عشق مراقبت‌کننده یا کمال‌گرایی و راحت‌طلبی؟/ ریشه‌یابی نخبه‌کشی

سینماسینما، محمدرضا بیاتی*

هفته‌ی پیش یکی از دوستان سینمایی‌ام، قبل از این‌که خودم ببینم، لینکِ خاطرات سیف‌الله صمدیان و امیر نادری را برایم فرستاد. از امیر نادری چه می‌توان گفت جز افسوس؛ جز حیف و حسرت از این‌که نتوانست بماند و آثار ماندگار دیگری خلق کند. نادری –بنظرم- از سرشتِ کیانوش عیاری‌ها است. از بازماندگان نسلی است که جان هنرمندانه دارند و صرفاً تکنیسین یا ابزارشناس نیستند. هنرمندانی که سرشتی صیقلی‌خورده و ‌آینه‌وار دارند و دل آن‌ها محلِ انعکاسِ حقیقت و زیبایی است. برای من، اثرگذارترین بخشِ این خاطرات آن‌جا بود که می گفت امیر نادری برای نمایش طعم گیلاس کیارستمی، خارج از ایران، وارد آپارات‌خانه‌ی سینما می‌شود و با ترفندهای خاصی، متصدی نمایش فیلم را راضی می‌کند تا با پنبه و الکلی که آماده کرده شیشه‌ی حائلِ بین آپارات‌خانه و سینما را تمیز کند چون می‌خواهد فیلم هموطنش با کیفیت بهتری دیده شود! این محبت خالصانه -یا دقیق‌تر بگویم مراقبت‌کننده- مرا به یادِ فیلم‌نامه‌ای انداخت که سال ۸۳ نوشتم. یک‌سال بعد از آن که – با دشواری‌های معمولِ عمومی و نامعمولِ شخصی- کار حرفه‌ای‌‌ام را تمام وقت شروع کرده بودم؛ از آن پیشنهادها که آدم‌های تازه‌کار فکر می‌کنند بخت در خانه‌شان را زده! … در حد بضاعت‌ام، هرچه در توان داشتم در فرم و محتوا به کار گرفتم اما بعد از هشت‌ماه کار و نوشتن چند نسخه‌ی کاملاً متفاوت، به دلایلی، آن فیلم ساخته نشد؛ اتفاقی که در سینما چندان غیرمنتظره نیست. فارغ از داستان و ساختار، مضمون آن موقعیت دراماتیک، عشق مراقبت‌کننده بود یا چیزی که در فلسفه‌ی اخلاق به آن اخلاق مبتنی بر مراقبت هم می‌گویند؛ یکی از انواع رابطه‌ی محبت‌آمیز بین دو انسان؛ وقتی که دوست داشتنِ دیگری به مرتبه‌ای می‌رسد که مهم‌ترین ویژگی‌اش مراقبت از کسی است که دوست‌ا‌ش داری؛ یا مراقبت از هر چیزی که به او مربوط است. عشق مادرانه، تجسم کاملِ عشق مراقبت‌کننده است. محبتی که تو را بی‌گزند می‌خواهد. تو صد ساله هم باشی مثل کودکی هستی که تازه راه افتاده و مادر مراقب سنگریزه‌ها یا دست‌اندازهای پیش پای توست مبادا که زمین بخوری. عشق مراقبت‌کننده-بنظرم- وقتی کمال یافته‌تر است که پای مادر واقعی در میان نباشد؛ بین دو انسان بدون رابطه‌ی زیستی مادرانه؛ آن پاک‌کردنِ شیشه‌ی آپارات خانه‌ی امیر نادری از همین جنس است. عشقی منقرض‌شده در میان ما وقتی که می‌بینم فرهادی را آماج حمله‌ی خود کرده‌ایم درحالی‌که حتی اگر تمام نقدها به فرهادی درست باشد (که نیست) این همه کینه در کلمات و نفرت در لحن، توجیهی ندارد و جز فرافکنیِ حب و بغض‌های شخصی، افشاگرِ چیز دیگری نیست. نمی‌خواهم موضوع تکراریِ حسادت را پیش بکشم. می‌خواهم درباره‌ی علت بنیادی این فرهنگ نظرم را بگویم.

