«رها»؛ بازگشت شکوهمند سینمای مستقل اجتماعی

سینماسینما، یاسمن خلیلی‌فرد

سال‌های اخیر و خصوصاً دوران پساکرونا را می‌توان دوران به قهقرا رفتن سینمای مستقل اجتماعی ایران نامید؛ دوره‌ای که در آن تولید و اکران این دسته از فیلم‌ها به شکل رسمی و قانونی و غیرزیرزمینی به نازل‌ترین میزان ممکن رسیده است.

در چنین شرایطی شجاعت و جسارت حسام فرهمند به‌عنوان فیلمسازی که نخستین فیلم بلند سینمایی‌اش را در این نوع از سینما و با انتخاب چنین موضوع حساس، تلخ و در عین حال دغدغه‌مندانه‌ای می‌سازد قابل‌تحسین است. از طرفی سعید خانی نیز به عنوان تهیه‌کننده در آشفته‌بازار فعلی سینمای اجتماعی ریسک بزرگی کرده که هم قابل تقدیر است و هم به‌زعم من در اکران کاملاً جواب می‌دهد چراکه شاید یک فیلم قاعده‌مند و خوب بتواند مخاطب جدی را با سینما آشتی دهد و مسیر برای ساخت نمونه‌هایی مشابه هموار شود.

اگر بخواهیم «رها» را از منظر فیلمنامه بررسی کنیم جدا از برخی اشکالاتش می‌توان آن را متنی قرص و محکم، منسجم و با زنجیره‌ی مستحکم علت و معلولی به‌شمار آورد که مسئله‌اش را دقیق و درست مطرح و با به باور رساندن شخصیت‌هایش بیش‌تر مسیرش را طی می‌کند. فیلم دغدغه‌هایی قابل‌احترام از مسائل اجتماعی و روابط انسانی را با پرداختی حرفه‌ای و تأثیرگذار به نمایش می‌گذارد.

فیلم آغازی نسبتاً آرام دارد که از همان ابتدا به روشنی مسئله‌ی فقر خانواده را به مخاطب نشان می‌دهد و به مرور و با پیشرفت داستان بحران‌های تازه‌ای شکل می‌گیرند و هر بحران به بحرانی پیچیده‌تر تبدیل می‌شود تا اینکه این بحران‌ها که عامل اصلی‌شان فقر و زوال خانواده است در آستانه‌ی تعلیق نفس‌گیری قرار می‌گیرند. اتفاق مهیب داستان گرچه به زعم من می‌توانست طی سلسله ماجراهای منطقی‌تری به وقوع بپیوندد و حتی شکل روایتش مهندسی‌شده‌تر و هولناک‌تر باشد اما در ماهیتش نوعی نگاه ایهام‌آمیز و حتی تقابل‌گونه به عنصر خانواده دارد. درحالی که گمان می‌کنیم اعضای خانواده به‌علت فقر و مشکلات دیگرشان از یکدیگر دور شده‌اند و شاهد کم‌اهمیت شدن نهاد خانواده هستیم اما از طرف دیگر اقدامات تک‌تک آن‌ها (فارغ از غلط یا درست بودن این تصمیمات و اقدامات) تأکید بر همگرایی آن‌ها و پشتیبانی‌شان از هم دارد.

پدرِ خانواده (با بازی خیره‌کننده‌ی شهاب حسینی) علی‌رغم ظاهر بی‌رگ و بی‌خیالش در کنه وجود خود مسئولیت‌پذیری عمیقی نسبت به اعضای خانواده‌اش دارد و با وجود سادگی آزاردهنده‌اش برای همسر (غزل شاکری) و فرزندانش، دغدغه‌ای جز نجات دادن اعضای خانواده از منجلابی که در آن گرفتار شده‌اند ندارد. درواقع علی‌رغم تصویر ظاهری که از تزلزل و واگرایی خانواده می‌بینیم اما در باطن این خانواده به‌عنوان یک نهاد اجتماعی کاملاً پشت هم ایستاده‌اند. مثلاً سکانس درخشان بازداشتگاه و دفاع یکایک اعضای خانواده‌ی توحید از یکدیگر.

