صمدی در حسرت «مشتی عباد»

یدالله صمدی با حسرت ساخت فیلم سینمایی «مشتی عباد» که از آن به عنوان یک پروژه‌ی کمدی موزیکال همچون «اشک‌ها و لبخندها» یاد می‌کرد، از دنیا رفت. به گزارش ایسنا، خبر کوتاه بود، سازنده‌ی آثاری چون «اتوبوس»، «دمرل»،«ایستگاه»، «ساوالان»، «آپارتمان شماره ۱۳»، «دو نفر و نصفی»، «معجزه خنده»، «سارای»، «بانوی من»، «شهرآشوب» در سن ۶۶ سالگی بر اثر عوارض ناشی از بیماری کبدی از دنیا رفت. یدالله صمدی از سال ۱۳۹۰ بنا داشت تا پروژه‌ای کمدی موزیکال به نام «مشتی عباد» را بسازد اما خود دو سال بعد از آن با وجود تلاشهایی که برای ساخت این پروژه انجام داده بود، در گفت‌وگویی با ایسنا اظهار کرده بود که سرمایه تولید این اثر را نتوانسته فراهم کند. صمدی در سال ۹۲ درباره‌ی سرانجام ساخت این پروژه که داستان مرد ۶۰ ساله‌ای را روایت می‌کند که می‌خواهد با دختر جوانی ازدواج کند اظهار کرده بود که در صورت فراهم شدن شرایط، این فیلم کمدی- موزیکال را جلوی دوربین خواهد برد اما واقعیت این است که ساخت چنین فیلمی سرمایه زیادی می‌خواهد که او شخصا آن را در اختیار نداشته. این کارگردان معتقد بود که جای یک فیلم کمدی- موزیکالی در ایران بسیار خالی است و فیلمنامه این کارتایید شده و مشکلی ندارد و فقط منتظر است به شکلی، مسائل مالی آن برطرف شود. البته مذاکراتی را هم با برخی هنرمندان و مسئولان کشور آذربایجان برای ساخت این اثر انجام داده‌ و آن‌ها قول همکاری‌های غیرنقدی را داده‌ بودند. او در ادامه این گفت‌وگو بیان کرده بود: در نظر دارم بخشی از این فیلم را در آذربایجان بسازم. البته این فیلم حدود ۵۰ سال قبل هم ساخته شده ولی براساس بضاعت آن زمان بوده و امیدوارم با شرایط متفاوت‌تری بتوانم آن را بسازم. در همان ایام بود که پروانه ساخت فیلم سینمایی «پدر آن دیگری» در سال ۹۲ صادر شد اما آن را هم به دلیل مسائل مالی نتوانسته‌ بود بسازد اما سرانجام یک سال بعد توانست آن را بسازد. یدالله صمدی در سال ۹۴ هم به ایسنا گفته بود: برای ساخت فیلم «مشدی عباد» پروانه ساخت گرفته‌ام اما فعلا سرمایه‌گذار ندارم. با اینکه می‌دانم این فیلم چند برابر سرمایه‌اش فروش خواهد داشت چون در فضایی مانند «اشک‌ها و لبخندها» ساخته می‌شود و بیشتر دیالوگ‌هایش با شعر و آواز و موسیقی است و به عنوان یک گله باید بگویم که در وهله اول از همشهری‌های آذری خود گله دارم که معتقدند فیلمسازی ریسک است و حاضر به همکاری نیستند. هر چند کار فیلمسازی ریسک است، اما مطمئنم این فیلم حتما سرمایه‌اش را برمی‌گرداند و جای پشیمانی نمی‌گذارد. به همین دلیل امیدوارم سرمایه‌گذاری پیدا کنم تا با ما همراه شود چون وزارت ارشاد و بنیاد سینمایی فارابی هم فقط می‌توانند رقمی جزئی کمک کنند و بیش از آن امکان کمک ندارند. این فیلمساز باسابقه در گفت‌وگوی تفصیلی که با ایسنا در سال ۹۴ انجام داد، از دلایل وقفه چندین ساله در فیلمسازی‌اش، وضعیت دشوار ساخت فیلم‌های کودک و نوجوان، کم شمار بودن فیلمنامه‌های اقتباسی، دور شدن اعضای خانواده از یکدیگر در زندگی‌های امروزین سخن گفته بود. این سینماگر که آخرین اثر سینمایی خود را با اقتباس از رمان «پدر آن دیگری» ساخته بود، درباره کم بودن آثار اقتباسی در سینمای ایران معتقد بود: اصلی‌ترین