وزارت ارشاد نیاز به خانه تکانی اساسی دارد

بانی فیلم-گروه سینمای ایران – بهاره گل پرور: حسن روحانی، رئیس جمهور کشورمان پیش از ظهر دیروز در نامه ای خطاب به علی لاریجانی، رئیس مجلس شورای اسلامی در راستای اجرای اصل ۱۳۳ قانون اساسی و ماده ۱۸۸ آئین نامه داخلی مجلس، وزرای پیشنهادی دولت دوازدهم را به همراه شرح حال و برنامه های آنان اعلام کرد. فهرستی که واکنش های متعددی را در جامعه و فضای رسانه ای و مجازی کشور در پی داشت. برخی با انتقاد از اینکه برخلاف شعارهای حسن روحانی در ایام انتخابات، نام هیچ زنی در میان اسامی معرفی شده دیده نمی شود، خرده گرفتند که چرا به مطالبات زنان در این باره بی توجهی شده است. شماری از نقدها هم حول محور حضور یکی ـ دو نام در میان وزرای پیشنهادی بود. بانی فیلم در راستای سیاستها و رسالت های فرهنگی و هنری خود، با تمرکز روی نام سید عباس صالحی به عنوان وزیر پیشنهادی فرهنگ و ارشاد اسلامی، در سلسله گزارشهایی طی گفت و گو با هنرمندان و سینماگران تلاش دارد تا به آسیب شناسی عملکرد وزرای پیشین و زیرمجموعه هایشان، به ویژه سازمان سینمایی بپردازد. به ویژه آنکه در دولت اول حسن روحانی، این حوزه در کنار سیاست خارجی، بحث انگیزترین مسائل و رویدادها را به خود دید و همچنان به نظر می رسد آبستن اتفاقات دیگری نیز باشد. اتفاقاتی که قطعاً با استقرار دولت دوازدهم آرام آرام رخ خواهند نمود. در واقع دولت یازدهم بخش عمده ای از عمر خود را در پست وزارت فرهنگ و ارشاد، شاهد حضور علی جنتی بود. وزیری که پیش بینی می شد به واسطه پشتوانه نام با نفوذ پدرش احمد جنتی، بتواند تا حد زیادی همراهی اصولگرایان را به عنوان جبهه رو به روی دولت روحانی با خود داشته باشد. با این حال نسبت خانوادگی مذکور، نه تنها در عرصه هموارسازی مسیر برای وزارت کم دغدغه و بی دردسر علی جنتی کمک خاصی نکرد که شاید بیشتر بدل به باری روی دوش او شد. تا جایی که جنتی در حالی که یک سال تا پایان عمر دولت اعتدال باقی مانده بود، به دلیل افزایش فشارها و هجمه انتقادها تصمیم به استعفا گرفت. با کنار رفتن او، سیدرضا صالحی امیری که اوایل دولت قرار بود وزیر ورزش و جوانان باشد، اما رأی اعتماد نگرفت، این بار در جایگاه وزیر جانشین جنتی به مجلس شورای اسلامی رفت. صالحی امیری پس از گذر از این مرحله، طی کمتر از یک سال گذشته به عنوان وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی دولت یازدهم؛ خود را مواجه با مسائل متعددی دید. مسائلی بغرنج که بعید به نظر می رسید بتواند با فرصت کوتاهی که در اختیار دارد، از پس گره گشایی از آنها برآید. مسئله فیلم های توقیفی و سنگ اندازی در اجرای کنسرت ها به عنوان دو وجه مهم و ظاهراً لاینحل در دوره علی جنتی، در دوران صدارت رضا صالحی امیری هم امتداد نامیمون خود را به رخ کشیدند. در این دوره صالحی امیری هر چند کوشید با تدابیری همچون تغییر معاونت سینمایی خاطره خوبی در جریان حل مشکل فیلم های توقیفی بردارد، اما به دلیل حجم زیاد مشکلات تلنبار شده در این حوزه و انتظارات مداوم سینماگران همچنان همه چیز در حد وعده شعار باقی مانده است. این قضیه در حوزه لغو کنسرت ها شرایط نابسامان تری را هم به خود دید. به ویژه اخیراً که شاهد لغو کنسرت ناظری ها در دامغان با آن وضع تأسف آور بودیم. صالحی امیری در حوزه مطبوعات هم نتوانسته حمایت چندانی را برانگیزد و اصولاً کارکرد او در این حوزه که حتی منجر به بازگشایی انجمن صنفی روزنامه نگاران نشد، قابل دفاع نیست. ضمن آنکه مطبوعات با رویکرد فرهنگی در دوره صالحی امیری از کمترین میزان حمایت و توجه برخوردار بودند. نکته ای که شاید در بررسی کارنامه وی جزو نقطه ضعفی بزرگ تلقی شود. امروز در شرایطی که مشکلات ساختاری عمیقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی