گذر فرنگی ها به کوچه آشتی سینمای ایران می افتد

گروه سینمای ایران- نسرین بختیاری: مسأله اکران فیلم های خارجی همواره جزو دغدغه های مسئولان و مخاطبان علاقه مند به فیلم های غیروطنی است. اخیرا نیز زمزمه های اکران فیلم خارجی با صحبت های محمد حمزه زاده">محمد حمزه زاده رئیس سازمان سینمایی حوزه هنری در نوزدهم مهر و همچنین اظهارات عباس صالحی وزیر فرهنگ و ارشاد شدت گرفت. حمزه زاده به این اشاره کرده بود که: «حمایت از تولید ملی اولویت اول، دوم و سوم ماست و همان حساسیتی که روی نمایش فیلم ایرانی داریم، برای انتخاب و نمایش فیلم خارجی هم داریم و به اکران فیلم خارجی به عنوان یک گزینه فکر می کنیم. نمی توان تمام بار را بر دوش سینماداران گذاشت و به سالن داری و تأمین هزینه های آن بی تفاوت بود.» پس از آن وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز تأکید کرد: «اکران فیلم خارجی نباید بدون فراهم شدن زیرساخت ها اتفاق بیفتد، چون به تولیدات داخلی صدمه می زند. سالانه در کشور ما بیش از ۱۰۰ فیلم ساخته می شود که تعدادی از آنها به دلیل کمبود سالن سینما امکان اکران پیدا نمی کنند، نمی توان به ناگاه فیلم خارجی را به چرخه اکران اضافه کرد.» این اظهارات موجی از واکنش های موافق و مخالف را برانگیخت؛ چرا که در درجه اول بسیاری از فیلم ها در صف اکران هستند و در شرایطی که اکران فیلم ها به سرعت اتفاق می افتد و گاهی منجر به فیلم سوزی می شود، مطرح کردن گزینه اکران فیلم های خارجی نیازمند بررسی های کارشناسانه است. در درجه دوم؛ کشور ما عضو قانون جهانی کپی رایت نیست و این در نوع خود برای پخش فیلم خارجی در کشورمان چالش برانگیز است. از طرف دیگر چگونگی انتخاب و ممیزی فیلم ها نیز محل مناقشه است، چون با حذف بعضی سکانس ها گاهی کل فیلم در هاله ای از ابهام فرو می رود. موضوع بعدی که می تواند مورد توجه قرار گیرد این است که به فرض رفع تمامی مشکلات و فراهم شدن بستر اکران فیلم های خارجی، نمی توانیم راه را بر بسیاری از فیلم های دیگر ببندیم و به طور ناخودآگاه ممکن است با دیدگاه های ضد و نقیض در این رابطه رو به رو شویم. اکران فیلم خارجی موضوعی است که در گذشته تجربه شده و طبق صحبت های فیلمسازان و کارشناسان تا به حال نتوانسته امتحان خود را پس بدهد و بعضی از آن ها اکران فیلم خارجی را مناسب شرایط فعلی سینمای ایران-که میزان تولید بیشتر از تعداد سالن های سینماست- نمی دانند و برخی از سینماداران هم موافق اکران فیلم خارجی هستند. همچنین در صورت موفقیت اکران فیلم خارجی هم این پرسش مطرح می شود که آیا اکران فیلم های خارجی می تواند زمینه ای برای رقابت فیلم های ایرانی با خارجی به وجود بیاورد یا نه؟ در ادامه مشروح این نظرات از نظر می گذرانید: ابوالحسن داوودی: اکران فیلم خارجی در شرایط فعلی شوخی مضحکی است! ابوالحسن داوودی کارگردان فیلم «رخ دیوانه» که اخیرا فیلم «زادبوم» را روی پرده داشت، در پاسخ به این پرسش که چه تمهیدی باید برای اکران فیلم خارجی با توجه فقدان قانون کپی رایت اندیشیده شود، به بانی فیلم گفت: نمی دانم این بحث از کجا آغاز شده، اما به نظر می رسد چندان منشأ تحلیلی ندارد و بیشتر به ضرر شرایط کژدار و مریز سینمای ایران است. در حال حاضر اکثر فیلم ها به نحوی از کمبود منابع نمایشی رنج می برند و یا امکان اکران ندارند یا اینکه بی عدالتی های مختلفی در زمینه اکران برایشان اتفاق می افتد. اگر به شکل ساده نگاه کنیم، میزان تولید سینمای ایران در شرایط حاضر با توجه به تمام موارد قانونی موجود- بدون در نظر گرفتن تولیدات غیرقانونی و زیرزمینی- بسیار فراتر از ظرفیت سالن های ماست. اگرچه در طول این چندسال ظرفیت سالن ها بیشتر شده است، اما هنوز تا نقطه مطلوب فاصله داریم و همچنان تولیداتی داریم که یا قرار است اکران شوند یا شرایط اکران عمومی را دارند و زمان می برد تا بتوانند جایگاه مناسب خود را به دست بیاورند. داوودی با بیان اینکه در حال حاضر فیلم خارجی اکران می شود و خیلی بیشتر از پردیس قلهک