رخشان بنی اعتماد: من جزو شیفتگان سینما نبودم

رخشان بنی اعتماد می گوید: من جزو شیفتگان سینما نبودم اما کشف اعجاز برقراری ارتباط از طریق تصویر در نوزده سالگی ،کافی بود که مطمئن شوم به جز سینما انتخاب دیگری ندارم.

به گزارش ایسنا، در میان سینماگرانی که آثارشان حرفی برای گفتن دارند و صرفا به دلیل ادامه‌ی کار حرفه‌ایشان پشت دوربین نمی‌ایستند، رخشان بنی‌اعتماد یک نمونه‌ی کمیاب است. فیلم‌سازی که دوره‌های گوناگون مدیریتی سینمای پس از انقلاب را تجربه کرد، آثارش گاه با بی‌مهری روبه‌رو شد اما از پا ننشست و پای حرف‌هایش ایستاد و فیلم‌ساز ماند و امروز یکی از مفاخر فرهنگی ماست. تفاوت نگاه انتقادی او در فیلم‌هایش با دیگران، سوای صراحت و صداقت همیشگی، در نگاه مادرانه و دلسوزانه‌ی اوست به جامعه‌ای که در آن زندگی می‌کند و مردمانی که با آنان ارتباط دارد. از «خارج از محدوده» تا «قصه‌ها» راهی دراز پیموده شده؛ تجربه‌ی ژانرها و لحن‌ها و داستان‌های گوناگون. تجربه‌های پر فراز و نشیب کارنامه‌ی ارزشمند هنرمندی صبور که همواره در زمان زیسته و مخاطبان واقعی‌اش مردم بوده و هستند. در این گفت‌وگو (که در سال ۱۳۹۱ انجام شده است) بنی‌اعتماد از خاطراتش می‌گوید؛ سال های کار در تلویزیون، ورود به سینما، وضعیت سینمای ایران در دهه‌ی شصت، فیلم‌ها و...

به بهانه ۱۴ فروردین ماه، زادروز رخشان بنی‌اعتماد قسمت‌هایی از این گفتگوی، برگرفته از کتاب «از نگاه سینماگران؛ دهه ۱۳۶۰» نوشته محمدعلی حیدری، در خبرگزاری ایسنا منتشر می‌شود.

***

ورود به تلویزیون

در زمان ما ورود به دانشگاه به سختی حالا نبود. حق انتخاب داشتیم و امکان قبول شدن در رشته‌ی مورد نظر زیاد بود. دیپلم ریاضی گرفته بودم و همان سال در رشته معماری قبول شدم. مادر سرپرست خانواده بود و تأمین مخارج ادامه‌ی تحصیلم باری اضافه بر دوش او. بنابراین باید کار می‌کردم. در همان زمان سازمان رادیو تلویزیون اعلام کرد که از بین قبول‌شدگان امتحان ورودی مدرسه‌ی عالی ‌تلویزیون و سینما، بعد از گذراندن دوره‌ای نه ماهه، بیست نفر را به عنوان منشی صحنه استخدام می‌کند.

ورودم به تلویزیون به انگیزه‌ی کار بود و می‌خواستم در رشته‌ی معماری ادامه تحصیل بدهم، اما یک ماده‌ی قانونی در سازمان که تحصیل هم‌زمان در دانشگاه دیگری را هنگام گذراندن دوره‌ی تخصصی مجاز نمی‌دانست مسیر زندگی‌ام را عوض کرد. به نیت اینکه بعد از استخدام در تلویزیون رشته‌ی مورد علاقه‌ام معماری را ادامه خواهم داد، مدرسه‌ی عالی تلویزیون و سینما را انتخاب کردم. کلاس‌ها فشرده و در سطح کاملاً حرفه‌ای برگزار می‌شد. دروس آموزشی مطابق با روش مدرسه‌ی «ایدک» فرانسه بود. اساتید آن‌جا از بهترین‌های آن دوران بودند؛ در واقع برای گذراندن یک دوره منشی‌گری صحنه، یک دوره‌ی کامل آموزش سینما را می‌گذراندیم. من جزو شیفتگان سینما نبودم اما کشف اعجاز برقراری ارتباط از طریق تصویر در نوزده سالگی، کافی بود که مطمئن شوم جز سینما هیچ انتخاب دیگری ندارم. به همین خاطر سال بعد به دانشکده‌ی هنرهای دراماتیک رفتم. کار در تلویزیون، ادامه‌ی تحصیل در دانشگاه و هم‌زمان بارداری و تولد پسرم تندیس در سال ۵۴، دوران پرفشاری به وجود آورد که به لطف سرسختی‌ام طی شد!

