با نگاهی به فیلم «بی‌داد»/ نسبت سینمای اجتماعی با اخلاق
سینماسینما، سید محمد حسینی
سینمای اجتماعی، اگر قرار است از انسان و رنج‌ها و مسائل او سخن بگوید، پیش از هر چیز باید شأن انسانیِ همان انسانی را که مدعی دفاع از اوست، پاس بدارد.
نمی‌توانم به‌سادگی باور کنم که دغدغه‌مندی سهیل بیرقی">سهیل بیرقی دربارهٔ زن و مسائل او، به معنایی که فیلم «بی‌داد» ادعا می‌کند، جدی و عمیق باشد.
فیلم خود را در قلمرو سینمای اجتماعی تعریف می‌کند و مدعی مواجهه با مسئلهٔ زن و مناسباتی است که بر زندگی او سایه انداخته‌اند؛ اما پرسش اینجاست که خودِ فیلم، زن را چگونه می‌بیند و چه شأنی برای او قائل می‌شود؟
مسئله این نیست که زن باید مطابق قرائت رسمی و سنتیِ اخلاق تعریف شود؛ پرسش این است که فیلمی که مدعی دفاع از زن و نقد مناسبات اجتماعیِ مربوط به دغدغه‌های زنان و دختران در فضای ناامن اجتماعیِ ناشی از سیاست‌ورزیِ معیوب و مسموم است، خودش در بازنمایی زن چه شأن و چه افقی برای او قائل می‌شود؟
در این فیلم، دختر جوانی را می‌بینیم که گویی جز خوانندگی، دغدغه و جهان دیگری ندارد و با پسری در خیابان آشنا می‌شود؛ سپس همان شب نخست، بی‌هیچ زمینه‌سازیِ قابل‌باوری در درام، به خانهٔ شخصی او می‌رود و فیلم، از کنار نگرانی‌ها و احتیاط‌های طبیعیِ دختری که با خطرهای اجتماعی آشناست و در تنگنا و تهدید نیز همواره ناگزیر از مراقبت از مرزهای انسانیِ خویش است، سرسری و سطحی می‌گذرد و آنها را نادیده می‌گیرد.
شگفتا!
چگونه فیلمی که مدعی روایت زن و مسائل اوست، چنین تصویری از دختر ایرانی می‌سازد؛ دختری که گویی هیچ هویت، حساسیت و حرمت ندارد و جهان فیلم نیز بی‌هیچ تأملی بر این بی‌هویتی استوار می‌شود؟
اینجا لازم است دربارهٔ واژه‌ای که ممکن است در چنین بحثی محل سوءتفاهم شود، روشن باشم: مراد من از «نجابت»، تعریف رسمی، خشک و تک‌ساحتیِ قرائت حاکمیت نیست. نجابت، پیش از آنکه مجموعه‌ای از باید و نبایدهای رفتاری باشد، بخشی از کرامت انسانی است؛ نوعی مرزبندی، خویشتن‌داری، شأن و حرمت نفس که می‌تواند در فرهنگ ایرانی نیز ریشه‌های عمیق داشته باشد. نجابت نه در برابر آزادی و انتخاب زن قرار می‌گیرد و نه زن را به یک الگوی رفتاری از پیش تعیین‌شده فرو می‌کاهد؛ برعکس، بخشی از استقلال و شأن اوست.
شخصیت زن دیگر در فیلم «بی‌داد»، مادر است؛ زنی که او نیز در نسبت با مناسبات اخلاقی و فرهنگی، به موقعیتی می‌رسد که تن به رابطه‌ای می‌دهد که طرف دیگر آن، مأمور امینی است؛ همان ساختاری که فیلم مدعی نقد و مبارزه با آن است. چرا فیلمی که مدعی مبارزه با ساختار قدرت است، این‌گونه ارزش‌های زنان را نشانه می‌رود و منفعل روایت می‌کند؟
اینجاست که برای مخاطب، دوپارگی در معنا و ظاهر پدیدار می‌شود.
آیا فیلمی که مدعی دفاع از زن است، صرفاً با قرار دادن زن در موقعیت قربانی یا نشان دادن فشارهای اجتماعی، به شأن انسانی او وفادار می‌ماند؟ آیا کافی است زن را در برابر ساختار قدرت قرار دهیم تا فیلم، خودبه‌خود به فیلمی دربارهٔ کرامت زن تبدیل شود؟
وقتی زن در برابر خواستهٔ اهریمنیِ سیستم هم تن می‌دهد، مسئله از این فراتر می‌رود. به تعبیری، فیلمساز مناسبات اجتماعی را در نسبت با اخلاق و حرمت انسانی تعریف نمی‌کند و حواسش نیست در آن تأمل داشته باشد. او مشعوف شعار دادن است.