است، افزود: حداقل در دورانی که در شورای صنفی مسئولیت داشتم، نمایش مکرر فیلم های خارجی را در پردیس های مختلف از جمله کوروش و سینما فرهنگ داشتیم و این طور نبود که به هیچ وجه فیلم های خارجی اکران نشود. مشخص نیست این سناریوی در حال نگارش – که بیشتر از جانب حوزه هنری چراغ سبز نشان داده شده – چه اتفاقی را برای سینمای ایران رقم می زند. معمولا یک جریان فرا قانونی در حوزه هنری وجود دارد که خیلی از فیلم ها را به خواست خودشان سانسور یا تحریم می کنند یا به دلخواه نمایش می دهند و با توجه به انحصاری که سینمای حوزه در شهرستان ها دارد، اگر فیلم ها مطابق سلیقه آنان نباشد، از دور خارج می شوند. این کارگردان با اشاره به واکنش وزارت ارشاد در خصوص اکران فیلم خارجی بیان کرد: وزارت ارشاد سالهاست که نسبت به این مسأله واکنش خاصی نشان نمی دهد و همه چیز در سکوت می گذرد و حتی قادر نیست از مجوزهای خود دفاع کند. بنابراین، در این شرایط اکران فیلم خارجی گره اضافه ای به مشکلات دیگر اضافه می کند و بعضی قسمت ها از جمله شورای صنفی که واقف به پیچیدگی اکران فیلم خارجی هستند، نسبت به این مسأله واکنش نشان ندادند. چندان اکران فیلم خارجی را به نفع سینمای ایران نمی بینم و بیشتر به شکل جریانی می بینم که انگار می خواهند تومار بخش عمده ای از سینمای ایران را در هم بپیچند. داوودی در پاسخ به اینکه آیا اکران فیلم های خارجی می تواند باعث رقابت بین فیلم های خارجی یا ارتقای آن شود، توضیح داد: اگر شما از امکان فنی و تکنیکی تا شکل امکانات خارجی ها را در نظر بگیرید؛ اصلا این موضوع شوخی است. اکثر فیلم هایی که اکران می شوند مربوط به سینمای آمریکاست که فیلم ها به لحاظ تکنیکی و نظارت در آزادی کامل ساخته می شود و هیچ نوع محدودیتی در ساخت و بها دادن به خواست تماشاگر ندارند. ایرادی ندارد چنین اتفاقی در ایران – حتی در حیطه قانون اساسی- بیفتد و بتوانیم فیلم بسازیم و رقابت درست داشته باشیم. اگر این محدودیت ها از سینما برداشته شود و امکانات تکنیکی فراهم شود، این رقابت به وجود می آید، اما در حال حاضر این شبیه یک شوخی مضحک است. ممکن است سینمای ما در مسائل مفهومی و فرهنگی در بسیاری از مواقع و جاها ارجح باشد، اما اینجا مسأله رقابت نیست و مسأله ها روی کف سلیقه مردم است که رقابت با آن کشیدن زیرآب سینمای ایران و ساقط کردن آن از حیز انتفاع است. جابر قاسمعلی: ساز کار اکران فیلم خارجی با شرایط ایران همخوانی ندارد جابر قاسمعلی نویسنده و فیلمنامه نویس در خصوص اینکه چه تمهیدی باید اندیشیده شود تا اکران فیلم خارجی با توجه به مشکلات کپی رایت و دیگر موانع اتفاق بیفتد، به بانی فیلم گفت: این یک تجربه شکست خورده است، چون سال های گذشته یکبار دیگر این کار را می خواستند انجام دهند، اما امکان این فراهم نشد فیلم خارجی با ساز کار درست خود در ایران به نمایش در بیاید. قاسمعلی یادآوری کرد: مهمترین مشکل در اکران فیلم خارجی این است که ساز کار فیلم خارجی با ایران و مناسبات جامعه ایرانی همخوانی ندارد. خیلی به ندرت اتفاق می افتد فیلمی در ایران نمایش داده شود که با ممیزی و سانسور رو به رو نشود. در عین حال حتی فیلم هایی که ویژگی اکران در ایران را داشته باشند، قصه جذابی ندارند و مربوط به مخاطب خاص است. معمولا می خواهند این فیلم ها را اکران کنند تا مردم آن ها را ببینند و اگر مخاطب کافی نداشته باشد، اکران موفقی هم ندارد. اگر برای مردم جذاب باشد، عناصر جذابیت مربوط به بازیگران ستاره می شود. در این صورت جناح هایی در کشور وجود دارند که با هر چیزی مخالفند و احتمالا هیاهو راه می اندازند که فلان بازیگر خارجی در فلان فیلم نشان داده شده است. وی با بیان اینکه به هرحال این طرح به نوعی شکست خورده محسوب می شود، افزود: فیلم «تایتانیک» مثال خوبی در این زمینه است و امکان سانسور بخش هایی برای نمایش آن وجود داشت، اما انجام ندادن این کار دلایل متعددی دارد؛ یکی موضوع کپی رایت است که اگر آن را می خریدند، از آن استقبال خوبی می