خروج از تلویزیون

سال ۶۶ از تلویزیون بیرون آمدم. دلیل این تصمیم هم مشخصاً سیاست‌های غیرکارشناسانه و بازدارنده‌ی مدیریتی و نگاه امنیتی‌ای بود که به‌تدریج عرصه را تنگ و تنگ‌تر می‌کرد و خیلی‌ها مثل من تاب نیاوردند. بی آنکه رسماً استعفا دهم، غروب یک روز، یک یادداشت کوتاه خداحافظی برای همکارانم نوشتم و بر تابلوی اتاق کارگردان‌ها نصب کردم و رفتم. مدتی بعد معاون محمد هاشمی طی گزارشی به وزارت ارشاد خواستار ممنوع‌الکاری من در سینما شد. چرا که نحوه‌ی ترک من را، دهن‌کجی به سازمان تلقی کردند. که خوشبختانه سابقه‌ی کاری‌ام روشن بود و به کارم در سینما ادامه دادم.

سرگذشت طوبا

تا زمانی که در تلویزیون بودم چند فیلم‌نامه نوشتم که هیچ‌کدام تصویب نشد. از جمله فیلم‌نامه‌ای به نام «طوبا» که بعد از پژوهشی طولانی در میان زنان کارگر، مشترکاً با فرید مصطفوی نوشتم. این فیلم‌نامه قصه‌ی زندگی زن کارگری بود به اسم طوبا که در کارخانه‌ی ریسندگی کار می‌کرد. سال‌ها بعد نسخه‌ی بازنویسی چهارم آن با نام «زیر پوست شهر» ساخته شد. زمان نوشتن نسخه‌ی اول فیلم‌نامه، باران را باردار بودم. چند بار در مقاطع زمانی مختلف آن را برای دریافت پروانه‌ی ساخت به ارشاد دادم و هر بار به دلایلی رد شد، تا سال ۷۸ که باران ۱۴ ساله شد و نقش محبوبه، دختر فیلم را بازی کرد!

«طوبا» یا همان «زیر پوست شهر» که می‌توانست اولین فیلم سینمایی‌ام باشد، اجازه‌ی ساخت نگرفت و فرید مصطفوی پیشنهاد ساخت فیلم‌نامه‌ی تصویب‌شده‌اش «خارج از محدوده» را مطرح کرد. با وجودی که هیچ‌وقت تصور نمی‌کردم فیلم طنز بسازم ولی جذابیت فیلم‌نامه و وجه اجتماعی آن که چه‌طور آدم‌های قانون‌مند در چنبره‌ی مناسبات جامعه‌ی بی در و پیکر قربانی می‌شوند، کافی بود برای اینکه تصمیم به ساختنش بگیرم. مردم از فیلم استقبال خوبی کردند، اما در بعضی از نقدها، به نگاه مردانه‌ی فیلم‌ساز انتقاد شد. فیلم در بسیاری از جشنواره‌های بین‌المللی نمایش داده شد و از جشنواره‌ی فیلم‌های کمدی در ایتالیا هم جایزه گرفت. مطمئناً اگر اولین فیلمم را براساس فیلم‌نامه‌ی «طوبا» که پیش از «خارج از محدوده» نوشته بودم می‌ساختم، این مرز مشخص، یعنی بحث مربوط به نگاه زنانه و پرداختن به زنان، بین سه فیلم اول با «نرگس» به وجود نمی‌آمد. از طرف دیگر مهم‌ترین تفاوت سه فیلم اول، با فیلم «نرگس» و فیلم‌های بعدی من این بود که در آن سه فیلم از طریق طرح یک موقعیت اجتماعی به شخصیت‌ها می‌رسیدم، اما از «نرگس» به بعد عکس آن اتفاق افتاد. یعنی با تمرکز روی شخصیت‌ها، که طبیعتاً موقعیت زنان برایم شناخته‌شده‌تر بود، شرایط اجتماعی را بیان می‌کردم.