«رها» ریتم تندی دارد. سکانس زائدی ندارد و اطلاعات و داده‌های متعدد و پیچیده‌اش را تا جای ممکن به‌درستی به مخاطب منتقل می‌کند. فیلم دچار افت ضرباهنگ و تمپو نمی‌شود و تماشاگر را خسته نمی‌کند اما شاید این حجم زیاد اطلاعات و داده‌ها که برخی در قالب کنش و واکنش‌ها و برخی در قالب دیالوگ‌ها بیان می‌شوند متناسب با ظرف زمانی درام نباشد و مخاطب را در مقطعی دچار اطلاعات‌زدگی بکند که البته این را نمی‌توان نقص به حساب آورد زیرا بیشتر آثار سینمای اجتماعی ما در سال‌های اخیر بزرگترین ضربه را از لاغری فیلمنامه‌شان و نبودِ قصه خورده‌اند.

بازی‌های فیلم از امتیازات مهم آن هستند. شهاب حسینی بازیگری‌ست که طیف متفاوتی از نقش‌ها را در کارنامه‌اش ثبت کرده اما با این فیلم روی دیگری از سکه را به مخاطب نشان می‌دهد؛ درواقع درحالی‌که با خود فکر می‌کنیم او بهترین بازی‌هایش را در فیلم‌های اصغر فرهادی ارائه کرده در «رها» او یک بازی بی‌نظیر دیگر را ارائه می‌دهد که پیش از این نمونه‌اش را ندیده‌ بودیم.

جنس بازی غزل شاکری نیز متفاوت از بازی‌های پیشین اوست. او حالا مادری است با دو فرزند جوان، در یک زندگی فلاکت‌بار و با دلخوری و خشمی درونی از همسری که او را مسبب وضعیت فلاکتبارشان می‌داند. نگاه پردرد او، میمیک چهره‌ی کاملاً پویایش و بده‌بستان‌های خوشایندش با شهاب حسینی از دیگر بازی‌های موفق فیلم است. او با ترکیب درستی از اکت و چهره‌اش منتقل‌کننده‌ی منت‌های رنج و بی‌پناهی‌ست. و البته دو بازیگر جوان فیلم که هر دو بازی‌هایی باورپذیر را ارائه می‌کنند و چه خوب که چهره‌هایی جدید و ناآشنایند.

نکته‌ای در تحلیل فیلم «رها» بسیار حائز اهمیت است و آن، فقدان فیلم‌هایی از این جنس و گونه در سال‌های اخیر است. شاید اگر چنین فیلمی هفت، هشت سال قبل ساخته شده بود نگاه منتقدان نسبت به آن تغییر می‌کرد و آن‌را نمونه‌ای تکراری و استاندارد، از خیل فیلم‌های هم‌ژانر و هم‌سبکش می‌دانستند اما در شرایط فعلی و انبوه تولیدات کمدیِ کم‌ارزش و تکراری فیلمی چون «رها» فیلم مهمی تلقی می‌شود. این مهم بودن البته نمی‌تواند مانع از برشمردن برخی از ایرادات آن شود. یکی از اصلی‌ترین اشکالات فیلم این است که درام بارها در آستانه‌ی پایان قرار می‌گیرد اما به پایان نمی‌رسد و به‌زعم من پایان‌بندی فعلی جدا از دراماتیک بودنش بهترین نقطه‌ی پایان برای چنین فیلمی به شمار نمی‌آید و شاید بهتر بود برخی از موقعیت‌ها در قصه جا‌به‌جا شوند. شاید بهتر بود نحوه‌ی برملا شدن راز بزرگ سهیل و رها در نقطه‌ای بهتر و به شکلی منطقی‌تر رقم می‌خورد. یا مثلاً رفتنِ مادر به خانه‌ی دخترِ در کما و کار پرریسکی که به جهت نجات پسرش انجام می‌دهد نیز به جنس فیلم نمی‌آید و باوجود نفس‌گیر بودنش با دیگر بخش‌های فیلم همخوانی چندانی ندارد و شاید تاحدودی باورناپذیر باشد. با همه‌ی این حرف‌ها اما «رها» فیلمی‌ست که پس از چهار، پنج سال مخاطب را با رضایت از سالن سینما بیرون می‌فرستد و او را تا روزها یا شاید هفته‌ها به تأمل وادارد. فیلمی که نگارنده را پس از مدت‌ها با میل و اشتیاق به نگارش یادداشت ترغیب کرد و امیدوارم سینمای مستقل اجتماعی ما با حمایت مخاطبان بتواند مجدداً به نقطه‌ی اوج خود بازگردد.

