برترین‌ آثار سی و پنجمین جشنواره فیلم فجر را بشناسید؛ گزارش «نقدفارسی» از بهترین فیلم‌های جشنواره

جشنوارهٔ سی و پنجم با تمام حاشیه‌هایش به پایان رسید و جوایز نهایی بین آثار تقسیم شد. صحبت‌هایی که این روزها در رابطه با کیفیت فیلم‌ها و تم‌های تکرار شده در آن‌ها مطرح می‌شود برای مخاطبینی که چند سال جشنوارهٔ فجر را دنبال کرده‌اند چندان تازگی ندارد. در همهٔ دوره‌ها فیلم‌های بسیار بد و سطح پایینی وجود داشته که باعث تعجب مخاطبین شده است. همیشه این سؤال مطرح بوده که چطور هیئت انتخاب به حضور چنین فیلم‌هایی رأی داده است. این مسئله وقتی نگاهی به آثار بیرون مانده از جشنواره می‌اندازیم بیشتر خودنمایی می‌کند. حتی اگر بهانه کمبود فیلم‌های قابل قبول و استاندارد بوده باشد چه نیازی است که سی‌وسه فیلم وارد بخش مسابقه شوند؟ در هیچ دوره‌ای پاسخ مناسبی به این سؤال‌ها داده نشده و انتقادهای همگانی هم نتوانسته‌اند تأثیری بر این مسئله بگذارند. در هر دوره تعداد زیادی فیلم خنثی و میان‌مایه وجود داشته است و دورهٔ اخیر هم از این قاعده مستثنا نیست. و همچنین همیشه چه به شکل مستقل و چه با تکیه‌بر فضای قیاسی چند فیلم خاص نظر مخاطبین را جلب کرده‌اند و به‌عنوان آثار برتر جشنواره شناخته شده‌اند. شاید تنها تفاوت دورهٔ اخیر کمتر بودن این نوع فیلم‌ها باشد که در این مورد هم اگر راه ورود برای آثاری چون کاناپه ، لِرد و هجوم باز می‌شد به شرایطی یکسان با دوره‌های پیشین می‌رسیدیم. بنابراین اگر مستقل از انتخاب‌های جشنواره نگاهی به تولیدات سال سینمایی داشته باشیم تفاوت جدی و معناداری مشاهده نمی‌شود. بالا و پایین‌های این‌چنینی الزامن در یک مسیر بامعنا قابل‌تعریف نیستند. ممکن است با سیاست‌های ثابت در سال آینده شاهد فیلم‌های قابل‌قبول بیشتری باشیم چرا که این میزان اختلاف صرفن وابسته به استعدادهای حاضر در هر دوره است که عناصری فردی هستند و به شکل تصادفی کیفیت دوره‌های گوناگون را بالا و پایین می‌برند. چنین تغییراتی وابسته به سیاست‌گذاری‌ها و برنامه‌های حرکتی معنادار نیست. در این متن با تکیه‌بر بازخوردها و نظرات مردم و منتقدین، نگاهی خواهیم داشت به فیلم‌های قابل‌توجه و فیلم‌هایی که مستقل از ارزش‌گذاری نهایی وجوه مثبت کافی برای دیده شدن داشته‌اند.
((جهت دسترسی به صفحه نقد و بررسی آثار، روی نام فیلم‌ها کلیک کنید.))
((جهت دسترسی به صفحه نقد و بررسی آثار، روی نام فیلم‌ها کلیک کنید.))
یک مورد خاص!
