رمز توفیق سینمای جنگ،رویکرد به مفاهیم تازه و تماشاگر پسند

بانی فیلم-گروه سینمای ایران- نسرین بختیاری: دهه های ۶۰ و ۷۰ دوران طلایی سینمای دفاع مقدس بود؛ دورانی که تولیدات دفاع مقدس با پیدا کردن قالب ها و نشانه های بومی جزو پر فروش ترین فیلم ها شدند. ۱۶میلیون تومان فروش برای فیلم «عقاب ها» به کارگردانی ساموئل خاچیکیان در سال ۶۴ به این معنا بود که ۳۰ درصد از جمعیت ۶ میلیونی تهران فیلم را دیده بودند. همچنین فیلم «کانی مانگا» به کارگردانی مرحوم سیف الله داد با فروش ۱۲ میلیون تومان، یکی دیگر از فیلم های پر فروش در سال ۶۷ و همزمان با پذیرش قطعنامه ۵۹۸ بود. این فیلم از جمله کارهایی بود که در اکران شهرستان نیز موفق ظاهر شد و حدود یک میلیون تماشاگر آن را دیدند. فیلم «افق» به کارگردانی مرحوم رسول ملاقلی پور(سال ۶۸) که هم خوش ساخت و هم حرفه ای و هم در آن جلوه های ویژه زیادی به کار رفته بود نیز به مذاق تماشاگر ایرانی خوش آمد و حدود ۱۶ میلیون تومان فروخت. پس از آن به فیلم «آژانس شیشه ای» به کارگردانی ابراهیم حاتمی کیا می رسیم که در فضای ملتهب سال ۷۷ ساخته شد و به مسئله شکاف بین نسلی که به جنگ رفتند و عامه مردم می پرداخت. این فیلم با فروش رقمی حدود ۱۷۰ میلیون تومان به عنوان دومین فیلم پر فروش آن سال شناخته شد. پس آن در دهه ۸۰ فیلمی مانند «اخراجی ها» به کارگردانی مسعود ده نمکی که در سه قسمت ساخته شد، توانست عده بسیاری از مردم را به سینما بکشاند. پس از آن با معدود آثاری مواجه می شویم که توانستند تکانی به گیشه بدهند و موفق باشند.

بلیت هایی که نفروختند

سیر نزولی فروش فیلم های دفاع مقدس در دهه ۹۰ شکل گرفت و می توانیم به طور قاطع بگوییم که برای مخاطب ایرانی دیدن فیلم هایی با مضمون دفاع مقدس جزو اولویت ها نبود. اگر زمانی فروش بالای یک میلیارد برای یک فیلم فضیلت و برتری محسوب می شد و با سود همراه بود، امروز اگر فیلمی یک میلیارد بفروشد به سختی توانسته خرج خود را تأمین کند و با احتساب نرخ تورم، در گیشه شکست خورده محسوب می شود. به نظر می رسد سینمای دفاع مقدس که به اذعان مسئولان جزو اولویتهای سازمانها و نهادهای متولی در عرصه سینما محسوب می شود،برای تجدید قوا و بازگشت به جایگاه درخور شانش، نیاز به بازنگری در سیاستها و حمایتهای بیشتر و کارشناسی شده تری دارد.سینمای که مبتنی بر ارزشهای انسانی و اخلاقی است و بویژه در شرایط حاضر،باید بیشتر مورد توجه قرار گیرد.

……………………………………………………..

در مطلبی که در ادامه می آید آمار فروش فیلم های دفاع مقدس را در ۵ سال اخیر مشاهده می کنید.

سال ۹۶: سه فیلم «آباجان»، «ویلایی ها»، «دریاچه ماهی» به نوعی مرتبط با موضوع جنگ هستند که «دریاچه ماهی» به کارگردانی مریم دوستی بیش از ۱۳ میلیون، «ویلایی ها» به کارگردانی منیره قیدی حدود یک میلیارد و ۱۶۲ و «آباجان» به کارگردانی هاتف علیمردانی حدود یک میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومان فروش داشته اند -که با احتساب اکران در نوروز- رقم کمی محسوب می شود.