کمدی‌ها

هر سه فیلم اول من کمدی بودند و شباهت هر سه، زمینه‌ی اجتماعی حوادث آنها بود و شخصیت-هایی آشنا که در اطراف خودمان می‌بینیم. «زرد قناری» قصه‌ی سرگردانی آدمی بود که با یک پیکان زرد قناری در شهری بزرگ سرگردان می‌شد و طعمه‌ی کلاهبرداری‌های گوناگون قرار می‌گرفت. از این فیلم هم خوب استقبال شد و در نمایش‌های خارج از کشور، نکته‌ای که مورد توجه قرار گرفت نماهای متفاوت و متنوعی بود که از تهران گرفته بودیم. خصوصاً برای ایرانیان دور از وطن.

میزها و آدم‌ها

در زمان معاونت آقای ضرغامی، هنگامی که برای گرفتن پروانه‌ی ساخت «زیر پوست شهر» و «بانوی اردیبهشت» به ارشاد می‌رفتم، یک جامعه‌شناس را مسئول گفت‌وگو با من کرده بودند. بعد از بحثی طولانی و بی‌نتیجه، ترجیح دادم فقط شنونده باشم و چیزی نگویم. جامعه‌شناس محترم در سکوت من، هم‌چنان حرف می‌زد و به مواردی برای تغییر در فیلم‌نامه اشاره می‌کرد. یادش به خیر، حرف‌هایش آن‌قدر بی‌ربط و پرت بود که انگار راجع به طرح دیگری صحبت می‌کرد. در پایان جلسه گفت: شما این تغییرات را اعمال بفرمایید و نسخه‌ی اصلاح‌شده را بیاورید تا ان شاالله درباره‌ی کارتان تصمیم‌گیری بشود. من هم گفتم ابداً این کار را نمی‌کنم. پرسید: مگر نمی‌خواهید فیلم بسازید؟ گفتم: چند سالی است فیلم نساخته‌ام، باز هم نمی‌سازم. شما به خاطر مسئولیتی که به‌تان سپرده‌اند امسال اینجایید و سال بعد با عنوانی دیگر در جایی دیگر. اما من کارم فیلم‌سازی است و کاری غیر از این ندارم. شما خواهید رفت و من سرانجام فیلمم را خواهم ساخت. واقعاً هم سال بعد فیلم را ساختم.