یک مورد خاص! ماجرای نیمروز ماجرای نیمروز اثر جدید محمدحسین مهدویان تنها فیلمی بود که اکثر نظرات داده شده راجع به آن مثبت بود و درنهایت اختلاف منتقدین بر سر این فیلم در محدودهٔ خوب بودن یا عالی بودن قرار می‌گرفت. مهدویان که در اثر نیمه مستند سال گذشته‌اش «ایستاده در غبار» توجه منتقدین را جلب کرده بود توانست مسیر رو به رشد خود را با جهشی قابل‌توجه ادامه دهد و به یکی از مهم‌ترین فیلم‌سازان جوان این روزهای سینمای ایران تبدیل شود. "فیلم‌ساز جوان ما، با قدرت و صلابت و مهارت، فقط پس از یک مستند و یک فیلم بلند سینمایی صاحب سبک بیان و ساختار و لحن شده و حالا اعتمادبه‌نفس را هم به توانایی‌هایش افزوده است. این داستانی است از سال ملتهب ۱۳۶۰ که فضا را درست مثل ایستاده در غبار دقیق و باورپذیر می‌سازد. استفاده از دوربین روی دست، لنز تله و نماهای بسته‌ای که معمولاً شیئی یا گوشه‌ای از پیکر آدمی به صورت محو در پیش‌زمینه است، نه‌تنها به کار فضاسازی و باورپذیری و ایجاد حسی از مستندگونگی آمده بلکه لحن فیلم و فیلم‌ساز را هم در برخورد با موضوع ملتهب‌اش تعدیل کرده است؛ عنصری که مهم‌ترین عامل جلوگیری از ایجاد دافعه در تماشاگر است؛ همان عنصری که باعث مقبولیت عام ایستاده در غبار هم شد و همراه با سیانور این سه فیلم را می‌توان آغازگر فصلی تازه در سینمای کم‌بار سیاسی ایران دانست." (هوشنگ گلمکانی)
"«ماجرای نیمروز» محمدحسین مهدویان اولین تلاش این فیلم‌ساز جوان و بااستعداد برای خلق یک فیلم واقعی است؛ واقعی به این معنا که این‌بار از مواد خامی که در «ایستاده در غبار» وجود داشت؛ یعنی باند صوتی آماده خبری نیست و فیلم متکی به فیلم‌نامه‌ای برگرفته از مستندات تاریخی است. مهدویان چشم‌های تیزبینی دارد. این را می‌توان در بازسازی دهه ۱۳۶۰ در فیلمش فهمید. مکان‌ها و آدم‌ها، پوشش آن‌ها و رفتارشان کاملاً پذیرفتنی است. می‌توان از آن به‌عنوان یک فیلم سینمایی تریلر با مایه‌های تا حد زیادی سیاسی و حتی بدون داشتن اطلاعات درباره آن دوران لذت برد و باز هم به آینده این فیلم‌ساز و فیلم بعدی‌اش امیدوار ماند!" ( حسین عیدی زاده) خوب‌هاخوب‌ها بخشی از فیلم‌ها که نقش تعیین‌کننده‌تری در تعریف کیفیت نهایی جشنواره دارند، فیلم‌هایی هستند که ستایش یکپارچه‌ای از مخاطبین دریافت نمی‌کنند و مخالفان جدی‌ای هم دارند اما در ارزیابی نهایی نظرات مثبت در مورد آن‌ها بیشتر است. این گروه از آثار که هم می‌توانند نمایندهٔ استعدادهای تازه و قابل‌توجه باشند، هم شامل فیلم‌های قابل‌قبول کارگردان‌های باتجربه، نقش پررنگی در ارزیابی نهایی از سطح جشنواره دارند.

