نمایش«هم‌هوایی»؛ خاطره‌های باورکردنی، قصه‌های پذیرفتنی

سینماسینما، ندا قوسی

نمایش «هم‌هوایی»، به کارگردانی افسانه ماهیان

در دوران اجرای این نمایش این یادداشت از کارگردان در بروشور مرقوم شده بود: «ما به آدم‌های حاضر و غایب این نمایش نگریستیم. نه قاضی شدیم که حکمی صادر کنیم، نه جانب‌داری کردیم که مشفقانه دل‌سوزی کنیم، نه نفی‌شان کردیم و نه قهرمان ساختیم. ما فقط به زندگی‌شان سَرَک کشیدیم.»

«…چیزی که برای صعود به قلل مرتفع باید در نظر داشت، نیازی است که به تطابق با ارتفاع یا هم هوایی acclimatization لازم است تا در ابتدا خود را از لحاظ جسمانی به حدی مطلوب رساند، که این افزایش آمادگی جسمانی از طریق تطابق با ارتفاع یا هم هوایی اتفاق می افتد.»

سه زن: یکی نرگس دلیری‌فر(الهام کردا) همسرِ سرداری شهید، دومی چهره‌ی جنجالیِ چند سال پیش شهلا جاهد (ستاره اسکندری) و سومی کوهنورد معروف و مرحوم لیلا اسفندیاری (باران کوثری). این سه، کاراکترهای نمایش هم‌هوایی هستند.

متن نمایشنامه با اشاره به گذشته‌ی شخصیت‌ها، می‌کوشد ریشه‌ی آنچه در روزهای سپری شده‌ی حیات‌شان، بر ایشان واقع‌شده را بیابد و از این طریق با ظرافت و کاملاً غیرمستقیم وقایعی از دهه‌های اخیرِ سرزمین‌مان (به‌خصوص دوران جنگ) را نیز مرور می‌کند.

نمایش از سه اپیزود تشکیل شده که هم‌زمان و درهم تنیده روایت می‌شوند، گاه روایت‌ها با هم تداخل می‌یابند و بازیگران -باوجود این‌که هیچ ربطی به هم ندارند- نسبت به هم واکنش نشان می‌دهند. تمام این‌ها در حالتی صورت می‌گیرند که سه‌ اپیزود به یک اندازه منسجم و مدون هستند.

اصلی‌ترین جذابیت نمایش ریشه در واقعی بودن شخصیت‌ها دارد، این راستین و حقیقی بودن، تخیل و حس مخاطب را بیشتر برمی‌انگیزد و او را در مسیر ماجراهای نرگس، شهلا و لیلا قرار می‌دهد و رفته‌رفته هر چه قصه‌ی پرغصه‌ی کاراکترها جلوتر می‌رود بر نقطه‌ای مشخص و مطلوب تمرکز می‌یابد.

تماشاگر هر چند تئاتر را برصحنه نمی‌بیند و نظاره‌گر آن بر صفحه‌ی نمایش (تلوزیون، لپ‌تاپ یا گوشی موبایل) است باز هم متوجه ویژه و خاص بودنِ دکورِ برجسته و ناب این کار می‌شود؛ آنچه عمدتاً پوشیده در رنگ‌های خاکستری است. در صحنه‌ی مینیمال و کمینه‌گرای نمایش می‌شود به‌وضوح محدوده‌هایی بر کف صحنه دید به رنگ‌های خاکستری کم‌رنگ و خاکستری پررنگ که این‌ محدوده‌ها در قسمت‌های نرسیده به انتهای صحنه به سه پیش‌خوان می‌رسند: سه پیش‌خوان یکی مجهز به یک اجاق گاز، یکی با یک تخته‌ی خردکن و دیگری سینک ظرفشویی. مجموعاً در لباس‌ها و صحنه از هیچ عنصرِ رنگی گل‌درشت و پرجلوه‌ای استفاده نشده و تنها رنگ‌های کمی شاد، شامل وسایل و جزئیات کوچک در صحنه است که آن‌ها نیز در پایان توسط خود بازیگران جمع‌آوری می‌شوند.