شد. دوم اینکه ممکن بود به دلیل ترویج فلان جریان قالب سینمای آمریکا از اکران این فیلم ها جلوگیری شود. یکبار این کار را تجربه کردند و امکان آن با توجه به مناسباتی که در ایران داریم، فراهم نشده است. اگر فیلم ها به این قصد نمایش داده شوند که نوعی رقابت در سینمای ایران به وجود بیاورد، باید عناصری که در این رقابت به طور طبیعی وجود دارد، لحاظ شود. قاسمعلی با توجه به صف اکران فیلم های ایرانی خاطرنشان کرد: این مشکلی مزید بر علت است و فیلم های ایرانی ما در صف اکران بسیارند. یکی از کارهای مثبتی که در سینمای پس از انقلاب به وجود آمد، ساخت سالن سینما بود و هرچند سالن های خوبی در پردیس ها و مراکز شهرداری به وجود آمد، اما هنوز با استانداردهای سالن سینمای جهانی فاصله نجومی داریم. با دوستی صحبت کردم که می گفت در یک شهر از آمریکا ۷۰۰ سالن سینما وجود دارد، اما ممکن است در کل کشورمان دویست و اندی سالن باشد. وی با اشاره به اکران فیلم های ایرانی و استعدادهای جوانی که وارد سینما می شوند، تشریح کرد: در شرایط کنونی نسلی وارد سینما می شوند که می خواهند کار کنند و امکان فیلمسازی و نمایش داشته باشند. باید برای این سیلی که وارد سینما می شود، فکر و برنامه داشته باشیم. در شرایطی که بسیاری می توانند بهترین فیلم های سینما را با بهترین کیفیت دانلود کنند و ببینند، می خواهند وارد سالنی شوند که ممکن است سانسور و اتفاقات دیگری برای فیلم افتاده باشد. قاسمعلی با اشاره به مسأله رقابت فیلم های ایرانی و خارجی خاطرنشان کرد: زمانی مسأله رقابت قابل طرح است که فیلم های ایرانی به همراه خارجی با بهترین کیفیت نمایش داده شوند که این امکان فراهم نیست. در کشور ما بنیان هایی وجود دارد که خواه ناخواه با جلوه های اکران فیلم خارجی متضاد است. سینماتک هایی مثل قلهک فیلم های خارجی را نمایش می دهند، اما در سطح عمومی این شرایط به وجود نمی آید. امیرهوشنگ پاسبانیان: گروهی برای اکران فیلم خارجی تشکیل شود امیر هوشنگ پاسبانیان مدیر سینما بهمن در رابطه با اینکه با اکران فیلم خارجی در شرایط فعلی سینمای ایران موافق است یا نه، به بانی فیلم گفت: موافق اکران فیلم خارجی هستم، اما امیدوارم شاهد اکران فیلم های خوب خارجی باشیم. به هر حال باید رقابت وجود داشته باشد و فکر می کنم در این رابطه به سینمای ایران هم کمک کند. مدیر سینما بهمن در رابطه با فقدان قانون کپی رایت و اکران فیلم خارجی نیز بیان کرد: وقتی مسئولان ارشاد تشخیص می دهند که اکران فیلم خارجی امکان پذیر است، حتما شدنی است اما اینکه تا چه اندازه قرار است نسبت به این فیلم ها ممیزی صورت گیرد، بحث جدایی است و اختیار آن دست ما به عنوان سینمادار نیست. وی با اشاره به اینکه اکران فیلم خارجی کار سختی است، افزود: انجام این کار بیشتر در حد شعار است و بارها در خصوص آن بحث شده، اما اجرایی نشده است. در حال حاضر هم بعید می دانم این قضیه اجرایی شود و اگر مسئولان مایل به انجام آن باشند، شدنی است، اما اینکه چگونه اجرایی شود، اهمیت دارد. معمولا طرح ها باید اجرا شوند تا متوجه نقاط ضعف و قوت آن شویم و تا زمانی که اجرایی نشود، نمی توانیم صحبتی داشته باشیم. پاسبانیان با ارائه پیشنهادی در خصوص اکران فیلم خارجی اضافه کرد: الآن گروهی مختص هنر و تجربه داریم و پیشنهادم این است که می توانیم گروه اکران فیلم های خارجی هم داشته باشیم؛ یعنی تعدادی سینمای خاص بیایند و فیلم های خارجی را اکران کنند و نباید این طور باشد که در صورت استقبال تمام سالن های پردیس ها به اکران فیلم خارجی اختصاص داده شود. مدیر سینما بهمن در پاسخ به این پرسش که اکران فیلم خارجی تا چه اندازه باعث ایجاد رقابت بین فیلم های ایرانی می شود، گفت: فکر می کنم اکران فیلم خارجی به طور قطع روی فیلم های ایرانی تأثیر می گذارد و فیلمسازان ما سعی می کنند قواعد روز فیلمسازی را رعایت کنند تا مخاطبان بیشتری جذب سینما شوند.

نوشته گذر فرنگی ها به کوچه آشتی سینمای ایران می افتد اولین بار در بانی‌فیلم پدیدار شد.