رگ خواب رگ خواب حمید نعمت‌الله فیلمی است که داستان خود را در فضایی متفاوت روایت می‌کند. رویکرد فیلم‌ساز در نزدیک شدن به شخصیت اصلی و نمایش شخصی‌ترین لحظات عاشقانه‌اش لحنی خاص به فیلم بخشیده که اگرچه ممکن است بخشی از مخاطبین را با خود همراه نکند اما از ساختاری دقیق و فکر شده بهره‌مند‌است. "رگ خواب دو ویژگی بارز دارد: یکی این‌که عاشقانه‌ای زیبا در وصف وصال و فراق دو دلداده است با همهٔ لحظه‌های شیرین و تلخش؛ دیگر آن‌که فیلمی زنانه است. از نقاط قوت فیلم بازی درخشان لیلا حاتمی است که مطابق معمول در نمایش شکنندگی زنی درگیر بحران موفق است و هم‌چنین بازی کورش ته‌امی که قادر است سرخوشی، بی‌خیالی و بی‌مسئولیتی مردی جاه‌طلب و خودکفا را با جذابیت‌های ظاهری به‌خوبی درآمیزد. در کل رگ خواب گرچه در شخصیت‌پردازی شخصیت‌های اصلی خست نشان می‌دهد و این امکان را فراهم نمی‌کند که قدری از گذشته و خانوادهٔ کامران و مینا بدانیم، اما به جای آن در ایجاد، پرورش و افول رابطه‌ای عاشقانه سنگ‌تمام می‌گذارد و قابل قبول است." (آنتونیا شرکا)
ویلایی‌ها ویلایی‌ها فیلم کاملی نیست اما به عنوان یک فیلم اول اثری غافلگیر کننده است. زاویه نگاه متفاوت فیلمساز به جنگ تحمیلی ناگفته‌هایی را هدف گرفته که از جذابیت بالایی برخوردار هستند. همچنین جسارت فیلم در پرداخت شخصیت‌ها توانسته بخشی از درونیات آن‌ها را به نمایش بگذارد که تا به حال جایی در سینمای دفاع مقدس نداشته‌اند. امتیاز اصلی فیلم همین نگاه تازه است که می‌شود امیدوار بود در فیلم‌های بعدی به پختگی بیشتری برسد.
بدون تاریخ بدون امضا بدون تاریخ بدون امضا از فیلم‌های مهم جشنواره بود و حتی قبل از نمایش انتظار زیادی برای تماشای آن وجود داشت. وحید جلیلوند با فیلم دوم ثابت کرد ستایش‌های قبلی در مورد او بیهوده نبوده است. جلیلوند ریزه کاری‌های کارگردانی و تاثیرگذاری بر مخاطب از طریق اجرای واقعگرایانه را خوب یاد گرفته و انتظار می‌رود در سال‌های آینده تعداد زیادی فیلم قابل قبول را از او شاهد باشیم اما باید دید او چه زمانی موفق می‌شود اثری درجه یک و ماندگار خلق کند. "«بدون تاریخ بدون امضاء» وحید جلیلوند گام رو به جلوی فیلم‌سازش پس از «چهارشنبه ۱۹ اردیبهشت» است؛ فیلمی استاندارد که هرچند وامدار سینمای اصغر فرهادی است و شخصیت اصلی‌اش شباهت‌های بسیاری با نادر در «جدایی نادر از سیمین» دارد؛ اما دچار سندرم فرهادی نشده است. فیلم چندین سکانس تأثیرگذار دارد که در این برهوت ساختن فیلم استاندارد در فجر ۳۵، ستودنی است." (حسین عیدی‌زاده) فیلم‌هایی که می‌توان دیدنشان را توصیه کردفیلم‌هایی که می‌توان دیدنشان را توصیه کرد این دسته از آثار که بخش عمده تر فیلم‌های جشنواره را تشکیل می‌دهند، اگرچه ویژگی‌های مثبت خاصی دارند اما به هدف نهایی خود نرسیده‌اند. اغلب فیلم‌های این بخش توان همراه کردن مخاطب را دارند اما نمی‌توانند به تجربه ای رضایت بخش تبدیل شوند. این همراهی و تأثیرپذیری می‌تواند به دلایلی چون ایده‌های داستانی بکر و قوی، دست آورد های فنی منحصر به فرد، شخصیت‌های متفاوت و یا تجربه‌های ساختاری نو ایجاد شود اما نکته اینجاست که این فیلم‌ها در کلیت خود یکدستی و انسجام لازم را ندارند و فقط در وجوه خاصی باعث جلب توجه مخاطب می‌شوند.