اجرا با مونولوگ نرگس آغاز می‌شود، او که در بخش میانی، یعنی بر پیش‌خوان وسط در حال آشپزی است، در طول نمایش با لهجه‌ی درست و به اندازه‌ی شیرازی داستان آشنایی و عشق خود به همسر و بخشی از فراز و نشیب‌های طی‌شده در طول زندگی مشترک را رودررو توصیف می‌کند. وی در حین شرح و تفسیرات دلنشین و خوش‌لحنی که دارد به طور هم‌زمان در حال انجام یک سری امور آشپزی نیز است، از شکستن گردو گرفته تا الک‌کردن آرد. در قسمت‌های انتهایی نرگس حلوایی را که به مرور زمان برای خیرات همسرش پخته آماده کرده و تزئین می‌کند.

در پیش‌خوان سمت چپ، کاراکتر شهلا جاهد حضور دارد؛ او نیز داستان تلخ زندگی خود را هم‌زمان با پخت غذای موردِ علاقه‌ی همسر-بی‌وفایش-، برای تماشاگران نقل می‌کند. در مونولوگ‌های او نیز به وفور ریزپردازی‌ها و ظرافت تامل‌برانگیز وجود دارد؛ بازیگر این نقش به خوبی نوسانات و بحران‌های عصبی که از سرگذرانده، توهمات و پنداشت‌های غریب که در جریان توصیفِ واقعی یا مجعول از قتل همسر فقید فوتبالیست معروف داشته و بعد زندان و در نهایت اعدام خود را براساس فضایی که در اختیار دارد، تجسم می‌بخشد.

پیش‌خوان سمت راست، متعلق به کاراکتر لیلا اسفندیاری است، او نیز هم‌زمان با پختن کیک داستان‌های جسته‌وگریخته‌ای از زندگی خود را برای مخاطب بازگو می‌کند. شرح ترس‌ها و بیم‌هایش در کودکی و نوجوانی و مسیری که طی کرد تا تبدیل به کوهنوردی جسور و شجاع شد، همه را به شکلی دلپذیر و شنیدنی ارائه می‌‌دهد.

متن چنان دقیق و جزئیات‌پردازانه نگارش یافته و با تبحر تمام به اجرا درآمده که بسیاری از وقایع و مکان‌ها و زمان‌ها به‌صورت ذهنی برای مخاطب قابل درک می‌شوند به‌گونه‌ای که بخش هایی از کودکی، نوجوانی، جوانی و…. کاراکترها با رنگ‌ها و تصاویر بدیع در ذهن مخاطب شکل می‌گیرند.

برای مثال: چهره‌ی کاراکترِ لیلا اسفندیاری در سن بلوغ و موهای روی صورتش، یا محل آشنایی‌اش با همسرش (همسری که زندگی‌شان با هم به انتها نمی‌پاید.)‌ جزئیات‌پردازی خلاقانه‌ی توصیفاتِ کاراکتر نرگس از محل زندگی‌شان در جنوب ایران، تصاویر گل‌های زیبای شکفته در آن محل در کنار عناصرخشنی چون بمب و موشک، روسری نرگس در هنگام وداع آخرش با همسر و عدم تمایل او به داشتن روسری آبی (اشاره به فیلم «خلبان» ساخته‌ی «جمال شورجه»، که گفته می‌شود اشتباهات زیادی در روایت داستان زندگی این سردار بزرگ دارد). یا تفاصیل و ریزگویی‌های کاراکتر شهلا جاهد از شیوه‌ی آشنایی‌اش با فوتبالیست معروف در اتومبیل آن مرد تا خریدن لباس نوزادی برای فرزندی که آرزویش تا ابد بردل او ماند. همه‌ی این امور و بیشتر تصاویری هستند که مخاطب آن‌ها را نمی‌بیند ولی به واسطه‌ی دقت نویسنده‌ی نمایشنامه، فراست کارگردان، بازی خوب و به اندازه‌ی بازیگران، طراحی صحنه‌ی فکرشده و استفاده‌ از فضای رئال برای آشپزی، تمام آن‌ها را مُجسم و ادراک می‌کند.

