در رثای مردی که از فرهنگ ایران نوشید/ بیضایی؛ دلباخته شاهنامه
سینماسینما، منوچهر دینپرست
خبر درگذشت بهرام بیضایی، اگرچه همچون انفجاری رسانهای جامعه هنری و فرهنگی ایران را در اندوهی عمیق فرو برد، اما بار دیگر ما را با حقیقتی تلخ و در عین حال بیدارکننده مواجه ساخت؛ حقیقتی شبیه به مرگ عباس کیارستمی که همچون بسیاری از آثارش، نه فریادی بلند، بلکه تلنگری آرام و ماندگار بود. تلنگری برای بازاندیشی در نسبت ما با فرهنگ، هنر و سرمایههای فکری این سرزمین.
بهرام بیضایی هنرمندی بود با نگاهی ژرف، زبانی منحصربهفرد و بینشی ریشهدار که توانست فضایی نوین در سینما و تئاتر ایران پدید آورد. تمرکز این نوشتار بیش از هر چیز بر سینمای اوست؛ زیرا بسیاری از ما دستکم بخشی از فیلمهایش را دیدهایم، اما آثار مکتوب، پژوهشها و نمایشنامههایش کمتر مورد توجه عموم قرار گرفتهاند. با این حال، بیضایی را نمیتوان صرفاً یک فیلمساز دانست؛ او اندیشمندی چندوجهی بود که هنر را به مثابه ابزاری برای بازخوانی تاریخ، اسطوره و هویت ایرانی به کار میگرفت.
در هر تمدنی، متفکران و هنرمندان جایگاهی ممتاز دارند. آنان با نگاهی فراتر از روزمرگی، وضعیت سرزمین و فرهنگ خود را به پرسش میکشند و آگاهانه آثاری میآفرینند که نهتنها بازتاب زمانه خویش، بلکه چراغ راه آیندهاند. تبیین این نگرشها، چه در قالب کتاب و مقاله و چه در هیأت یک اثر هنری، میتواند اقلیم فکری یک جامعه را دگرگون کند. بیضایی از جمله هنرمندانی بود که در چند دهه فعالیت، با خلق آثاری منحصربهفرد، جایگاهی تثبیتشده در فرهنگ ایران و اعتباری جهانی بهدست آورد.
او بهتنهایی مسیری مستقل در سینمای ایران گشود و بخش مهمی از هویت سینمای اندیشمند ایرانی را شکل داد. بیضایی با قواعد روایی خاص خود، مجموعهای ارزشمند از آثار سینمایی خلق کرد که برای هر علاقهمند جدی سینما، تجربهای آموزشی و الهامبخش به شمار میآید. آثار او هرچند آسانپسند نبودند، اما با هوشمندی و صراحتی کمنظیر، مخاطب را به مشارکت فکری دعوت میکردند و سینمایی متفاوت در برابر تماشاگر قرار میدادند.
تماشاگر امروز که هر روز در معرض انبوهی از تصاویر متکثر و رسانههای پرهیاهوست، در سینمای بیضایی با جهانی دیگر روبهرو میشود؛ جهانی با ریتمی سنجیده، رنگهایی حسابشده و انسانهایی که رفتارشان ساده اما معنادار است. سینمای او از سطح دغدغههای روزمره فراتر میرود و مخاطب را با جوهره فرهنگ ایرانی مواجه میسازد. این سینما ادعای فلسفهبافی ندارد، اما حکمت و فلسفه ایرانی را چنان در دل روایت مینشاند که گریز از معنا ممکن نیست. صلحطلبی و مدارا، که از ارکان اندیشه ایرانیاند، در آثار او حضوری پررنگ دارند؛ چنانکه در میانه سالهای جنگ، با ساخت «باشو، غریبه کوچک» نشان داد میتوان از دل ویرانی نیز به همزیستی، انسانیت و صلح اندیشید.
با این همه، یکی از تلخترین فصلهای زندگی حرفهای بیضایی، نزدیک به دو دهه دوری اجباری او از فیلمسازی در ایران بود. او به دلیل برخی نامهربانی ها در داخل و شماری از دعوت ها در خارج، تصمیم به مهاجرت گرفت، اما عشق بیضایی به ایران، بارها و بارها در آثار، گفتوگوها و مواضع فرهنگیاش آشکار شد؛ عشقی آرام، عمیق و بیادعا.
اما آنچه بیضایی را فراتر از یک هنرمند بزرگ، به شخصیتی ماندگار بدل کرده، منش فردی و نسبت انسانی او با نسل جوان است. بیضایی هرگز در برج عاج نایستاد. او با وجود سختگیری علمی و وسواس مثالزدنی در کار، همواره گوش شنوا و نگاهی جدی به جوانان داشت. بسیاری از فیلمسازان، نمایشنامهنویسان و پژوهشگران نسلهای بعد، نخستین جرقههای اندیشه و جسارت هنری خود را در کلاسها، گفتوگوها و آثار او یافتهاند. بیضایی جوانان را نه مقلد، بلکه پرسشگر میخواست؛ آنان را به خواندن، دیدن، شک کردن و بازاندیشی فرا میخواند .