دلیلش تنبلی است چون اهالی سینما باید برای این کار جست‌وجو کنند و رمان بخوانند. از سوی دیگر نهادی هم نداریم که پیگیر این موضوع باشند. بارها پیشنهاد داده‌ام کارگروهی برای رمان‌خوانی تشکیل شود تا اعضای آن با برگزاری جلسات متعدد به بحث و تبادل با یکدیگر بپردازند و مشخص کنند چه رمان‌هایی با توجه به ممیزی‌ها، بودجه، شرایط اجتماعی ما و … امکان فیلم شدن در ایران را دارند. اعضای این کارگروه در گام بعدی می‌توانند فیلمساز مناسب را هم جست‌وجو کنند و پیشنهاد ساخت را به او بدهند. این پروسه خیلی هم زمان‌بر نخواهد بود. در حالی که گاه فیلمنامه‌های ما ماه‌ها در بنیاد سینمایی فارابی معطل می‌ماند. با این شیوه می‌توان سالانه دست کم ۱۲ فیلم اقتباسی ساخت. ضمن اینکه می‌توانیم تمام ارگان‌های درگیر مانند کانون پرورش فکری، حوزه هنری، انجمن سینمای دفاع مقدس و … را نیز وارد کار کنیم. ضمن اینکه علاوه بر رمان‌های داخلی می‌توانیم از رمان‌های خارجی هم استفاده کنیم. او معتقد بود که این فیلم و دیگر فیلم‌های خانوادگی مشابه آن، شعاری برای بدنه سینما خواهند بود با این مضمون که ” با دیدن فیلم‌های خانوادگی، با خانواده آشتی کنید!”. بر همین اساس بیان می‌کرد که نگاهی گذرا به وضعیت جوامع گوناگون نشان می‌دهد که چگونه جنایات افراد به دلیل نواقص و ایراداتی است در دوره کودکی آنان اتفاق می‌افتد. اگر به شرایط کودکی افرادی که خلافکار و تحت تعقیب هستند نگاهی بکنیم، می‌بینیم ریشه این مشکلات به دوره کودکی‌شان برمی‌گردد. بنابراین دوره کودکی خیلی مهم است و باید درباره آن کار کنیم. صمدی با تاکید بر اینکه “باید فیلمهای نجیب در سینمای ایران ساخته شود تا خانواده در کنار هم بتوانند به تماشای یک اثر بنشینند” گفته بود: فیلم دیدن در سالن سینما و به صورت دسته جمعی اتفاق بسیار قشنگی است زیرا اجتماعی زیبا شکل می‌گیرد و نباید خانواده‌ها احساس کنند وقتشان را تلف نکرده‌اند ضمن اینکه به مسائل خانوادگی خودشان هم می‌اندیشند. این فیلمساز که همواره دغدغه خود را در زمینه سینمای کودک و نوجوان نشان داده، با تأکید بر اینکه چنین فیلم‌هایی برای بدنه سینما بسیار لازم است، درباره کم‌توجهی به سینمای کودک و نوجوان هم می‌گفت:‌ رفتاری که با همین فیلم (پدر آن دیگری) من کردند که آن را از بخش مسابقه جشنواره فیلم فجر کنار گذاشتند و باعث پایمال شدن سهم عوامل سازنده آن شدند، رفتاری که گرچه مغرضانه و خصمانه نیست ولی نشان می‌دهد که گاهی مدیران غافل می‌شوند و مسائلی از این دست باعث می‌شود که فیلمسازها کمتر به ساخت فیلم درباره کودک و نوجوان رغبت داشته باشند. این پرسشی جدی است که چرا کانون پرورش فکری برای ساخت فیلم‌ها بودجه ندارد؟! در حالی که بچه‌ها نیاز دارند تا برایشان فیلم ساخته شود. این روزها کودکان ما این نیاز خود را با دی وی ‌دی‌ کارتون‌های خارجی پاسخ می‌گویند در حالی که در سال‌های گذشته فیلم‌های متعددی برای بچه‌ها ساخته می‌شد. در سال ۸۵ همزمان با بیست و پنجمین دوره‌ی جشنواره‌ی فیلم فجر بزرگداشتی برای یدالله صمدی برگزار شد. یدالله صمدی نیز با اشاره به دیالوگی در فیلم «بانوی من» در آن مراسم گفته بود: آنجا آقای پرستویی در نقش‌اش می‌گوید «چقدر زود پیر می‌شویم» می‌خواستم بگویم چقدر زود، زود می‌شود.