در انتهای نمایش تمام کاراکترها که پخت‌وپز خود را همراه با اوج داستان‌های‌شان به پایان رسانده‌اند، اسباب ریز صحنه را جمع‌آوری کرده و تنها در بشقاب‌های سفیدی که مقابل صحنه می‌گذارند و حلقه‌های ازدواج را در آن قرار می‌دهند، پیغام خود را به تماشاگر می‌رسانند و در نهایت شمع‌هایی روشن می‌کنند برای ازدست‌رفته‌ها.

خلاقیت کارگردان در استفاده از موسیقی، ترانه، صدای آژیر و رادیو در موقعیت‌های دهه‌ها‌ی ۶۰ و ۷۰ که بخش‌هایی از قصه‌ها در آن‌ ادوار می‌گذرند به خوبی تداعی‌گر وقایعی است که کاراکترها در حال توصیف و حتی تصویرسازی آن هستند اما این‌طور نیست که فضا صرفاً رئال و واقع‌گرایانه باشد بلکه دنیای ذهنی کاراکترها با وسایل و آکسسوار اندک چنان در مقابل تماشاگر قرار می‌گیرد که همانند فیلم‌های سینمایی امپرسیونیستی با جریان سیالِ ذهن نقش‌ها همراه می‌شویم و گویی همه را با چشم می‌بینیم و از آن فراتر با تمام وجود لمس می‌کنیم.

تاثیر متقابلی که در این نمایش برای مخاطب ایجاد می‌شود به گونه‌ای است که، توجه به جنسیت‌گرایی، یعنی زنانگی در آن پررنگ شده و از طرفی مردان بدون حضور فیزیکی در کار تاثیرات خود را بر روی نقش‌ها و حتی ذهن مخاطب -بیش از آن چه متصور هستیم-، می‌گذارند. برای نمونه در نقش لیلا اسفندیاری، عدم تمایلش به تحت کنترل قرار گرفتن از سوی فردی دیگر که با اشاره به ترس‌های او در نوجوانی با این ذهنیت که از سوی کسی تعقیب می‌شود یا جای دیگر که ماجرای جدایی‌اش را تعریف می‌کند، حاکی از همین امر است. کاراکترِ خانم دلیری‌فر، همسر شهید دوران، به شکل مثبت‌گرایانه و پوزیتیویستی به این امر می‌پردازد، چرا که وابستگی او به همسر وفادار و وطن‌دوستش در جای‌جای نمایش مورد تجلیل قرار می‌گیرد. پُرواضح است که نقش شهلا جاهد هم در این امر ویژگی‌هایی مثال‌زدنی دارد، تن دادن به ازدواج موقت، نیاز به جایگاهی امن به نام خانه‌ی شوهر، همگی نمود قابل‌فهم از زنانی شبیه اوست. اگرچه بامشاهده‌ی نام بازیگران که هر سه زن هستند متوجه می‌شویم، با نمایشی با فضای کاملا زنانه روبرو هستیم ولی نحوه‌ی داستان‌گویی به‌شکلی است که نه رقت‌انگیز می‌شود، نه سانتی‌مانتال و نه لوس و حوصله‌سربر بلکه جامعیتی مثال‌زدنی دارد که تجربه‌ی تماشای آن را مطلوب و خوشایند می‌کند.

مجموعاً همه‌‌ی عناصر در این شاهکارِ نمایشیِ مدرن دست‌به‌دست هم داده‌اند وتاثیری متقابل و مثال‌زدنی ایجاد کرده‌اند. این چنین جهانی که هم‌هوایی برای مخاطبش خلق می‌کند، پر است از خاطره‌های باورکردنی، قصه‌های پذیرفتنی و دلتنگی‌های قریب برای گذشته.

[این متن برداشتی کلی است از مجموعه‌ی مطالبی که نگارنده در مورد این نمایش در پایان‌نامه‌‌ی دوره‌ی کارشناسی ارشد خود (در سال ۱۳۹۵) ارائه داده.)