این سینمای به‌اصطلاح اجتماعی باید مراقب باشد که در اعتراض به یک مناسبات مسموم، خودش زن را از جهان اخلاق، فرهنگ، انتخاب، اراده و کرامت تهی نکند. زن، اگر قرار است سوژهٔ اجتماعی باشد، باید بیش از بدن، بیش از رابطه و بیش از واکنش او به قدرت؛ انسانی با جهان درونی، انتخاب، مرز، معنا، عقل و شرم و خویشتن‌داری‌ای که شأن او را نشان می‌دهد را روایت کند، وگرنه نقض غرض می‌شود.
از همین رو، پرسش اصلی این نیست که فیلم با چه چیزی مخالف است؛ پرسش این است که خودش چه تصویری از زن می‌سازد.
و اگر پاسخ این باشد که زن، برای رهایی از یک ساختار سرکوبگر، باید از بسیاری از مرزهای اخلاقی و فرهنگیِ خود تهی شود و سرانجام نیز در مناسباتی تن دهد که طرف دیگرش همان مأمور امینی است که فیلم ظاهراً علیه او ایستاده، آنگاه چگونه می‌توان گفت فیلم شأن انسانیِ زن ایرانی را پاس داشته است؟
شگفتا فیلم مدعی دفاع از زن، در بازنمایی او چنان عمل می‌کند که زن نه به‌عنوان انسانی برخوردار از اراده و معنا، بلکه بیش از هر چیز به وسیله‌ای برای بیان اعتراض فیلمساز به مناسبات و ساختار قدرت تبدیل می‌شود.
آخرین خبرها
- «خائن کشی» آنلاین می‌شود
- مستند «در میان امواج» و روایتی زنانه از جنوب ایران
- تبری بهرام بیضایی از شبکه من و تو
- فیلم کوتاه «پیاده»؛ ایکاش وطن جای بهتری برای ماندن بود
- اکران آنلاین «قیف» از سهشنبه
- اولین اجرای «مزین السلطنه» تقدیم خبرنگاران می‌شود/ «ژن زامبی» در راه تماشاخانه هما
- وقتی از سینمای حرفه ای و اصیل حرف می زنیم
- نیرویی ماورایی برای فوتبالیستها؛ وقتی یک عشق زنانه می‌تواند کریستیانو رونالدو را هم دگرگون کند!
- بازگشت دِپ به هالیوود؛ پنه لوپه کروز و جانی دپ در یک فیلم اکشن مهیج بازی می‌کنند
- «پیر پسر» بهترین فیلم جشنواره لندنبریز شد
- «کیک محبوب من»؛ روایت سهل و ممتنع تنهایی
- فیلم جدید عبدالرضا کاهانی در بخش مسابقه ادینبورگ
- خواننده محبوب کشور: دوست دارم فرهاد مجیدی در ردیف اول کنسرتم مرا تماشا کند!
- رقابت «پیر پسر» در جشنواره ایرلندی
- فیلمی به تهیهکنندگی نوید محمدزاده در جشنواره لوکارنو
- چه کسی با اکران فیلم خارجی مخالف است؟
- تخریب دریک توسط تیم ملی آرژانتین با اشاره به کندریک لامار
- حکایت کوسههای مکانیکی «آروارهها» اسپیلبرگ
- ماراتن عذاب؛ کریستیانو رونالدو و اشکهایی که باید سرازیر می‌شد
- فیلم‌های سعید سهیلی و مهران مدیری در راه سینماها/ تعویق یک هفتهای اکران «یادگار جنوب»
مرتبط با خبر
خبرهای پربازدید
«سکس و فلسفه»؛ دلا خو کن به تنهایی
سینماسینما، سید محمد حسینی «سکس و فلسفه» از تن می‌گوید، اما به تن ختم نمی‌شود؛ دوربین از میان میل، لمس و دلباختگی عبور می‌کند تا به تنهاییِ انسان برسد. مردی چهل‌ساله، چهار زنِ گذشته‌اش را به رقص فرامی‌خواند و محسن مخملباف قصه را بیش از آنکه روایت کند، به رقص...
۱۴۰۵/۰۷/۰۸
منتظر بمانید..