را تهدید می کند، حضور سیدعباس صالحی در صورت جلب رأی اعتماد نمایندگان مجلس می تواند خونی تازه در رگ های این وزارتخانه و زیرمجموعه اش بدمد. در اطلاعیه وزارت ارشاد که روز گذشته برای رسانه ها ارسال شد، در معرفی سوابق سیدعباس صالحی آمده: «سیدعباس صالحی معاون فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی متولد ١٣۴٣ در مشهد و فرزند مرحوم آیت الله میرزا حسن صالحی(متوفی ١٣٩۶) است. وی دانش آموخته علوم حوزوی و در دانشگاه نیز فلسفه خوانده است، در دو حوزه علمیه مشهد و قم در محضر آیات عظام وحید خراسانی، جواد تبریزی، سید عزالدین زنجانی، میرزا علی آقا فلسفی و دیگران تلمذ کرده؛ هرچند لباس روحانیت به تن ندارد. صالحی همچنین در مباحث فلسفی از محضر استادان ابراهیمی دینانی، انصاری شیرازی، جوادی آملی و حسن‌زاده آملی بهره برده است. او از سال ١٣٧٠ تاکنون دروس مرتبط با فقه و فلسفه و کلام اسلامی را در حوزه و دانشگاه تدریس کرده است. سید عباس صالحی در دولت اول حسن روحانی معاون امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بود. عملکرد او در طول حضورش در معاونت فرهنگی، اهالی فرهنگ و کتاب را تا حد قابل توجهی به رضایت رساند. تعامل با اصحاب فرهنگ و نشر و همچنین ارتقای مشارکت با تشکل‌های مدنی نشر در اجرای مناسبت‌های فرهنگی؛ بویژه مشارکت دهی در سیاستگذاری و واگذاری امور اجرایی نمایشگاه کتاب تهران به تشکل های نشر را باید از نقاط مثبت در کارنامه صالحی خواند. سیدعباس صالحی در رویه‌ مسئولیت‌هایش، اصل شفافیت را لحاظ کرده است که انتشار اسناد و مدارک هزینه‌های صورت گرفته از سوی این معاونت و اعلام عمومی مصوبات هیأت خرید کتاب را باید از جمله گام‌هایی دانست که در این مسیر برداشته است. از طرف دیگر او سعی کرده تا حد امکان از چرخه نشر، ناشران و اهالی قلم فاصله نگیرد و شنوای انتقادات، مشکلات و پیشنهادهای آن‌ها باشد. مصداق این رویکرد صالحی، دیدارهای دوره‌ای اوست که با حضور در کتاب‌فروشی‌ها انجام شده است، از همین رو نزدیک به ۴٠٠ ناشر فعال و شناخته شده برای تداوم حضور او در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نامه نوشتند. او با اهالی رسانه هم رابطه‌ خوبی دارد و به رغم مصاحبه‌های نه چندان پرشمار، همواره ارتباط مستمر و صمیمانه‌ای با خبرنگاران و فعالان رسانه‌ای حوزه‌ کار خود داشته است. عملی شدن مطالبه کتاب‌فروشان درخصوص معافیت مالیاتی، حمایت از کتاب‌فروشان در قالب طرح‌های عیدانه، تابستانه و پائیزه هم از دیگر اقدامات وزیر پیشنهادی فرهنگ و ارشاد اسلامی در دوران حضورش در معاونت امور فرهنگی این وزارتخانه به شمار می‌آید. اجرای طرح‌های ابتکاری در حوزه‌ ترویج کتابخوانی از جمله جشنواره‌ روستاها و عشایر دوست‌دار کتاب، طرح انتخاب پایتخت کتاب ایران، راه اندازی باشگاه های کتابخوانی کودک و نوجوان و برگزاری جام باشگاه‌های کتابخوانی نیز در کارنامه سیدعباس صالحی دیده می شود. رویکرد مهم دیگر سید عباس صالحی در چهار سال گذشته را می توان توجه عملی به شعار «ایران فقط تهران نیست» دانست. واگذاری گسترده تر نظارت بر کتاب به استان‌‍‌ها که موجب تسریع و تسهیل کار نویسندگان و ناشران غیرتهرانی شده است و نیز اختصاص بخش قابل توجهی از بودجه معاونت امور فرهنگی ارشاد به استان‌ها و حمایت از طرح‌ها و فعالیت‌های استانی گواهی بر این مدعاست». در هر حال باید دید عباس صالحی می تواند با گذر از فیلتر مجلس با قرارگیری در منصب وزارت ارشاد، تغییراتی که جامعه هنری و فرهنگی کشور انتظار دارد را در فضای امروز حاکم کند. فردی که با پشتوانه نگاه فرهنگی، امید می رود آرامشی هر چند نسبی را در مجامع هنری ایجاد کرده و هر چه بیشتر در راستای اهداف دولت تدبیر و امید گام بردارد.