علی دایی، پر افتخارترین فوتبالیست ایران، چند هفته پیش -بعد از موفقیت جهانیِ کشتی‌گیران ایرانی- گفت خدمتی که این جوانان به منافع ملی کرده‌اند با هزاران میلیارد پول برابری نمی‌کند. دایی به این فکر نمی‌کند که مسابقات انتخابی تیم ملی کشتی و کشتی‌گیران چه نقائصِ احتمالی دارند؛ آن نقص‌ها باید در جای خود بررسی شوند و آن نقدها باید باشند؛ در واقع او به دلیل تجارب شخصی‌اش به خوبی می‌داند این موفقیت‌های بین‌المللی چقدر فراتر از افراد می‌رود و چه موهبتی برای یک کشور است. اصغر فرهادی حتی اگر اسکار نمی‌گرفت همین‌که توانسته در بالاترین سطوح جهانی، بارها و بارها، هنری را عرضه ‌کند که خواهان و ستایش‌گر دارد بزرگترین خدمتگزار فرهنگ ایرانی بوده است. گمان می‌کنید وودی آلن که پای‌اش را در مراسم اسکار نمی‌گذارد، یا دیگران، تحت تأثیر تبلیغات یا لابیِ فلانی، از فیلم‌های فرهادی تعریف می‌کند؟ سیاستمداران اگر نتوانند آن‌چه نمی‌پسندند را از بین ببرند سعی می‌کنند از آن در حد امکان بهره‌برداری کنند. این کسب و کارِ آن‌هاست. ما باید هشیار باشیم.

بنظرم می‌آید مشکل بنیادی جوامعی مثل ما در فرهنگ ایدئالیسم جمعی است. ایدئالیسم جمعی دو آسیب جدی به بار می‌آورد؛ اول این که مستعد خودکامگی است؛ یعنی سعی می‌کند اعضای جامعه را با ابزارهای فشارآور و تحمیلی، وادار به قبول و تبعیت از ارزش‌های جمعی کند و هر تفاوتی را تهدیدی می‌بیند که باید سرکوب شود؛ و دوم این‌که، برخلاف ظاهر منزّه افراد جامعه، رذیلت‌های اخلاقی ذهنی، در این‌جا، بسیار فراوان‌تر از حدِ طبیعیِ استعداد ِکج‌اندیشی و کجرویِ انسان است.

در جوامعی که ایدئالیسم جمعی، هنجار تلقی می‌شود از آن‌جا که اکثریت اعضای جامعه نمی‌توانند خود را با معیار ایدئال جامعه تطبیق بدهند یا خود را به آن نقطه برسانند، آن اکثریت، احساس ارزشمندی و شایستگی خود را از دست می‌دهند و با هر موفقیتی که آن اقلیت ِ نخبه‌ی موفق دارند احساس تحقیر می‌کنند و بیش از آن‌که موفقیت‌های بزرگِ قهرمان‌های جامعه در آن‌ها احساس تحسین برانگیزد حس خودکم‌بینی و سرشکستگی را بیدار می‌کند. واکنش به این تحقیر چیزی نیست جز پایین کشیدنِ و به خاک‌انداختنِ قهرمان با دلایل موجه‌نما؛ شاید به همین علت باشد که افراد سَبُک‌مایه‌تر رذیلت‌های اخلاقی کمتری دارند چون خود را کمتر با قهرمانِ دور از دسترس مقایسه می‌کنند در حالی‌که میان‌مایه‌تر‌ها بیشتر درگیر ناهنجاری اخلاقیِ ذهنی می‌شوند چون قهرمان از چشم آن‌ها رقیبی است که نمی‌توان به او رسید اما می‌توان زیرپای‌اش را خالی کرد و احساس ناخوشایندِ حقارتِ درون را تسکین داد. این ایدئالیسم یا کمال‌گرایی در فرهنگ ما وقتی غیراخلاقی‌تر می‌شود که بدانیم بسیاری از ما همزمان کمال‌گرا و راحت‌طلب‌ایم؛ یعنی نه می‌توانیم از کمال گرایی و جاه‌طلبی دست برداریم و با آن‌چه داریم خوش باشیم و راضی؛ نه حاضریم از راحت‌طلبی چشم بپوشیم! برای احساسِ بالا بودن چه راهی می‌ماند؟ پایین کشیدن دیگری؛ یا میان‌بُر بزنیم و از راه‌های نادرست به آن بالا برسیم.