خفگی "جیرانی در خفگی همچون عنوانش، فضایی خفه و تیره و تار را ترسیم کرده که با فرمت سیاه و سفید و توجه به کنتراست رنگ‌ها این خفقان و اضطراب دوچندان شده. فیلمبرداری از نقاط قوت فیلم است. از معدود دفعاتی است که فرمت سیاه و سفید نه به عنوان راهکاری مبنی بر متفاوت نمایی بلکه کاملاً در خدمت تبیین مفاهیم مورد نظر در داستان عمل می‌کند. مهم‌ترین امتیاز مثبت فیلم درک عمیق جیرانی از  فضاسازی و قواعد ژانر است. از طراحی صحنه و لباس محیط بیمارستان گرفته که به خوبی فضایی مالیخولیایی و رازآلود را برجسته می‌کند تا چهره پردازی سرشار از جزییات که نشان می‌دهد جیرانی بعد از فیلم‌های متوسط و ضعیف چند سال اخیرش، دوباره به روزهای اوجش مثل ساخت فیلم قرمز بازگشته است" (محسن جعفری راد)
تابستان داغ تابستان داغ حس‌وحال تلفیقی جالبی از فیلم موفق سال گذشتهٔ سعید روستایی، ابد و یک روز، و سینمای اصغر فرهادی را در خود دارد؛ اما با این وجود می‌توان گفت که فیلم روی پای خودش می‌ایستد. بازی‌ها، کارگردانی به‌ویژه از نظر فضاسازی (که بی‌تردید نتیجهٔ همکاری با یک فیلم‌بردار بزرگ است)، فیلم‌برداری هومن بهمنش (که با رنگ‌ولعاب قاب‌ها و حتی عمق‌میدان‌هایش بهترین نمونه در دو روز اول جشنواره بود) و موسیقی میخکوب‌کنندهٔ فیلم، دست‌کم اغلب تماشاگران و سینمادوستان را در اولین مواجهه می‌تواند مرعوب کند. (رضا حسینی)
کارگر ساده نیازمندیم کارگر ساده نیازمندیم از منوچهر هادی که در اکران عید امسال با من سالوادور نیستم گیشه را فتح کرد و به فروشی بیش از چهارده میلیارد تومان رسید، ظاهراً با هدف نمایش توانایی فیلم‌ساز در حوزهٔ داستان‌گویی و کارگردانی ساخته شده است؛ و البته یادآوری خوبی است برای کسانی که فراموش کرده‌اند هادی فیلم‌هایی مانند قرنطینه و یکی می‌خواد باهات حرف بزنه را هم در کارنامه دارد که به موفقیت‌هایی، به‌خصوص در زمینهٔ بازیگری، دست یافتند. کارگر ساده نیازمندیم هم بازی‌های خوبی دارد از بهرام افشاری که واقعاً غافلگیرکننده است تا آتیلا پسیانی و حتی سحر قریشی که از هر جهت فراتر از انتظار ظاهر شده‌اند. یکتا ناصر هم که مثل بیش‌تر وقت‌ها درخور تحسین است.
نگار "رامبد جوان در سینما و تلویزیون با ساخت آثار کمدی شناخته می‌شود. با این حال او در آخرین ساختهٔ سینمایی‌اش، با انتخاب قصه‌ای جنایی، مسیری متفاوت را در پیش گرفته است. تماشای نگار برای کسانی که او را در قالب خندوانه به یاد می‌آورند غافلگیرکننده است. جوان بر خلاف بسیاری از فیلم‌سازان که از انتشار خلاصهٔ داستان خود واهمه دارند، شجاعانه خط اصلی قصه‌اش را از مدت‌ها پیش در اختیار رسانه‌ها قرار داد؛ و با تماشای فیلم او می‌توان دریافت که جوان با اجرایی بازیگوشانه، ظرافت‌های متعددی را در فیلمش گنجانده است. او با این روش، قصه‌ای نه‌چندان پیچیده را به شکلی نو روایت می‌کند و بیننده را درگیر کشف حقایقی می‌کند که گام‌به‌گام با پیشروی قهرمان افشا می‌شود. جوان بیش از آن که به دنبال طرح ماجرایی جنایی باشد، حس کنجکاوی مخاطب را در رمزگشایی از بازی‌های فرمی نشانه رفته است و در طول فیلم مکرراً مرزهای باریک خواب و بیداری را به هم نزدیک می‌کند، به طوری که ذهن تماشاگر در تلاطمی دائم باقی می‌ماند" (خشایار سنجری).