منبع: سینما سینما

آدرس کوتاه: https://www.rokh.in/news/133441

دیدگاه

آخرین خبرها

مرتبط با خبر

شهاب حسینی

غزل شاکری

خبرهای پربازدید

علی دایی با تیم ملی منتخب ۹۸ به اهواز می‌آید

عضو ستارگان فوتبال خوزستان از حضور تیم ملی منتخب ۹۸ به همراه علی دایی در اهواز برای انجام یک بازی دوستانه با تیم منتخب ستارگان فوتبال خوزستان جهت تجلیل از ابراهیم تهامی خبر داد.

فیلمسازی که عاشق «طعم گیلاس» شد

آنیس واردا، کارگردان فقید و پیشگام موج نوی فرانسه، همواره «طعم گیلاس» ساخته عباس کیارستمی را یکی از محبوب‌ترین فیلم‌هایش معرفی می‌کرد.

اکران فیلمی با بازی سام درخشانی و فریبا نادری بعد از محرم

تهیه‌کننده فیلم «سقف» با بیان اینکه فیلمش را برای اکران پس از دهه اول ماه محرم آماده می‌کند، گفت: با توجه به شرایط تولید در سینما این روزها کار در پلتفرم‌ها ریسک کمتری برای تهیه‌کنندگان به همراه دارد.

جانشین حسین کعبی در لیست نهایی تیم ملی دیده شد

امیرمحمد رزاقی‌نیا در نخستین دیدار تیم ملی در جام جهانی ۲۰ سال و دو ماه و چهار روز سن خواهد داشت که به جوان‌ترین بازیکن تیم ملی در ادوار جام جهانی تبدیل خواهد شد. پیش از این حسین کعبی با ۲۰ سال و ۸ ماه و ۱۹ روز رکورد دار بود.

دیدار سفیر فرانسه در ایران با سرپرست باشگاه استقلال

علی تاجرنیا سرپرست مدیرعاملی باشگاه استقلال روز دوشنبه با سفیر فرانسه در ایران دیدار کرد.

ویدیو/ خاطرات حامد بهداد، فرهاد آییش و ... در یادبود بهناز نازی

مجلس یادبود بهناز نازی، بازیگر تئاتر با حضور چهره‌هایی چون فرهاد آییش، حامد بهداد، رویا افشار و ... اجرای چند قطعه موسیقی و نمایش شامگاه شنبه نهم خرداد ماه در تالار رودکی برگزار شد.

روزبه چشمی جام جهانی را از دست داد؟

حضور روزبه چشمی به دلیل مصدومیت‌ در رقابت‌های جام جهانی در هاله‌ای از ابهام است.

پرویز پرستویی: ما دوباره کبوترهایمان را پیدا خواهیم کرد

در آخرین شب برنامه «حضور و غیاب» به یاد بچه‌های میناب، پرویز پرستویی از مردم خواست با او تکرار کنند: «ما دوباره کبوترهایمان را با مهربانی پیدا خواهیم کرد، انتظار می‌کشیم حتی روزی که دیگر نباشیم.»