نرگس

«نرگس» در شرایطی ساخته شد که به نظر من آن دوره‌ی کوتاه، دوره‌ی طلایی سینمای بعد از انقلاب بود. آن زمان فیلم‌سازانی که آخرین اثرشان درجه‌ی «الف» داشت می‌توانستند با ارائه‌ی فیلمنامه‌شان به سه فیلم‌ساز «الف» و گرفتن تأیید از آنها، پروانه‌ی ساخت بگیرند. پیش از نمایش فیلم حرف و حدیث‌های زیادی درباره‌ی آن وجود داشت و می‌گفتند پروانه‌ی نمایش نمی‌گیرد. طبیعتاً من و گروه سازنده‌ی فیلم از این واکنش‌ها نگران بودیم. روزی که برای اولین بار قرار بود آقای انوار در ارشاد فیلم را ببیند، من و شیرین وحیدی، تدوین‌گر صبور کار، اضطراب غریبی داشتیم. محل تدوین طبقه‌ی چهارم ساختمان فارابی در کوچه‌ی ایرج بود. ما صبح حلقه‌های فیلم و باندهای صدا را بسته‌بندی کردیم و فرستادیم و منتظر ماندیم. چند ساعت بعد خبر رسید که در اواسط نمایش فیلم آقای انوار با عصبانیت از اتاق نمایش بیرون آمده، در را به هم زده و رفته است. انوار یکی از تلخ‌اخلاق‌ترین و دلسوزترین مدیرانی است که در زندگی‌ام شناخته‌ام. من هنوز هم بعد از گذشت این همه سال، در مقابل ایشان دست و پایم را گم می‌کنم! آقای انوار نمی‌خندید، برخوردهای قاطعی داشت و اصلاً ملایمت آقای بهشتی را نداشت. فردای آن روز جرات کردم و به او زنگ زدم. نگفتم که چه شنیده‌ام و تنها پرسیدم: فیلم را دیدید؟ گفت: نه. فیلم را گذاشتند ولی در حین نمایش ده بار پاره شد! خلاصه عصبانیت آقای انوار بابت وضعیت بد نمایش بوده و هیچ ربطی به فیلم نداشت. البته فیلم در نهایت با مشکلاتی پروانه‌ی نمایش گرفت. آوای زن در تیتراژ پایانی به کر تبدیل شد و... اما داغ یک سکانس که از این فیلم حذف شد هنوز بر دلم هست. صحنه‌ مربوط به شبی بود که عادل از زندان بر می‌گشت و آفاق را در خانه می‌دید و او را از خانه‌اش بیرون می‌کرد.

در نیمه شبی باران‌زده، آفاق با پلک‌های متورم و نگاهی مسخ به نقطه‌ای نامعلوم، در ایستگاه اتوبوس تنها نشسته است. شال مشکی‌ای بر سر دارد با بوته گلی طرح ترکمن. آقای اثباتی این روسری را دقیقاً برای این نما انتخاب کرده بود. در سیاهی فضای کم‌نور شب، چشمان گریه‌زده‌ی آفاق با این بوته‌ی کوچک گل، قابی زیبا می‌ساخت. صدای بوق اشاره‌دار و معناداری روی این نما می‌آمد و در نمای بعد، از قاب پنجره‌ی یک ماشین که در پیش‌زمینه‌ی آن نیم‌رخ مرد راننده با ظاهری زن‌باره بود، آفاق در عمق صحنه دیده می‌شد. او دوباره بوق می‌زد که زن را دعوت به سوار شدن کند. آفاق آرام پیش می‌آمد و دفعتاً با عصیانی شوک‌آور تکه سنگی بر می‌داشت و به سمت ماشین که به‌سرعت دور می‌شد پرتاب می‌کرد. در نمای آخر ماشین در چشم‌انداز شهر گم می‌شد و صدای فریاد آفاق در تاریکی شب سکوت شهر خواب‌زده را می‌شکست: چه از جان من می‌خواهید؟ چرا دست از سرم بر نمی‌دارید؟ با آقای حیدریان بر سر این سکانس خیلی بحث کردم و در نهایت چون فیلم خیلی روی لبه تیغ قرار داشت به حذف آن تن دادم.

انتهای پیام

منبع: ایسنا

آدرس کوتاه: https://www.rokh.in/news/69609

دیدگاه

آخرین خبرها

مرتبط با خبر

رخشان بنی اعتماد

خبرهای پربازدید

«زنان، بدون مردان»؛ از شهرنوش پارسی‌پور تا شیرین نشاط

سینماسینما، آریو همتی مهمترین نکته در زمینه اقتباس و ساختن فیلم بنا بر یک اثر ادبی هنری یعنی داستان و انواع مختلف آن این است که کارگردان یا تهیه‌کننده و عامل ساخت اثر ادبیات را بشناسد که بتواند اثری مولف و شاخص را انتخاب کند و سپس در مراحل پرداخت و ساخته شدن با وسواس […]

بازگشت امیدبخش محمد عسکری به سپاهان پس از کابوس رباط‌صلیبی

محمد عسکری، وینگر جوان سپاهان، پس از پشت سر گذاشتن دوران درمان و بازتوانی ناشی از پارگی رباط صلیبی، به تمرینات طلایی‌پوشان بازگشته و امیدوار است با جلب اعتماد محرم نویدکیا، جایگاه خود را در ترکیب سپاهان برای فصل جدید بازپس بگیرد.