خاطرات صدیق‌شریف از همکاری با یدالله صمدی در «شوق پرواز» فخرالدین صدیق‌شریف درباره همکاری‌اش با مرحوم یدالله صمدی در «شوق پرواز» گفت: یدالله صمدی «شوق پرواز» را ماندگار کرد. در زمان ساخت این مجموعه، او مرتب با خانواده شهید بابایی در ارتباط بود و تمام اطلاعات را از آنها می‌گرفت و خانواده شهید بابایی نیز مرتب در پشت صحنه کار حضور داشتند، به دلیل اینکه کار بر اساس واقعیت جلو برود. این بازیگر که در مجموعه «شوق پرواز» نقش پدر شهید بابایی را ایفا می‌کرد، با ابراز تاسف از درگذشت یدالله صمدی گفت‌: زمانی که خبر فوت ایشان را شنیدم ضربه بدی به من وارد شد به دلیل اینکه برخی آدم‌ها استثناء هستند. یدالله صمدی یک انسان هنرمند و اخلاق‌مدار بود. زمانی که با ایشان کار می‌کردم احساس امنیت و آرامش داشتم. رفتار و نگاه درست و لطیفی به کار داشت. اگر تمام کارهای او را نگاه کنید، لطافت و احساس انسانی را در کارهایش می‌بینید. ما زود ایشان را از دست دادیم. او می‌توانست باشد و آثار دیگری بر جای بگذارد. این بازیگر درباره سریال «شوق پرواز» نیز بیان کرد: در زمان ساخت این مجموعه مرحوم یدالله صمدی مرتب با خانواده شهید بابایی در ارتباط بود و تمام اطلاعات را از خانواده می‌گرفت و خانواده شهید بابایی نیز در پشت صحنه کار حضور داشتند، به دلیل اینکه کار با واقعیت جلو برود. او تمام جوانب کار را در این سریال در نظر گرفت. از مسائل اجتماعی گرفته تا عاطفی و قهرمانی‌هایی که سرداران ما در عرصه جنگ انجام می‌دادند. صدیق‌شریف درباره همکاری با کارگردان سریال شهید بابایی یادآور شد: زمانی که از سوی ایشان پیشنهاد بازی در سریال «شوق پرواز» به من مطرح شد و مختصات کار را به من گفتند، از آنجا که ایشان را دوست می‌داشتم و چندین بار پیشنهاد از سوی ایشان داشتم اما فرصت آن فراهم نشده بود، فرصت همکاری در این سریال را پذیرفتم. کار در قزوین ساخته می‌شد و من نیز به آن‌جا رفتم. اگر به سریال شوق پرواز دقت کنید، ‌متوجه می‌شوید که مرحوم یدالله صمدی چقدر با زاویه دید خودشان و با لطافت تاثیرگذار، این کار را ساختند و تمام جوانب کار را در نظر گرفتند. او با بیان اینکه سریال «شوق پرواز» یک اثر ماندگار شد، گفت: حضور در این مجموعه برایم افتخاری بود و این مجموعه یکی از بهترین‌ کارهایی بود که یدالله صمدی انجام داد. از طرفی حسن خلق ایشان ستودنی است. او انسانِ هنرمند و باارزشی بود که متاسفانه از دستش دادیم. صدیق‌شریف با اشاره به کاراکتری که در مجموعه شهید بابایی ایفا کرد، گفت: من شخصیت پدر شهید بابایی را که شهاب حسینی ایفاگر این نقش بود، بازی کردم. همچنین در خدمت مهران رجبی، عبدالرضا اکبری، الهام حمیدی و مینا جعفرزاده بودم. مرحوم یدالله صمدی بازیگران را به درستی کنار هم چیده بودند و باید گفت این مجموعه کارش را به درستی انجام داد و تاثیر آن هم دیده شد. مخاطبان هم به شدت از کار راضی بودند. وی سپس یادآور شد: مرحوم یدالله صمدی پیش از این عنوان می‌کردند که از شهید بابایی فقط نام اتوبانی برای ما آشنا بود و کمتر کسی ابعاد شخصیتی این شهید را می‌شناخت. سریال «شوق پرواز» باعث شد مردم با تمام خصوصیات و پیشینه شهید بابایی آشنا شوند. این کار بزرگی بود که سریال صمدی توانست اتفاقات را طوری نشان دهد که همه بدانند شهید بابایی چه کسی بود. فخرالدین صدیق شریف در بخش پایانی گفت و گوی خود آرزو کرد که به هنرمندان ما قبل از اینکه از دنیا بروند، بیشتر توجه شود و گفت: باید به هنرمندانی که سال‌ها برای این جامعه کار هنری کرده‌اند، بعد از سال‌ها توجه شود؛ اینکه وضعیت کنونی‌شان چگونه است. به هر حال بخشی از زندگی هنرمندان مسائل مادی است که امیدواریم توجه بیشتر و نگاه بهتری به هنرمندان شود. متاسفانه برخی نگاه‌ها غیرمنصفانه است.