 

هارون یشایایی: دهه ۶۰ و ۷۰ می‏توانست پایه سینمای ایران باشد

هارون یشایایی، تهیه کننده در خصوص عملکرد وزرای ارشاد کابینه های مختلف پس از انقلاب در حوزه سینما به بانی فیلم گفت: سینما هم مشکلات خودش را دارد و در تمام دوره هایی که وزاری مختلف روی کار آمده اند این مشکلات بوده و هیچ تغییری در زمان وزرای مختلف صورت نگرفته است. حال شاید در این میان چند فیلم خوب اکران شده باشد ولی همچنان سینما در مسیر خودش حرکت می کند. وی افزود: من هیچ تحول اساسی در این زمینه نمی بینیم. حال شاید لازم باشد که متفکرین همفکری کنند و ببینند چه باید بکنند که اوضاع سینمای ایران از این بهتر شود. وی در خصوص ارزیابی وزیران ارشاد در انتخاب معاونان سینمایی خود نیز گفت: آقای حیدریان که تازه روی کار آمده اند و باید کمی به او زمان داد. به هر حال با سابقه سینمایی که در کارنامه خود دارند شاید بتواند بیشتر از دیگران اصلح باشند و سینما را بهتر می شناسند. آقای ایوبی هم واقعا حسن نیت داشتند ولی اینکه تا چه حد توانستند موفق عمل کنند و نتیجه بخش باشند نمی دانم. این تهیه کننده با اشاره به حضورهای جهانی برخی از آثار سینمایی عنوان کرد: به نظر من در کلیت عملکرد همه وزیران ارشاد تقریبا مثل هم بوده اند. چه تفاوتی کرده است؟ شاید توان گفت که بعد از دهه ۷۰ سینمای ایران روی یک مدار ثابت ادامه مسیر می دهد. مشخصا نمی توان گفت که در کدام دوره اتفاقات ویژه ای افتاده است. در حرکتی که در دهه ۶۰ آغاز شد و در دهه ۷۰ ادامه پیدا کرد می توانست پایه و اساس سینمای ایران باشد، موضوعیت سینمای ایران بعد از انقلاب در دهه های ۶۰ و ۷۰ مشخص شد اما بعد از آن با مشکلاتی مواجه شد. ولی سینمای ایران در حضورهای بین المللی بسیار خوب بود. سینما، موسیقی و تئاتر از پدیده های غیر سیاسی هستند که از همان ابتدای شروع به کار سینمای بعد از انقلاب در معرفی فرهنگ ملی و قابلیت های ایرانیان بسیار موفق بوده اند، از «ناخدا خورشید» گرفته تا «فروشند» همه آثاری که در این مسیر ما را به جهانیان معرفی کردند بسیار موفق تر از موقعیت داخلی کشورمان عمل کردند. البته من این گونه فکر میکنم ولی نمی دانم من خوش خیال بوده‏ ام یا واقعا این گونه است!

 