پیکان بدون سرمربی تمرین کرد؛ مذاکره با گزینه‌های سرمربیگری

در حالی که هنوز وضعیت نیمکت پیکان به طور رسمی مشخص نشده، تمرینات این تیم از روز گذشته بدون حضور سرمربی و زیر نظر مدیر تیم آغاز شده و همزمان مدیران باشگاه مذاکرات خود را با پیروز قربانی و مجتبی حسینی برای انتخاب سرمربی جدید پیش برده‌اند.

صابر ابر در «برداشت آخر»

صابر ابر که این روزها با جدیدترین نمایش خود «خون بس»، در تالار وحدت روی صحنه است، با اجرای نمایش «برداشت آخر» نیز همکاری دارد.

جدیدترین خبر از نمایشی با بازی حسن معجونی و هوتن شکیبا

همزمان با رونمایی از پوستر نمایش «براساس دایی‌ وانیا از آنتون چخوف» به نویسندگی و کارگردانی یوسف باپیری، فهرست کامل عوامل این اجرا نیز منتشر شد.

نیلوفر حدادی درگذشت

نیلوفر حدادی، گوینده و مدیر دوبلاژ ، ۱۷ تیرماه ۱۴۰۵ دار فانی را وداع گفت. به گزارش سینماسینما، او متولد ۱۳۵۶ بود و از اواسط دهه هفتاد وارد دوبله شد و این هنر را نزد بزرگانی چون بهرام زند فرل گرفت. زنده‌یاد نیلوفر حدادی در سریال‌های آرکین و چرنوبیل، فیلم پسر کاراته‌باز، انیمیشن مهارت‌های زندگی، […]

اکران «پس از عاشقی» از ۲۴ تیر در هنروتجربه

فیلم سینمایی «پس از عاشقی» به کارگردانی محمدعلی صفورا از ۲۴ تیر در گروه سینمایی هنروتجربه اکران می‌شود. نوشته اکران «پس از عاشقی» از ۲۴ تیر در هنروتجربه اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

اعتبار مجدد برند «حسن» برای «بدنام» و «پردیسِ» صریح این روزها

در هفته‌ای که پشت سر گذاشتیم حسن پورشیرازی، پردیس احمدیه، اشکان اشتیاق، شهاب حسینی و نیلوفر حدادی از مهمترین چهره‌های خبرساز در محافل رسانه‌ای بودند. نوشته اعتبار مجدد برند «حسن» برای «بدنام» و «پردیسِ» صریح این روزها اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

سایه‌ی سربازی بر سنگر تراکتور/ بیرو سرباز می‌شود و دروازه خالی؟

فرارسیدن خدمت سربازی علیرضا بیرانوند در آستانه آغاز فصل جدید لیگ برتر، دست سران باشگاه تراکتور را لای پوست گردو گذاشته است.

سه جایزه دیگر برای «آنها مرا دوست داشتند» در آمریکا

فیلم سینمایی «آنها مرا دوست داشتند» به کارگردانی محمدرضا رحمانی موفق شد سه جایزه جشنواره روزولت آیلند آمریکا را از آن خود کرد. نوشته سه جایزه دیگر برای «آنها مرا دوست داشتند» در آمریکا اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

منتظر بمانید..