سال ۹۵: فیلم «اروند» به کارگردانی پوریا آذربایجانی حدود ۱۸۳میلیون، «نفس» به کارگردانی نرگس آبیار یک میلیارد و ۴۵۵ و «ایستاده در غبار» به کارگردانی محمد حسین مهدویان حدود یک میلیارد و ۶۹۰ میلیون تومان؛ همچنین فیلم «هیهات» به کارگردانی و نویسندگی هادی نائیجی و دانش اقباشاوی در گیشه حدود ۱۳۰ میلیون تومان فروش کرده است که باز هم به نسبت فروش ۱۵ میلیاردی فیلم هایی که ژانر دفاع مقدس نداشتند، مایه نگرانی است.

سال ۹۴: فیلم «عاشق ها ایستاده می میرند» در این سال تنها حدود ۱۹ میلیون تومان، «دلتنگی های عاشقانه» به کارگردانی رضا اعظمیان ۱۷۱ میلیون، «پی ۲۲» به کارگردانی حسین قاسمی جامی حدود ۱۹۰ میلیون و «حکایت عاشقی» به کارگردانی احمد رمضان زاده حدود ۹۰ میلیون فروش کرده است.

سال ۹۳: در این سال اوضاع بهتر بود.فیلم تحسین شده «چ» ابراهیم حاتمی کیا در این سال با بیش از ۲ میلیارد فروش توانست شرایط را برای فیلم هایی از این دست بهتر کند.

فیلم «معراجی ها»ی مسعود ده نمکی باز هم با حال و هوای طنز بود که توجه مخاطب را به خود جلب کرد و در مجموع در تهران و شهرستان حدود ۵ و نیم میلیارد تومان فروخت که رقم امیدوار کننده ای بود.

«۵۰ قدم آخر» فیلم کیومرث پور احمد که سرگذشت نیروی اطلاعات لشکر زرهی نجف اشرف در عملیات ولفجر را روایت می کند، در فروش متحمل شکست شد و تنها ۵۱ میلیون تومان فروخت.

«شیار ۱۴۳» نرگس آبیار که به لحاظ مضمون و محتوا بسیار مورد توجه قرار گرفت و یکی از معدود فیلم های دفاع مقدس است که زوایای پنهان انتظار یک مادر شهید را به تصویر می کشید، ۴ میلیارد و ۵۱۸ میلیون تومان فروش کرد که فروش خوبی به نسبت فیلم هایی که در این ژانر ساخته می شود، به حساب می آید.

فیلم «خانه ای کنار ابرها» به کارگردانی سیدجلال دهقانی اشکذری که داستان دو دوست برای رسیدن به هدفی را بیان می کند، تنها حدود ۶۱ میلیون تومان فروش داشت.

سال ۹۲: تنها فیلم شاخصی که در این سال ساخته شد، «ملکه» به کارگردانی محمدعلی باشه آهنگر بود که به رغم مضمون خوب،ساختار جذابش و دریافت جوایز متعدد از خانه سینما و جشنواره فجر حدود ۵۴ میلیون تومان فروش کرد.

همچنین فیلم «۵۸۷ روز انتظار» به کارگردانی احمد عبداللهیان درباره فتح خرمشهر نیز در آن سال با اقبال چندانی مواجه نشد و تنها حدود ۴۴ میلیون تومان فروخت. پس از بررسی آمار فروش فیلم ها در سال های متفاوت بانی فیلم سعی داشت که با بخشی از کارگردانان و کارشناسان شناخته شده در حوزه دفاع مقدس صحبت کند که این موضوع برای برخی جذابیت چندانی نداشت و دوست نداشتند در این خصوص صحبت کنند. با گروهی از کارشناسان و بازیگران در این باره صحبت کردیم تا آسیب شناسی ای هرچند موجز صورت گرفته باشد.