خسرو دهقان: عملکرد وزیران در دوره‏های مختلف تفاوت چندانی نداشته است

خسرو دهقان، نویسنده و منتقد سینما در خصوص عملکرد وزرای ارشاد کابینه های مختلف پس از انقلاب در حوزه سینما به بانی فیلم گفت: سینما از بهمن ۵۷ تا این لحظه دولتی است. اگر هم بخش خصوصی فعالیت می کند به صورت اندک و زیر ۵ درصد است. بافت تمام مسائل سینما اعم از سخت افزاری و نرم افزاری و برگزاری جشنواره ها و … دولتی است و تا وقتی که دولتی باشد به ارشاد و فارابی و خانه سینما و سوره و حوزه و شهرداری و… وصل است. به هر حال ورودی و خروجی سینمای ما دولتی است و به وزیر وصل است. ابتدا باید این را بپذیریم که سینمای ما دولتی است و تعجب نکنیم. وقتی بودجه سینما را دولت می دهد، سینما هم باید طبق خواسته او عمل کند و دولت به خود حق می دهد که نظارت و یا اعمال نظر کند. وقتی سینما خودش امکانات مالی داشته باشد می تواند هر طور که صلاح می داند عمل کند. وی افزود: فیلمسازان دستگاه و تجهیزات فیلمبرداری خود را از فارابی می خواهند و بعد می گویند چرا فارابی در پوستر فیلم و یا فیلمنامه ام دخالت می کند. ممکن است در این میان وزیری موفق تر عمل کرده باشد به نظرم با همه نظارت ها، دوره فارابی و دوره دهه ۶۰ و ۷۰ دوره خوبی بود. چرا که سینمای بهم ریخته و آشفته اوایل انقلاب را سر و شکل داد. دوره موفقی بود. با این حال معتقدم است دوره های مختلف تفاوت های چندانی نداشته و نمی توان گفت که از هم فاصله های نجومی دارند. عملکرد وزیران و معاونان مختلف، منهای دوره فارابی و وزیری آقای خاتمی و محمد بهشتی و فخرالدین انوار، فاصله های اندکی دارد، به هر حال سلیقه ها تاثیر داشته اند، نمی توان تفاوتی در عملکرد آنان قائل شد. وی در خصوص بحث تولیدات سینمایی و اکران آثار و حضور در عرصه های بین المللی در دوره وزیران مختلف عنوان کرد: با اینکه تفاوت عمده ای نمی بینم ولی استارت آن خورده شده و همین طور پیش می رود و تشخص آن دشوار است. این حرکت اتفاق افتاده است. در حال حاضر به نوعی مد شده که اگر هر جشنواره ای فیلمی از سینمای ایران نداشته باشد نمی شود. مثل شلوار جین که قبلا اگر لکی رویش بود آن را دور می انداختند، ولی حالا هر چه پاره تر باشد ارزشمندتر است! به هر حال این چرخه بعد از انقلاب راه افتاده است و آن هم به خاطر این تصور بود که مملکتی عقب افتاده با سینمایی نرم و آسان هستیم و برایشان عجیب بود که این ملت و این انقلاب محصولشان این فیلم هاست. به نظرشان می رسید بین این ملت و این فیلم ها تناقض است و کمی برایشان عجیب بود. سینمای ایران در آغاز و در دهه های ۶۰ برایشان عجیب بود. به مرور جا افتاد و اکنون آنقدر فیلم های کوتاه و بلند و … در عرصه های بین المللی شرکت می کنند که تبدیل به یک شغل شده است. وی اضافه کرد: من معتقدم که حضور در این جشنواره ها خوب است ولی حاصل آن برای سینمای ایران چیست؟ فکر می کنم دستاورد مهمی در زمینه اقتصادی برای سینمای ایران نداشته است. اینکه چقدر دلار و یورو می آورد مهم است، اینکه همیشه مدال بیاوریم به چه دردمان می خورد؟ پرستیژ مهم نیست. این که چقدر می‏ توانیم صنعت و کارخانه درست کنیم مهم است. البته فکر نمی کنم ته ماجرا چیزی گیرمان آمده باشد!

 

عزیزالله حاجی مشهدی: وزرا و معاونت‏های سینمایی در حضورهای بین‏ المللی  سینمای ایران موثر بوده‏اند