سالها پیش، زمانی که روزنامهنگاری جوان بودم، در محفلی کوتاه فرصتی دست داد تا با او همکلام شوم. پرسشی ساده اما صریح مطرح کردم: چرا آثار شما اینچنین پرطمطراق و سنگینند؟ کوتاه و تأملبرانگیز پاسخ داد: «شاهنامه بخوان؛ آنوقت جواب سؤالت را میگیری.» آن روز معنای سخنش را بهدرستی متوجه نشدم، اما امروز دریافتهام که چرا شاهنامه جایگاهی محوری در اندیشه و هنر بیضایی داشت.
در کمتر اثری از او میتوان ردپای شاهنامه را نادیده گرفت. بیضایی را باید از احیاکنندگان روح شاهنامه در هنر معاصر دانست؛ همانگونه که در گذشته نقالان و نگارگران این حماسه را روایت میکردند، او شاهنامه را به زبان نمایش و سینما بازآفرینی کرد. بیضایی به نسلهای بسیاری درس فرهنگ، هویت، صلح و اندیشیدن آموخت. بیتردید چراغی که او برای روشنایی فرهنگ ایرانی برافروخت، خاموش نخواهد شد.
منبع: روزنامه اطلاعات
آخرین خبرها
- «خائن کشی» آنلاین میشود
- مستند «در میان امواج» و روایتی زنانه از جنوب ایران
- تبری بهرام بیضایی از شبکه من و تو
- فیلم کوتاه «پیاده»؛ ایکاش وطن جای بهتری برای ماندن بود
- اکران آنلاین «قیف» از سهشنبه
- اولین اجرای «مزین السلطنه» تقدیم خبرنگاران میشود/ «ژن زامبی» در راه تماشاخانه هما
- وقتی از سینمای حرفه ای و اصیل حرف می زنیم
- نیرویی ماورایی برای فوتبالیستها؛ وقتی یک عشق زنانه میتواند کریستیانو رونالدو را هم دگرگون کند!
- بازگشت دِپ به هالیوود؛ پنه لوپه کروز و جانی دپ در یک فیلم اکشن مهیج بازی میکنند
- «پیر پسر» بهترین فیلم جشنواره لندنبریز شد
- «کیک محبوب من»؛ روایت سهل و ممتنع تنهایی
- فیلم جدید عبدالرضا کاهانی در بخش مسابقه ادینبورگ
- خواننده محبوب کشور: دوست دارم فرهاد مجیدی در ردیف اول کنسرتم مرا تماشا کند!
- رقابت «پیر پسر» در جشنواره ایرلندی
- فیلمی به تهیهکنندگی نوید محمدزاده در جشنواره لوکارنو
- چه کسی با اکران فیلم خارجی مخالف است؟
- تخریب دریک توسط تیم ملی آرژانتین با اشاره به کندریک لامار
- حکایت کوسههای مکانیکی «آروارهها» اسپیلبرگ
- ماراتن عذاب؛ کریستیانو رونالدو و اشکهایی که باید سرازیر میشد
- فیلمهای سعید سهیلی و مهران مدیری در راه سینماها/ تعویق یک هفتهای اکران «یادگار جنوب»
مرتبط با خبر
خبرهای پربازدید
مروری بر زیباییشناختی «باشو غریبه کوچک» در خانه سینما
نشست تخصصی و نمایش ویژه فیلم سینمایی «باشو غریبه کوچک» به کارگردانی بهرام بیضایی در خانه سینما برگزار میشود. نوشته مروری بر زیباییشناختی «باشو غریبه کوچک» در خانه سینما اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۵/۰۵/۰۲
«باشو غریبه کوچک» از نگاهی دیگر
زیباییشناختی تصویر فیلم «باشو غریبه کوچک» به کارگردانی بهرام بیضایی با حضور بهمن نامورمطلق موضوع یک نشست سینمایی خواهد شد.
۱۴۰۵/۰۵/۰۲
ماجرای «میراث» بیضایی چیست؟
«نمایشنامه «میراث» نخستین بار سال ۱۳۴۶ در تماشاخانه «سنگلج» توسط بهرام بیضایی به روی صحنه رفته و اکنون بعد از گذشت نزدیک به شصت سال هنوز زنده و پویاست. چون اصول بنیادین زندگی همواره بستر خوبی برای اندیشیدن است و این اثر پیرامون همین موضوعات شکل گرفته است.»