عبدالحسین برزیده:

شعارها با عملکردها سازگار نیست

عبدالحسین برزیده در خصوص چرایی کاهش فروش فیلم های ژانر جنگی در ایران به بانی فیلم گفت: دلایل زیادی می تواند داشته باشد. من به عنوان فیلمسازی که با بچه های رزمنده و جنگ زندگی کرده ام و آنها را از همه این داستان هایی که دور و بر ماست جدا می دانم تلاش خودم را در این نوع فیلمسازی می کنم. واقعیت این است که سینمارو ها جزو مردم مستضعف نیستند. سینما رفتن هزینه دارد و مردمی که اوضاع خوبی ندارند سینما نمی روند. آنهایی هم که می توانند سینما بروند علاقه شان به کارهای پروپاگاندا و تبلیغاتی کم شده است. هرچند برای اینکه از این قضیه مبرا باشیم قسم هم بخوریم باور نمی کنند. نمی گویند که زمانی بوده مردم زحمت کشیده اند به جنگ رفته اند و بسیاری از آنها شهید شده اند و خانواده هایی هم هنوز داغدار هستند و جور بقیه را کشیده اند، مصائب را تحمل کرده اند، همسران و پسران خود را از دست داده اند.

کارگردان فیلم «دکل» افزود: می توان این ها را در شعار گفت، ولی متاسفانه اوضاع بدی است و خود سینمای دفاع مقدس و کارهای فرهنگی در این زمینه کاسب کارانه و تبدیل به دکان برای بعضی ها شده است که مردم ظاهرا در این رابطه درست تشخیص می دهند. خود ما نیز در جاهایی از برخی اتفاقات دلزده شده ایم. شعارهایی داده شده و ادعاهایی  وجود دارد که امروز خلاف آن رفتار می شود.امروز دو جناح سیاسی وجود دارد که هر دو مشکلات اساسی دارند. دلیل اولش هم این است که از مردم دور شده اند.

حسن عباسی:

همه ما مدیون بچه‏های جنگ هستیم

حسن عباسی بازیگر فیلم های متعدد جنگی همچون «قارچ سمی» و «حمله به اچ سه» و تهیه کننده فیلم «صدای منو می شنوید؟» در خصوص اینکه چرا مانند دهه ۶۰ و ۷۰ سینمای جنگ و دفاع مقدس فروش خوبی ندارد، به بانی فیلم گفت: عمده ترین علت به مسائل اجتماعی بر می گردد و افرادی که متولی این مسأله بودند و باید در جهت ترویج این فرهنگ تلاش می کردند، عملکرد خوبی نداشتند. به حدی اسیر شعر و شعار شدند که اگر حرکتی هم انجام دادند، تبدیل به تبلیغ شده است. اخیرا در حال صحبت با یکی از دوستانم بودم و می پرسیدم که چرا این طور شد و معتقد بود که مردم از فیلم ها راضی نیستند.

وی در رابطه با اینکه چرا تا این اندازه در فیلم های جنگی بازی کرده است، عنوان کرد: خودم را مدیون بچه های جنگ می دانم و نه تنها من بلکه همه مدیون آن ها هستیم و نگرانیم مبادا قصه و داستانشان شنیده نشود. ما نیازمند شنیده شدن این قصه ها هستیم. اصلا بحث درباره تبلیغ کردن نیست بلکه زنده نگه داشتن یک فرهنگ و پایبندی به تعهدات است. هدف مقدس به معنای انسان بودن و تعهد داشتن نسبت به جامعه است. باید برای جامعه ما مهم باشد که به کدام سمت می رود. مسائل مالی، پست و مقام نباید به شیوه ای باشد که همه چیز را فراموش کنیم. درد ما همین است که چرا مردم دلزده شدند. من از محبت مردم خجالت زده ام و واقعا جایی نبود که بروم و این صحبت ها نباشد. هنوز مردم ارادت دارند، اما این قضایا را تنها در چارچوب من به عنوان یک هنرمند می بینند و برای شنیدن آمادگی ندارند. به حدی این حرف ها گفته و بر خلاف آن عمل شد که تأثیری نمی گذارد.