بنظرم اگر جامعه‌ای پیشرو و بلندپرواز می‌خواهیم باید ایدئالیسم جمعی جای‌اش را به کمال‌گرایی فردی بدهد تا هر کسی در هر سطحی در جایگاه یک انسان، احساس ارزشمندی‌اش را از دست ندهد… اما ما بیش از هر چیز به عشق مراقبت‌کننده نیازمندیم.

*فیلمنامه‌نویس و فیلمساز

منبع: سینما سینما

آدرس کوتاه: https://www.rokh.in/news/93539

دیدگاه

آخرین خبرها

مرتبط با خبر

کیانوش عیاری

اصغر فرهادی

سیف الله صمدیان

امیر نادری

علی دایی

خبرهای پربازدید

«زنان، بدون مردان»؛ از شهرنوش پارسی‌پور تا شیرین نشاط

سینماسینما، آریو همتی مهمترین نکته در زمینه اقتباس و ساختن فیلم بنا بر یک اثر ادبی هنری یعنی داستان و انواع مختلف آن این است که کارگردان یا تهیه‌کننده و عامل ساخت اثر ادبیات را بشناسد که بتواند اثری مولف و شاخص را انتخاب کند و سپس در مراحل پرداخت و ساخته شدن با وسواس […]

بازگشت امیدبخش محمد عسکری به سپاهان پس از کابوس رباط‌صلیبی

محمد عسکری، وینگر جوان سپاهان، پس از پشت سر گذاشتن دوران درمان و بازتوانی ناشی از پارگی رباط صلیبی، به تمرینات طلایی‌پوشان بازگشته و امیدوار است با جلب اعتماد محرم نویدکیا، جایگاه خود را در ترکیب سپاهان برای فصل جدید بازپس بگیرد.

پیکان بدون سرمربی تمرین کرد؛ مذاکره با گزینه‌های سرمربیگری

در حالی که هنوز وضعیت نیمکت پیکان به طور رسمی مشخص نشده، تمرینات این تیم از روز گذشته بدون حضور سرمربی و زیر نظر مدیر تیم آغاز شده و همزمان مدیران باشگاه مذاکرات خود را با پیروز قربانی و مجتبی حسینی برای انتخاب سرمربی جدید پیش برده‌اند.

صابر ابر در «برداشت آخر»

صابر ابر که این روزها با جدیدترین نمایش خود «خون بس»، در تالار وحدت روی صحنه است، با اجرای نمایش «برداشت آخر» نیز همکاری دارد.

جدیدترین خبر از نمایشی با بازی حسن معجونی و هوتن شکیبا

همزمان با رونمایی از پوستر نمایش «براساس دایی‌ وانیا از آنتون چخوف» به نویسندگی و کارگردانی یوسف باپیری، فهرست کامل عوامل این اجرا نیز منتشر شد.

نیلوفر حدادی درگذشت

نیلوفر حدادی، گوینده و مدیر دوبلاژ ، ۱۷ تیرماه ۱۴۰۵ دار فانی را وداع گفت. به گزارش سینماسینما، او متولد ۱۳۵۶ بود و از اواسط دهه هفتاد وارد دوبله شد و این هنر را نزد بزرگانی چون بهرام زند فرل گرفت. زنده‌یاد نیلوفر حدادی در سریال‌های آرکین و چرنوبیل، فیلم پسر کاراته‌باز، انیمیشن مهارت‌های زندگی، […]

اکران «پس از عاشقی» از ۲۴ تیر در هنروتجربه

فیلم سینمایی «پس از عاشقی» به کارگردانی محمدعلی صفورا از ۲۴ تیر در گروه سینمایی هنروتجربه اکران می‌شود. نوشته اکران «پس از عاشقی» از ۲۴ تیر در هنروتجربه اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

اعتبار مجدد برند «حسن» برای «بدنام» و «پردیسِ» صریح این روزها

در هفته‌ای که پشت سر گذاشتیم حسن پورشیرازی، پردیس احمدیه، اشکان اشتیاق، شهاب حسینی و نیلوفر حدادی از مهمترین چهره‌های خبرساز در محافل رسانه‌ای بودند. نوشته اعتبار مجدد برند «حسن» برای «بدنام» و «پردیسِ» صریح این روزها اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

سایه‌ی سربازی بر سنگر تراکتور/ بیرو سرباز می‌شود و دروازه خالی؟

فرارسیدن خدمت سربازی علیرضا بیرانوند در آستانه آغاز فصل جدید لیگ برتر، دست سران باشگاه تراکتور را لای پوست گردو گذاشته است.