منبع: سینما سینما

آدرس کوتاه: https://www.rokh.in/news/97915

دیدگاه

آخرین خبرها

مرتبط با خبر

ستاره اسکندری

باران کوثری

الهام کردا

خبرهای پربازدید

«زنان، بدون مردان»؛ از شهرنوش پارسی‌پور تا شیرین نشاط

سینماسینما، آریو همتی مهمترین نکته در زمینه اقتباس و ساختن فیلم بنا بر یک اثر ادبی هنری یعنی داستان و انواع مختلف آن این است که کارگردان یا تهیه‌کننده و عامل ساخت اثر ادبیات را بشناسد که بتواند اثری مولف و شاخص را انتخاب کند و سپس در مراحل پرداخت و ساخته شدن با وسواس […]

بازگشت امیدبخش محمد عسکری به سپاهان پس از کابوس رباط‌صلیبی

محمد عسکری، وینگر جوان سپاهان، پس از پشت سر گذاشتن دوران درمان و بازتوانی ناشی از پارگی رباط صلیبی، به تمرینات طلایی‌پوشان بازگشته و امیدوار است با جلب اعتماد محرم نویدکیا، جایگاه خود را در ترکیب سپاهان برای فصل جدید بازپس بگیرد.

پیکان بدون سرمربی تمرین کرد؛ مذاکره با گزینه‌های سرمربیگری

در حالی که هنوز وضعیت نیمکت پیکان به طور رسمی مشخص نشده، تمرینات این تیم از روز گذشته بدون حضور سرمربی و زیر نظر مدیر تیم آغاز شده و همزمان مدیران باشگاه مذاکرات خود را با پیروز قربانی و مجتبی حسینی برای انتخاب سرمربی جدید پیش برده‌اند.

صابر ابر در «برداشت آخر»

صابر ابر که این روزها با جدیدترین نمایش خود «خون بس»، در تالار وحدت روی صحنه است، با اجرای نمایش «برداشت آخر» نیز همکاری دارد.

جدیدترین خبر از نمایشی با بازی حسن معجونی و هوتن شکیبا

همزمان با رونمایی از پوستر نمایش «براساس دایی‌ وانیا از آنتون چخوف» به نویسندگی و کارگردانی یوسف باپیری، فهرست کامل عوامل این اجرا نیز منتشر شد.

نیلوفر حدادی درگذشت

نیلوفر حدادی، گوینده و مدیر دوبلاژ ، ۱۷ تیرماه ۱۴۰۵ دار فانی را وداع گفت. به گزارش سینماسینما، او متولد ۱۳۵۶ بود و از اواسط دهه هفتاد وارد دوبله شد و این هنر را نزد بزرگانی چون بهرام زند فرل گرفت. زنده‌یاد نیلوفر حدادی در سریال‌های آرکین و چرنوبیل، فیلم پسر کاراته‌باز، انیمیشن مهارت‌های زندگی، […]

اکران «پس از عاشقی» از ۲۴ تیر در هنروتجربه

فیلم سینمایی «پس از عاشقی» به کارگردانی محمدعلی صفورا از ۲۴ تیر در گروه سینمایی هنروتجربه اکران می‌شود. نوشته اکران «پس از عاشقی» از ۲۴ تیر در هنروتجربه اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

اعتبار مجدد برند «حسن» برای «بدنام» و «پردیسِ» صریح این روزها

در هفته‌ای که پشت سر گذاشتیم حسن پورشیرازی، پردیس احمدیه، اشکان اشتیاق، شهاب حسینی و نیلوفر حدادی از مهمترین چهره‌های خبرساز در محافل رسانه‌ای بودند. نوشته اعتبار مجدد برند «حسن» برای «بدنام» و «پردیسِ» صریح این روزها اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

سایه‌ی سربازی بر سنگر تراکتور/ بیرو سرباز می‌شود و دروازه خالی؟

فرارسیدن خدمت سربازی علیرضا بیرانوند در آستانه آغاز فصل جدید لیگ برتر، دست سران باشگاه تراکتور را لای پوست گردو گذاشته است.