این بازیگر با اشاره به فیلم «صدای منو می شنوید؟» که در حوزه دفاع مقدس تهیه کرده است، خاطرنشان کرد: صدای منو می شنوید معنای زیادی دارد و صدای بچه های جنگ در جامعه ما گم شده است. تا وقتی صدای آن ها در جامعه شنیده نشود و به سیره آن ها عمل نکنیم، این جامعه با سرعت زیاد به سمت سراشیبی می رود. ادعا ندارم که فیلم بزرگی ساختم اما فکر می کنم فیلم شریفی است. هیچکس به فیلم کمک نکرد. از فارابی تشکر می کنم که برای بخشی از این موضوع به من کمک کرد، اما متولیان این امر هیچ کاری انجام ندادند. در حال حاضر من تنها یک نمونه از این جامعه آماری هستم و کسانی مانند من بسیارند. منظورم بیشتر در خصوص جایگاه هایی است که برای حمایت از فرهنگ دفاع مقدس اشغال شده، اما کاری نکردند. هیچکدام از این آقایان در حد جایگاهی که وظیفه و جایگاهشان است و برای آن حقوقی دریافت می کنند، کاری نکردند. این تقدیرها از هنرمندان دفاع مقدس چه فایده ای دارد وقتی عملکردها متفاوت است؟…

وی افزود: الآن سرگردانم که بتوانم فیلمم را اکران کنم و فیلمم نه ضد مذهب است و نه اینکه خط قرمز اخلاقی دارد، اما هنوز امکان اکران آن فراهم نشده است. هیچکس حاضر نبود کمکم کند. با تمام صحبت هایی که در خصوص هنروتجربه می شود، به آنجا مراجعه کردم و حتی بعضی از فیلم های سینمای بدنه را به نام هنروتجربه اکران می کنند، اما هنوز در این خصوص به نتیجه نرسیدم. تمام این مسائل باعث می شود که از ادامه راه پشیمان شوم.

منیره قیدی:

فروش فیلم‏ها وابسته به نیازهای جامعه است

منیره قیدی کارگردان فیلم «ویلایی» در خصوص اینکه چرا مانند دهه ۶۰ و ۷۰ سینمای جنگ و دفاع مقدس فروش خوبی ندارد، به بانی فیلم گفت: در خصوص این مسأله باید کارشناسی صورت بگیرد و از لحاظ جامعه شناسی بررسی شود و در یک یا دو جمله گنجانده نمی شود. نمی توانیم در یک کلمه در خصوص افت یا افزایش فروش فیلم های دفاع مقدس صحبت کنیم و نیازمند یک بحث، تحقیق، آمار و روانشناسی آدم ها هستیم. به هرحال، معتقدم فیلم های جنگی را نباید با فیلم های کمدی پر فروش مقایسه کنیم. زمانی اگر فیلمی بالای یک میلیارد می فروخت می گفتیم فروش خوبی داشته است، اما اگر فیلمی مثل «ویلایی ها» یک میلیارد بفروشد، می گوییم چرا کم فروخته است. در حقیقت فروش بیشتر فیلم های کمدی به نیاز جامعه و مباحث روانشناسی و تحقیقاتی باز می گردد که چرا جامعه ما به آن سمت می رود و چه چیزی گم شده و مردم دنبال چه می گردند. فکر می کنم این وظیفه مسئولان است که اتفاقاتی را رقم بزنند و دوست ندارم راهکاری ارائه بدهم. این کارگردان یادآوری کرد: به عنوان فیلمساز دوست دارم حرفی بگویم که دیده شود و تماشاگر بیشتری داشته باشم.

قیدی در پاسخ به این پرسش که آیا از نظر شما فیلمسازان توانستند صحبت های خود را در خصوص سینمای جنگ در این دهه به شیوه ای مناسب به مخاطب منتقل کنند، گفت: حتما فیلم های آقای حاتمی درخشان بوده است و شاید این دوسال اخیر کمی و کاستی هایی داشتیم که بخشی از این قضیه را وابسته به مسئولان می دانم و معتقدم نسل جدید فیلم های درخشان تری خواهند داشت. نسبت به سینمای جنگ نا امید نیستم و در سال های اخیر اتفاقات خوبی در این رابطه افتاده است.

نوشته رمز توفیق سینمای جنگ،رویکرد به مفاهیم تازه و تماشاگر پسند اولین بار در بانی‌فیلم پدیدار شد.