رخشان بنی اعتماد: من جزو شیفتگان سینما نبودم

آخرین خبرها

مرتبط با خبر

رخشان بنی اعتماد

خبرهای پربازدید

«زنان، بدون مردان»؛ از شهرنوش پارسی‌پور تا شیرین نشاط

بازگشت امیدبخش محمد عسکری به سپاهان پس از کابوس رباط‌صلیبی

پیکان بدون سرمربی تمرین کرد؛ مذاکره با گزینه‌های سرمربیگری

صابر ابر در «برداشت آخر»

جدیدترین خبر از نمایشی با بازی حسن معجونی و هوتن شکیبا

نیلوفر حدادی درگذشت

اکران «پس از عاشقی» از ۲۴ تیر در هنروتجربه

اعتبار مجدد برند «حسن» برای «بدنام» و «پردیسِ» صریح این روزها

سایه‌ی سربازی بر سنگر تراکتور/ بیرو سرباز می‌شود و دروازه خالی؟

سه جایزه دیگر برای «آنها مرا دوست داشتند» در آمریکا

کیانوش عیاری

kianoosh ayyari

رخشان بنی اعتماد

rakhshan bani

از بنی اعتماد و پناهی تا مهدویان و آبیار؛ بیانیه مهم تهیه‌کننده- کارگردانان: پروانه ساخت را حذف کنید

فریدون جیرانی

fereydon jirani

علی مصفا

ali masfa

زنجیره بیانیه‌ها درباره اسکار ادامه دارد؛ حمایت۸۰ سینماگر دیگر از تصمیم خانه‌سینما

رخشان بنی اعتماد

rakhshan bani

در سومین دوره فستیوال انجام می‌شود؛ نمایش فیلم‌های ایرانی در جشنواره زنان شرقی

بهرام رادان

bahram radan

رخشان بنی اعتماد

rakhshan bani

نمایش «گیلانه» در روز سوم «سینمای ایران برای وطن»

کیانوش عیاری

kianoosh ayyari

رخشان بنی اعتماد

rakhshan bani

یک سینماگر ایرانی دیگر در جشنواره ونیز/ «درون امیر» در مسابقه‌ی «روزهای مولفین» شرکت می‌کند

رخشان بنی اعتماد

rakhshan bani

باران کوثری

baran kosri

در آستانه شش سالگی سوینا؛ نسخه ویژه نابینایان «نرگس» با صدای باران کوثری منتشر می‌شود

رخشان بنی اعتماد

rakhshan bani

بزرگداشت رخشان بنی‌اعتماد برگزار شد

جهانگیر کوثری

jahangir kosri

رخشان بنی اعتماد

rakhshan bani

با صدای رخشان بنی‌اعتماد، لیلی گلستان، جهانگیر و باران کوثری؛ نسخه صوتی داستان «تیستو سبزانگشتی» منتشر می‌شود

رخشان بنی اعتماد

rakhshan bani

عمارت روبرو برگزار می‌کند؛ سومین دوره «چشم در چشم» با رخشان بنی‌اعتماد

رخشان بنی اعتماد

rakhshan bani

پیشنهاد رخشان بنی‌اعتماد به تماشاگران؛ «علت مرگ نامعلوم» را ببینید!

رخشان بنی اعتماد

rakhshan bani

همزمان در سراسر دنیا؛ مستند «ژیلا» آنلاین اکران می‌شود

رخشان بنی اعتماد

rakhshan bani

علیرضا داوودنژاد

alireza davoodnejad

پدر، عشق و پسر/ درباره علیرضا داوودنژاد و «در انتهای شب»

رخشان بنی اعتماد

rakhshan bani

باران کوثری

baran kosri

جهانگیر کوثری: باران کوثری هم ممنوع از تصویر است هم ممنوع از خروج هم ممنوع از پوستر

رخشان بنی اعتماد

rakhshan bani

از یک تا ۲۰میلیون یورو؛ کمک مجمع سرمایه‌گذاران کن به کدام فیلمسازان می‌رسد؟

رخشان بنی اعتماد

rakhshan bani

رخشان بنی‌اعتماد و روبن اوستلوند در مجمع سرمایه‌گذران بازار فیلم کن

عاطفه رضوی

atefeh razavi

رخشان بنی اعتماد

rakhshan bani