سه جایزه دیگر برای «آنها مرا دوست داشتند» در آمریکا

فیلم سینمایی «آنها مرا دوست داشتند» به کارگردانی محمدرضا رحمانی موفق شد سه جایزه جشنواره روزولت آیلند آمریکا را از آن خود کرد. نوشته سه جایزه دیگر برای «آنها مرا دوست داشتند» در آمریکا اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

منتظر بمانید..

نمایش«هم‌هوایی»؛ خاطره‌های باورکردنی، قصه‌های پذیرفتنی

آخرین خبرها

مرتبط با خبر

ستاره اسکندری

باران کوثری

الهام کردا

خبرهای پربازدید

«زنان، بدون مردان»؛ از شهرنوش پارسی‌پور تا شیرین نشاط

بازگشت امیدبخش محمد عسکری به سپاهان پس از کابوس رباط‌صلیبی

پیکان بدون سرمربی تمرین کرد؛ مذاکره با گزینه‌های سرمربیگری

صابر ابر در «برداشت آخر»

جدیدترین خبر از نمایشی با بازی حسن معجونی و هوتن شکیبا

نیلوفر حدادی درگذشت

اکران «پس از عاشقی» از ۲۴ تیر در هنروتجربه

اعتبار مجدد برند «حسن» برای «بدنام» و «پردیسِ» صریح این روزها

سایه‌ی سربازی بر سنگر تراکتور/ بیرو سرباز می‌شود و دروازه خالی؟

سه جایزه دیگر برای «آنها مرا دوست داشتند» در آمریکا

ستاره اسکندری

setareh eskandari

اکران افتتاحیه «آن‌سوی حصارهای لاله‌زار» برگزار شد

محمود کلاری

mahmoud kalari

ستاره اسکندری

setareh eskandari

برگزیدگان جشنواره «پنج» معرفی شدند

پرویز پرستویی

parviz parastooyi

ستاره اسکندری

setareh eskandari

از خاطره‌بازی با فیلم‌های ماندگار تا تقدیم تقدیرنامه پرستویی به پورشیرازی

ستاره اسکندری

setareh eskandari

همایون اسعدیان

homayoun as'adian

مراسم گرامیداشت روز ملی سینما برگزار شد؛ سینمای متفاوت را خفه نکنید/ صدای ما، صدای مردم است

ستاره اسکندری

setareh eskandari

داوران پویش فیلم‌سازی «وطن‌ به روایت من» معرفی شدند

ستاره اسکندری

setareh eskandari

رتبه برتر به موزه خیمه شب‌بازی رسید/ ستاره اسکندری و سیاوش ستاری تقدیر شدند

ستاره اسکندری

setareh eskandari

«خانه دوست کجاست» در تازه‌ترین قسمت سینماماجرا

ستاره اسکندری

setareh eskandari

رامبد جوان

rambod javan

دومین کتاب گلاره عباسی رونمایی شد/ رمانی که نامش را مصطفی مستور انتخاب کرد

رضا رویگری

reza Rooygari

ستاره اسکندری

setareh eskandari

انتقاد از کم‌توجهی داوران به «خدای جنگ» و چند فیلم دیگر

ستاره اسکندری

setareh eskandari

واکنش ستاره اسکندری به توقیف «قاتل و وحشی»/ سال‌هاست که اندیشه را پشت قرهای کمر پنهان کرده‌اید

لیلا حاتمی

Leila Hatami

ترانه علیدوستی

taraneh alidoosti

حامد بهداد؛ بازیگر مولف و قائم به انرژی

احمد بهرامی

ahmad bahrami

باران کوثری

baran kosri

«شهر خاموش»؛ طلسم فاوست بر فراز شهر

رخشان بنی اعتماد

rakhshan bani

باران کوثری

baran kosri

در آستانه شش سالگی سوینا؛ نسخه ویژه نابینایان «نرگس» با صدای باران کوثری منتشر می‌شود

جهانگیر کوثری

jahangir kosri

رخشان بنی اعتماد

rakhshan bani

با صدای رخشان بنی‌اعتماد، لیلی گلستان، جهانگیر و باران کوثری؛ نسخه صوتی داستان «تیستو سبزانگشتی» منتشر می‌شود

باران کوثری

baran kosri

مسعود فراستی