درنگی در فرم، فرهنگ و زیبایی‌شناسیِ سینمای ایرانی/ در باغِ شیداییِ علی حاتمی
سینماسینما، سیدمحمد حسینی در باغِ شیداییِ علی حاتمی باید مکث کرد؛ جایی که عطرِ ادب و وارستگی، موسیقیِ کلام، لطافتِ آیین و آراستگیِ پوشش و فرهنگ، تنها زیباییِ ظاهرِ جهان نیستند؛ هرکدام روزنه‌ای‌اند به باطنِ آن. حاتمی ایران را فقط موضوعِ فیلم‌هایش نکرد؛ ایران را به شیوه‌ای برای دیدن تبدیل...
۱۴۰۵/۰۵/۲۵
ویژگی‌های تفکری که سینما را از بن‌بست و سکون نجات داد
سینماسینما، سیدمحمد حسینی اگر کسی با ظرافت و دقت و نگاه منصفانه، سینمای بعد از انقلاب ۵۷ را ارزبابی کرده باشد، نمی‌تواند از نام سید محمد بهشتی که برای پاسداشت سینما کوشید، سرسری عبور کند! تفکری که بعد از سکون و بن‌بستی که پیش از آن داشتیم، سبب تحول و...
۱۴۰۳/۱۱/۰۱
آیین، آینه‌ای رو به فرهنگ
سینماسینما، سیدمحمد حسینی شب چله «یلدا» و دیگر جشن‌های ملی و مذهبی ایران، برآمده از یک فرهنگ کهن و آیین ناب است؛ اما گویی صدا و سیما، هیچ توجهی به خاستگاه‌های فرهنگی این سرزمین ندارد و آنها را کوچک می‌شمارد. وقتی هیچ پشتوانه ادبی در شورای سیاست‌گذاری‌های فرهنگی نیست و...
۱۴۰۳/۱۰/۰۶
رسمی؛ سیدمحمد حسینی به استقلال خوزستان پیوست
خریدی جدید برای استقلال خوزستان از راه رسید.
۱۴۰۳/۰۵/۱۱
اگر کمپانی داشتیم، «زینال بندری» رها می‌شد؟
سیدمحمد حسینی گفت: در سینما قهرمان‌ها متولد می‌شوند، اما سینمای پس از انقلاب ایران هیچکدامشان را حفظ نکرد؛ چون کمپانی قدرش را نداشت. به نظر شما اگر «زینال بندری» برای یک کمپانی بود، رهایش می‌کرد؟ نوشته اگر کمپانی داشتیم، «زینال بندری» رها می‌شد؟ اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۳/۰۴/۱۹
اعضای شورای پروانه ساخت آثار سینمایی معرفی شدند
با حکم رئیس سازمان سینمایی اعضای شورای پروانه ساخت آثار سینمایی معرفی شدند. به گزارش سینماسینما به نقل از اداره کل روابط عمومی سازمان سینمایی، محمد خزاعی طی احکام جداگانه ای هفت عضو شورای پروانه ساخت آثار سینمایی را منصوب کرد. بنا به حکم معاون وزیر ارشاد و رئیس سازمان...
۱۴۰۰/۰۸/۱۷
سیدمحمد حسینی و مهران‌رجبی به «نشان ارادت» می‌آیند
سیدمحمد حسینی معاون امور مجلس رئیس جمهور و مهران رجبی بازیگر به ترتیب دوم و سوم مهرماه روی صندلی «نشان ارادت» می‌نشینند. نوشته سیدمحمد حسینی و مهران‌رجبی به «نشان ارادت» می‌آیند اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۰/۰۷/۰۲
نقد سیدمحمد حسینی بر فیلم‌های «تی‌تی» و «گیج‌گاه»/ فیلم کالت یواشکی
سیدمحمد حسینی در مطلبی که در شماره پنجم نشریه «نقدنوشت» منتشر شد، درباره دو فیلم «تی‌تی» و «گیج‌گاه» نقدی به رشته تحریر درآورد. نوشته نقد سیدمحمد حسینی بر فیلم‌های «تی‌تی» و «گیج‌گاه»/ فیلم کالت یواشکی اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۳۹۹/۱۱/۱۸
رابطه سوژه و قدرت در «بی‌داد»/ آواز برای بازپس‌گیری سوژگی
سینماسینما، رویا فتح‌اله‌زاده فیلم «بی‌داد» به کارگردانی سهیل بیرقی، روایتی از مصائب و مشکلات زنان آوازخوان در جامعه ایران است. سِتی، دختری دهه هشتادی، پرانرژی و جسور با صدایی دلنشین است که می‌خواهد صدایش را به گوش مخاطبانش برساند. او در مسیر رسیدن به رویایش با قوانین و موازین ممنوعیت‌های...