مجید مظفری: حق یدالله صمدی در سینما بیش از این‌ها بود مجید مظفری با ابراز تاسف از درگذشت یدالله صمدی گفت: او کارگردان موفقی بود و حقش بود که بیش از این‌ها در سینما بماند و کار کند. این بازیگر که نقش اصلی فیلم «ساوالان» به کارگردانی یدالله صمدی را ایفا کرده بود، گفت‌: آقای صمدی از کارگردان‌های مطرح دهه‌های ۶۰ و ۷۰ بود که فیلم‌های بسیار ماندگاری دارد. او با دستیاری کارگردان کارش را شروع کرد و سال‌های زیادی را با کارگردان‌های بزرگ همکاری کرد و تجربه گران‌بهایی به دست آورد. او با اشاره به اینکه صمدی به عنوان یک فیلمساز در کارش موفق بود، افزود: این کارگردان از نظر اخلاقی و شخصیتی فردی بسیار سالم و صادق بود و نسبت به همکارانش صمیمیت و همراهی زیادی داشت. یادم می‌آید وقتی مدیرعامل خانه سینما شده بود به او گفتم آقای صمدی، با پشت میز نشینی حیف است کارگردانی شما کمتر شود. اما او جمله‌ای به من گفت که نشان از همدلی و همدردی او با همکارانش داشت. آقای صمدی در جواب من گفت، مجید! همکاران ما خیلی گرفتارند و باید یک نفر باشد که دنبال رفع گرفتاری‌ها و مشکلات باشد. مظفری تاکید کرد: آقای صمدی به این پشت میزنشینی به بهای رفع مشکلات همکارانش تن داد و شاهد بودم بارها مسائل همکارانش را حل می‌کرد و از آنجا که فردی بسیار امین بود گوش شنوای بسیاری از دوستان و همکارانش هم بود و درد دل آن‌ها را می‌شنید. او با یاداوری اینکه یدالله صمدی قصد داشت فیلمی را با همکاری سیما فیلم بسازد که تلاش زیادی کرد به سرانجام برسد اما موفق نشد ادامه داد: من در فیلم «ساوالان» با این کارگردان همکاری کردم و در فیلم «تکم‌چی» به کارگردانی آقای صمدی هم به عنوان تهیه‌کننده در کنار ایشان بودم که هر دو، آثاری ماندگار شدند. بازیگر فیلم‌های «تنوره دیو»، «سگ‌کشی»، «جنگ نفت‌کش‌ها»، «مسافران» و «تیغ و ابریشم» اظهار کرد: آقای صمدی انبوهی از تجربیات با کارگردان‌های بزرگ سینما را با خود داشت و خودش هم کارگردانی با قابلیت بسیار بالا بود، اما متاسفانه طبق معمول، نامهربانی‌ها و ناسازگاری‌ها باعث می‌شود بسیاری از این هنرمندان گوشه‌نشین، بیمار یا حتی افسرده شوند. در ابن بین بدتر از همه این است که متاسفانه وقتی این دوستان حضور دارند و کار می‌کنند دور و اطرافشان هستیم اما همین که خانه نشین می‌شوند آن‌ها را فراموش می‌کنیم و این را پیش از هر کس به خودم می‌گویم. مجید مظفری با تاکید براینکه هم سینما و هم تلویزیون در حق این کارگردان کم لطفی کردند، گفت: خیلی خوب می‌توانم درک کنم که آقای صمدی در دوران بیماری چه احساسی داشته است چون خودم دو سال خانه نشین شدم، اما هیچکس در خانه من را نزد که بپرسد در این دو سال کجا بودم و چه می‌کردم، به جز مهدی فرجی و حجت‌الله ایوبی (مدیر وقت یکی از شبکه‌های تلویزیون و معاون سینمایی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی) که هر دو شخصی و بدون دوربین به دیدن من آمدند. در حالی که ما وقتی راجع به سینما و جامعه سینمایی صحبت می‌کنیم درواقع از یک جمعیت بسیار زیاد حرف می‌زنیم و این بسیار دردناک است که در چنین مواقعی کاملا فراموش می‌شویم. او با بیان اینکه به دلیل در سفر بودن حدود دو هفته قبل از بیماری یدالله صمدی مطلع شده و قصد داشته به زودی سراغ او برود، بیان کرد: خودم را سرزنش می‌کنم چون واقعا دوست داشتم ایشان را ببینم، اما اجل این فرصت را از من گرفت، به همین دلیل از دختر آقای صمدی عذرخواهی می‌کنم که نتوانستم خودم را به موقع برسانم و دوست دارم باور کنند که با وجود حضور در یک پروژه به دنبال برنامه‌ریزی برای سفر به شیراز بودم که متاسفانه نشد. با این حال نمی‌توانم به خانواده ایشان تسلیت بگویم اما آرزوی صبر و آرامش برای آن‌ها و نیز همکارانم در سینما دارم.

نوشته صمدی در حسرت «مشتی عباد» اولین بار در بانی فیلم پدیدار شد.