سه جایزه دیگر برای «آنها مرا دوست داشتند» در آمریکا

فیلم سینمایی «آنها مرا دوست داشتند» به کارگردانی محمدرضا رحمانی موفق شد سه جایزه جشنواره روزولت آیلند آمریکا را از آن خود کرد. نوشته سه جایزه دیگر برای «آنها مرا دوست داشتند» در آمریکا اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

منتظر بمانید..

عشق مراقبت‌کننده یا کمال‌گرایی و راحت‌طلبی؟/ ریشه‌یابی نخبه‌کشی

آخرین خبرها

مرتبط با خبر

کیانوش عیاری

اصغر فرهادی

سیف الله صمدیان

امیر نادری

علی دایی

خبرهای پربازدید

«زنان، بدون مردان»؛ از شهرنوش پارسی‌پور تا شیرین نشاط

بازگشت امیدبخش محمد عسکری به سپاهان پس از کابوس رباط‌صلیبی

پیکان بدون سرمربی تمرین کرد؛ مذاکره با گزینه‌های سرمربیگری

صابر ابر در «برداشت آخر»

جدیدترین خبر از نمایشی با بازی حسن معجونی و هوتن شکیبا

نیلوفر حدادی درگذشت

اکران «پس از عاشقی» از ۲۴ تیر در هنروتجربه

اعتبار مجدد برند «حسن» برای «بدنام» و «پردیسِ» صریح این روزها

سایه‌ی سربازی بر سنگر تراکتور/ بیرو سرباز می‌شود و دروازه خالی؟

سه جایزه دیگر برای «آنها مرا دوست داشتند» در آمریکا

کیانوش عیاری

kianoosh ayyari

بزرگداشت کیانوش عیاری در موزه سینما برگزار شد

کیانوش عیاری

kianoosh ayyari

بزرگداشت کیانوش عیاری با نمایش «شبح کژدم»

کیانوش عیاری

kianoosh ayyari

بزرگداشت کیانوش عیاری همراه با نمایش «شبح کژدم» در موزه سینما

کیانوش عیاری

kianoosh ayyari

رخشان بنی اعتماد

rakhshan bani

از بنی اعتماد و پناهی تا مهدویان و آبیار؛ بیانیه مهم تهیه‌کننده- کارگردانان: پروانه ساخت را حذف کنید

کیانوش عیاری

kianoosh ayyari

ناصر تقوایی

Nasser Taghvai

«سامی» ادای دین به فرهنگ و سینمای خوزستان

مهدی هاشمی

mahdi hashemi

کیانوش عیاری

kianoosh ayyari

نسخه اصلی «خانه پدری» در فیلم‌نت عرضه شد

محسن مخملباف

mohsen makhmalbaf

محمود کلاری

mahmoud kalari

محمود کلاری رییس هییت داورانِ جشنواره زردآلوی طلایی شد

اصغر فرهادی

asghar farhadi

اصغر فرهادی در پرتغال مسترکلاس کارگردانی برگزار می‌کند

اصغر فرهادی

asghar farhadi

اصغر فرهادی به پرتغال می‌رود

اصغر فرهادی

asghar farhadi

ورایتی گزارش داد؛ فروش گسترده فیلم اصغر فرهادی در بازارهای جهانی

اصغر فرهادی

asghar farhadi

بازار داغ «داستان‌های موازی» فرهادی

اصغر فرهادی

asghar farhadi

مسعود بخشی

masavd bakhshi

استقبال از فیلم‌های سینماگران ایرانی در فرانسه چطور است؟

معرفی داوران بخش مجموعه عکس مستند جشنواره «سینماحقیقت»

نامزدهای نهمین مسابقه عکس سینمای ایران معرفی شدند

تورج اصلانی

toraj aslani

محمدمهدی گورنگی

Mohammad Mehdi Goorangi

معرفی راه یافتگان به بخش رقابتی دومین دوره‌ی جشنواره‌ مهر دوبی

داوران نهمین مسابقه عکس سینمای ایران معرفی شدند

معرفی داوران نهمین مسابقه عکس سینمای ایران

علیرضا رضاداد

alireza razedad

معرفی اعضای شورای سیاست‌گذاری جشن عکاسان سینمای ایران

حمید نعمت الله

hamid nemat

مستند «جستجو در تنگنا»؛ چیزی که شور زندگی خلق می‌کند