۱۴۰۵/۰۶/۰۹
«بی‌داد»؛ وقتی مضمون از فیلم جلو می‌زند
سینماسینما، سید حسام فروزان مشکل «بی‌داد» این نیست که حرفی برای گفتن ندارد؛ اتفاقاً مشکلش این است که بیش از اندازه اصرار دارد حرفش را به ما بگوید. فیلم تازه سهیل بیرقی را نمی‌توان در مقام یک اثر سینمایی تمام‌عیار ارزیابی کرد. فیلمنامه، ساختار و اجرا، هر سه با کاستی‌های...
۱۴۰۵/۰۶/۰۸
«بی‌داد»؛ گونه‌ای پیله تنیدن شبانه با صدای زنانه
سینماسینما، محمدرضا امیر احمدی چیزی که در مورد «بی‌داد» جلب توجه می‌کند، صحنه‌های کلیشه‌ای (مثل برخورد مسئول زن بی‌حوصله آموزشگاه موسیقی در ابتدای فیلم) و سمبل‌های آشکار (مثل کرم ابریشمی که ستی، دخترک آوازخوان فیلم نگه می‌دارد) نیست. فیلمساز به تدریج و به ظرافت، ساختار معماری بیانی‌اش را در دل...
۱۴۰۵/۰۶/۰۲
نگاهی به سینمای زیرزمینی به بهانه «بی‌داد»/ عرصه تجلی سینمای اجتماعی
سینماسینما، ابوالفضل نجیب سینمای زیرزمینی خواسته یا ناخواسته و معطوف به تنگ نظری‌ها و استیلای سانسور و اعمال گردنه‌های متعدد بر تولید سینمای اجتماعی، به پدیده عادی تبدیل شده است. نکته قابل تامل در این مورد استقبال و موفقیت‌های این‌گونه سینمای نوظهور و به رسمیت شناختن آن در خارج از...
۱۴۰۵/۰۵/۳۰
«بی‌داد»؛ ضربه هفتاد و پنجم
سینماسینما، گلاره محمدی این روزها واژه‌ها بیش از هر زمان دیگری از اعتبار و معنای واقعی‌شان تهی شده‌اند. «جسورانه»، «ملتهب» و «واقعی» گاهی فقط برای گرفتن لایک و ویو به کار می‌روند و پس از مصرف، از درجه اعتبار ساقط می‌شوند. «بی‌داد» هم با همین واژه‌ها معرفی می‌شود؛ فیلمی جسورانه،...
۱۴۰۵/۰۵/۲۶
دادی که «بی‌داد» به باد داد/ شعار و دیگر هیچ!
فیلم سینمایی «بی‌داد» به کارگردانی سهیل بیرقی که این روزها درباره آن می‌شنویم، جدای نظرگاه انتقادی و سیاسی‌اش، از نظر سینمایی دچار اشکالات جدی است. نوشته دادی که «بی‌داد» به باد داد/ شعار و دیگر هیچ! اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۵/۰۵/۲۵
تجربه زیسته و نقد فیلم: حق سخن گفتن یا معیار داوری؟
سینماسینما، مینا اکبری بحث‌های اخیر درباره فیلم «بی‌داد» ساخته سهیل بیرقی بار دیگر این پرسش را پیش کشیده که تجربه زیسته در نقد یک فیلم اجتماعی چه جایگاهی دارد؟ کسی که یک واقعیت را زیسته، حق دارد درباره تصویری که سینما از آن واقعیت ارائه می‌دهد حرف بزند؛ حتی اگر...
۱۴۰۵/۰۵/۲۳
با معرفی برگزیدگان پنجاه و نهمین دوره جشنواره؛جایزه ویژه کارلووی واری به فیلم سهیل بیرقی رسید
جایزه ویژه هیئت داوران جشنواره کارلووی واری به فیلم «بی‌داد» ساخته سهیل بیرقی رسید. به گزارش سینماسینما، مراسم اختتامیه پنجاه و نهمین جشنواره کارلووی واری که یکی از معتبرترین و بزرگترین جشنواره‌های فیلم است ساعتی قبل برگزار شد و فیلم سینمایی «بی‌داد» به کارگردانی سهیل بیرقی جایزه ویژه هیئت داوران...
۱۴۰۴/۰۴/۲۱
محکومیت سهیل بیرقى کارگردان و عوامل «بى داد» به حبس و جزاى نقدى
بانی‌فیلم: برخی از منابع خبری در فضای مجازی به نقل از صفحه اینستاگرام سهیل بیرقی از محکومیت این کارگردان و ...ادامه مطلب
۱۴۰۴/۰۴/۱۱