خانه (اِو) "اصغر یوسفی‌نژاد از لحاظ انتخاب ایدهٔ مرکزی در روایت خانه هوشمندانه عمل کرده است: جنازه پدری بنا به وصیتش باید به دانشگاه علوم پزشکی برده شود تا جسدش برای دانشجویان پزشکی تشریح شود، اما خانواده‌اش مخالف‌اند. در انتخاب فرم بصری هم خلاقیت یوسفی‌نژاد قابل شناسایی است. دوربین روی دست در خدمت تنش فزایندهٔ موقعیت و بیان اضطراب و تردید در شخصیت‌ها به کار گرفته شده است. از زبان ترکی هم در خدمت باورپذیری کار بازیگران و در کل موقعیت داستانی استفادهٔ بهینه‌ای شده است. اما تمام این نکات مثبت نمی‌توانند فیلم را فراتر از یک کار خوب ببرند چون به نظر می‌رسد یوسفی‌نژاد در برخی موارد مبهوت ایده‌هایش شده است، به‌خصوص نوع ترکیب‌بندی در تصاویر که گاهی حرکات دوربین و پیش‌زمینه‌ها و پس‌زمینه‌ها به طور شلخته طراحی شده و هارمونی لازم با روایت اصلی را ندارند" (محسین جعفری راد).
فراری "تازه‌ترین ساختهٔ علیرضا داودنژاد - فیلم‌سازی که در آستانهٔ پیری هنوز هم هوای جوانی به‌سر دارد - به‌نوعی یادآور مسافر عباس کیارستمی و بوتیک حمید نعمت‌الله است. وجه اشتراک شخصیت گلنار با اتی در بوتیک عشق وافر به مهاجرت در اتی و شیفتگی نامعمول به انداختن یک عکس یادگاری با اتومبیل فِراری در گلنار با مدل مذکرش قاسم جولایی در مسافر قابل قیاس است که از قضا هر سه هم در یک قدمی رسیدن به هدف (یا تصور رسیدن به آن) آن را از دست رفته می‌بینند. نکتهٔ دیگر تولد یک بازیگر زن جوان در سینمای ایران است. داودنژاد با انتخاب هوشمندانه‌اش ترلان پروانه را که از کودکی در فیلم‌ها بازی کرده است، حالا در عنفوان جوانی با نقش گلنار وارد دور جدیدی از حضورش در سینمای ایران می‌کند." (علی شیرازی)
کوپال "کوپال داستان یک شکارچی حیوانات است که به خاطر اتفاق‌هایی در گذشته‌اش به شخصیتی مأیوس، خانه‌نشین و تن‌پرور بدل شده است. تنها عشق کوپال سگی به نام هایکوست که تمام زندگی‌اش را تحت‌الشعاع قرار داده است. معرفی کوپال با چنین ویژگی‌هایی واقعاً به زمان زیادی نیاز ندارد. نقطه عطف داستان در جای درستی از فیلم قرار گرفته است و زمانی برگ برنده فیلم رو می‌شود که مخاطب به آن نیاز دارد. کوپال ساختار درستی دارد و برای یک فیلم‌اولی اتفاق خوبی‌ست اما زیاده‌گویی دارد. اگر غرض نشان دادن سبک زندگی یک آدم پولدار است در ده دقیقه اول فیلم‌ساز منظورش را رسانده و مخاطب تفهیم شده است؛ و نیازی نیست شیوه زندگی کوپال بیش از این به رخ مخاطب کشیده شود." (سعیده نیک اختر)
نویسنده: دانیال حسینیاختصاصی نقدفارسی