عزیزالله حاجی مشهدی، منتقد فیلم و مدرس سینما در خصوص عملکرد وزرای فرهنگ و ارشاد اسلامی در چند دوره گذشته در حوزه سینما به بانی فیلم گفت: واقعیت این است که پاسخ به چنین پرسشی بدون توسل به پژوهشی جامع، چندان معقول به نظر نمی رسد. با این همه به عنوان یک ارزیابی کلی، می توان گفت که در سال های نخست بعد از پیروزی انقلاب، با تغییر فضا و تلاش برای نگاه تازه به سیاست های فرهنگی کشور، چهره هایی مثل ناصر میناچی، عباس دوزدوزانی و عبدالحمید معادیخواه و…. عهده‏دار این وزارتخانه شده بودند که عمده تلاش های آنان معطوف به تجدید نظر در برخی ضوابط و آیین نامه ها بود و در راستای حمایت جدی از سینما کار چندان چشمگیری نمی توانست صورت پذیرد. به ویژه که هنوز در مواردی، در خصوص بود و نبود سینما و سیاست های تولید فیلم و اعمال برخی محدودیت در تولید فیلم (در مقایسه با فیلم‏های تولید شده پیش از انقلاب) بحث و جدل های فراوانی وجود داشت. در دوره‏های بعدی از میان وزرایی همچون سید محمد خاتمی، علی لاریجانی، مصطفی میر سلیم، عطاالله مهاجرانی، احمد مسجدجامعی، محمد حسین صفارهرندی، سید محمد حسینی، علی جنتی و سید رضا امیری صالحی، تنها سید محمد خاتمی بود که با حدود ۹ سال و ۶ ماه سابقه کار در این مقام، بیش ترین طول دوره وزارت را برعهده داشت و به همین نسبت هم بهتر توانست در ایجاد برخی تغییرات مناسب در این وزارتخانه نقش تاثیر گذاری داشته باشد. وی افزود: وجود برخی چهره ها از جمله عباس دوزدوزانی، ناصر میناچی، مصطفی میر سلیم و… نیز به دلیل بیگانه بودن با فضای فرهنگی و هنری کشور و عدم تطابق تجربه ها وتخصص هایشان، در مقایسه با وزرای دیگری مثل احمد مسجد جامعی، عطاالله مهاجرانی، علی لاریجانی و… کم ترین بهره دهی را برای این وزارتخانه داشته اند. در مجموع باید اذعان داشت که وزرای آشنا با مقوله فرهنگ و هنر، برای بهبود بخشی اوضاع فرهنگی و هنری به ویژه در حوزه سینما دارای نیت خیری بوده اند، اما جز در زمان هایی کوتاه و به شکل بارقه هایی کم فروغ، در راستای حمایت از سینما، به راستی کار چندان مهم و چشمگیری صورت نپذیرفته است! این منتقد با اشاره به معاون سینمایی کنونی و عملکرد او در این چند ماه ادامه داد: محمد مهدی حیدریان با سابقه معاونت سینمایی در فاصله سال های ۱۳۸۱ تا ۱۳۸۴ و انتصاب مجدد در سال جاری، اکنون چهاردهمین معاون امور سینمایی یا به تعبیری رییس سازمان سینمایی به شمار می آید که به دلیل پاره ای اقدام ها و خدمات قابل اعتنا در سال های گذشته در همین جایگاه، امید می رود که بتواند در دوران جدید فعالیت خود، موفق عمل کند. البته به شرطی که بتواند از پوسته نگاه یک دهه گذشته، کمی خارج شود و منطبق با نیاز امروز و خواسته های نسل نوآمده سینمای ایران، به نوسازی و درافکندن طرح های تازه همت گمارد. حاجی مشهدی بیان کرد: از میان معاونت های سینمایی نیز به طور طبیعی، کسانی مثل: حسین ترابی، محمد علی نجفی، کمال حاج سید جوادی و… در آغازین سال های بعد از انقلاب، فرصت چندانی برای ایجاد تغییرات لازم در حوزه سینما را پیدا نکرده بودند، اما به دلیل این که از اهالی سینما بودند، انتخاب های به نسبت مناسبی بودند. بعد ها با حضور کسانی مثل زنده یاد سیف الله داد، فخرالدین انوار، مهدی کلهر، مهدی فریدزاده، عزت الله ضرغامی، جواد شمقدری، محمد حسین پزشک، محمدرضا جعفری جلوه و حجت الله ایوبی، به طور طبیعی کیفیت سکانداری سفینه سینما با فراز و فرودهای متفاوتی همراه بود. شاید به طور نسبی، بازهم با یک ارزیابی کلی، بتوان گفت که کارنامه کسانی مثل محمد مهدی حیدریان، زنده یاد سیف الله داد، محمد رضا جعفری جلوه و حجت الله ایوبی در مقایسه با معاونت های دیگر تا حدودی موفق تر بوده است. وی با بیان اینکه نوع نگاه وزرا و معاونت‏ های سینمایی شان به سینمای ایران در حضورهای بین المللی نیز نقش داشته است، عنوان کرد: برای نمونه اگر وزیری به طور اساسی به حضور در جشنواره های جهانی و اتفاق مهمی چون جایزه اسکار، نگاهی تردیدآمیز و مشکوک داشته باشد و حضور در مهم ترین جشنواره های شناخته شده و معتبربین المللی را کم اهمیت تلقی کند، بدیهی است که برای توسعه این بخش از فعالیت های امور سینمایی کشور نیز، تلاش چندان چشمگیری صورت نخواهد گرفت. به نظر من، در این بخش از فعالیت های معاونان سینمایی نیز در مجموع کسانی موفق تر عمل کرده اند که کارنامه معاونت سینمایی شان نمرات بالاتری داشته و عملکرد درخشان تر و قابل دفاعی داشته اند.

 

نوشته وزارت ارشاد نیاز به خانه تکانی اساسی دارد اولین بار در بانی‌فیلم پدیدار شد.