ویدیو/ «حضور و غیاب» هنرمندان به یاد دانش‌آموزان میناب

آخرین شب از برنامه «حضور و غیاب» شامگاه شنبه (۱۰ خرداد) با حضور وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، سخنگوی دولت، رییس سازمان سینمایی، معاون امور هنری و مدیرعامل بنیاد فارابی در خانه هنرمندان برگزار شد. در این برنامه که پرویز پرستویی اجرای آن را برعهده داشت به جای حضور و غیاب دانش‌آموزان از حضار خواست تا جملاتی که او می‌گوید را تکرار کنند. این برنامه به مدت هفت شب در فضای باز خانه هنرمندان اجرا شد.

صابر ابر روی صحنه می‌رود

صابر ابر این روزها در تدارک اجرای تازه‌ترین نمایش خود است.

منتظر بمانید..

«رها»؛ بازگشت شکوهمند سینمای مستقل اجتماعی

آخرین خبرها

مرتبط با خبر

شهاب حسینی

غزل شاکری

خبرهای پربازدید

علی دایی با تیم ملی منتخب ۹۸ به اهواز می‌آید

فیلمسازی که عاشق «طعم گیلاس» شد

اکران فیلمی با بازی سام درخشانی و فریبا نادری بعد از محرم

جانشین حسین کعبی در لیست نهایی تیم ملی دیده شد

دیدار سفیر فرانسه در ایران با سرپرست باشگاه استقلال

ویدیو/ خاطرات حامد بهداد، فرهاد آییش و ... در یادبود بهناز نازی

روزبه چشمی جام جهانی را از دست داد؟

پرویز پرستویی: ما دوباره کبوترهایمان را پیدا خواهیم کرد

ویدیو/ «حضور و غیاب» هنرمندان به یاد دانش‌آموزان میناب

صابر ابر روی صحنه می‌رود

شهاب حسینی

shehab hosseini

مراسم یادبود جواد گنجی در خانه سینما برگزار شد

سامان مقدم

saman moghadam

شهاب حسینی

shehab hosseini

با موافقت شورای پروانه فیلمسازی؛ پروانه ساخت سینمایی برای ۷ فیلم‌‌نامه صادر شد

امین حیایی

amin hayai

شهاب حسینی

shehab hosseini

دو جایزه از جشنواره اسپانیایی برای سریال «آبان»

شهاب حسینی

shehab hosseini

سعید خانی

saeid khani

از «رها» تا «پُتک»؛ همکاری جدید شهاب حسینی و حسام فرهمند

شهاب حسینی

shehab hosseini

حسن فتحی

hasan fathi

اکران «مست عشق» در ۱۰ کشور اروپایی

شهاب حسینی

shehab hosseini

با حضور شهاب حسینی؛پیش تولید «دومان» به پایان رسید

آزیتا حاجیان

azita hajian

رامبد جوان

rambod javan

از چالش‌های تماشایی «رامبد» تا هشدارهای سینمایی «آزیتا»

شهاب حسینی

shehab hosseini

«یوز» سومین فیلم پرفروش هفته شد/ شروع معمولی فیلم شهاب حسینی

مرتضی شایسته

morteza shayesteh

شهاب حسینی

shehab hosseini

فیلم‌های شهاب حسینی، مهران احمدی و حسین ریگی اکران می‌شود

شهاب حسینی

shehab hosseini

حسن فتحی

hasan fathi

آغاز اکران جهانی «مست عشق» از پاییز

شهاب حسینی

shehab hosseini

جدیدترین فیلم شهاب حسینی پروانه نمایش گرفت

شهاب حسینی

shehab hosseini

صدور پروانه نمایش برای فیلم‌های شهاب حسینی و حسین میرزامحمدی

مهدی هاشمی

mahdi hashemi

کیانوش عیاری

kianoosh ayyari

نسخه اصلی «خانه پدری» در فیلم‌نت عرضه شد

مهدی هاشمی

mahdi hashemi

کیانوش عیاری

kianoosh ayyari

یک نمایش برای «خانه پدریِ» کیانوش عیاری

شهاب حسینی

shehab hosseini

کارگردان «رها»: شهاب حسینی درست‌ترین انتخاب برای نقش توحید بود

غزل شاکری