۱۴۰۵/۰۴/۳۱
اسماعیل خلج «میراث» بیضایی را روشن کرد
مراسم شبچراغ نمایش «میراث» نوشته بهرام بیضایی و کارگردانی غلامرضا عربی با حضور اسماعیل خلج و جمعی از هنرمندان و اساتید تئاتر برگزار شد.
۱۴۰۵/۰۴/۱۲
«باشو غریبه کوچک» راهی مونیخ میشود
چهل و سومین جشنواره فیلم مونیخ میزبان نمایش چند فیلم از جمله نسخه مرمت شده فیلم «باشو غریبه کوچک» ساخته بهرام بیضایی خواهد بود.
۱۴۰۵/۰۳/۲۹
وقتی «سگکشیِ» بیضایی مدیر جابهجا کرد
نسخه مرمت شده فیلم «سگکشی» بهرام بیضایی پس از ۲۵ سال با این یادآوری نمایش داده شد که «زمانی در سینمای ایران فیلمهایی ساخته میشد که مدیران را جابجا میکرد ولی الان واقعیتگرایی مبتذل، سینما را نابود کرده است.»
۱۴۰۵/۰۳/۲۷
کانون کارگردانان سینما برگزار میکند؛ اولین نمایش نسخه مرمت شده «سگ کشی» در موزه سینمای ایران
در ادامه برنامه «کلاسیکهای کانون» کانون کارگردانان سینمای ایران، سه شنبه۲۶ خرداد ماه اولین نمایش نسخه اصلاح و مرمت شده«سگ کشی»به کارگردانی استاد بهرام بیضایی در موزه سینمای ایران به نمایش گذاشته خواهد شد. به گزارش سینماسینما، در این مراسم «سگکشی» به عنوان یکی از مهمترین آثار بهرام بیضایی که...
۱۴۰۵/۰۳/۲۴
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
مجید مظفری، داریوش ارجمند و رضا کیانیان ۲۶ سال قبل
۲۶ سال پس از ساخت «سگکشی»، نسخه اصلاح و مرمت شده این اثر ماندگار بهرام بیضایی به نمایش درمیآید.
۱۴۰۵/۰۳/۲۴
به بهانه اجرای «چهار صندوق» بیضایی در تهران/ مترسکی که با دست خودمان میسازیم
سینماسینما، ساسان گلفر پنجاهوهشت سال پیش که بهرام بیضایی نمایشنامه «چهار صندوق» را نوشت، صورتهایی را در افق میدید که دیگران توانایی دیدنشان را نداشتند. آن دیگران یا اصلاً تصوری نداشتند که مدتی پیش در جهان چه روی داده است یا باور نمیکردند که ممکن است چنان رویدادهایی در زادبوم...
۱۴۰۴/۱۱/۲۸
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
حقایقی درباره فیلم مسافران بیضایی به بهانه نمایش نسخه بازسازی شده آن در موزه سینما
سینماسینما، محمد تاجیک – مسافران، فیلمی است به نویسندگی و کارگردانی بهرام بیضایی که سال ۱۳۶۹ (اواخر سال) و ۱۳۷۰ ساخته شد وبه نوشته ویکی پدیا بهرام بیضایی در سخنرانی خود به تاریخ ۱۱ فوریه ۲۰۱۱ در دانشگاه استنفورد گفت که این فیلم را در پاسخ به فیلم مادر علی...
۱۴۰۴/۱۰/۱۸
طایفه زندهکُشِ مُردهپرست؛ داستان فراموشی بهرام بیضایی در ایران
سنماسینما، فرنوش آبا این یادداشت را در حالی نوشتم که هنوز در سوگ یگانه هنر ایران، گیج و مغموم بودم، اما زلزله خبرها در ایران، مرددم کرد در انتشار آن… بهرام بیضایی از آن نسل هنرمندانی بود که حذف نشدند؛ آرامآرام کنار گذاشته شدند. نه با حکم، که با بیتوجهی....
۱۴۰۴/۱۰/۱۷
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
کارنامه بازیگری سوسن تسلیمی به بهانه حضور در آثار بیضایی/ تلاقی همزمان نبوغ بازیگر و بازیگردان
سینماسینما، ابوالفضل نجیب این متن بخشی از کتاب مجموعهٔ مقالات سینمایی نگارنده دربارهٔ سوسن تسلیمی است. سوسن تسلیمی بیتردید از چهرههای بیبدیل هنر بازیگری در سینمای ایران است. این ویژگی برای بازیگری که در مقایسه با بازیگران زن سینمای قبل و بعد از انقلاب تنها ۶ فیلم «چریکه تارا» (۱۳۵۷)،...
۱۴۰۴/۱۰/۱۷
منتظر بمانید..
نمایش نسخه مرمتشده «مسافران» در موزه سینما
نسخه مرمتشده فیلم سینمایی «مسافران» به کارگردانی بهرام بیضایی در موزه سینما نمایش داده میشود. نوشته نمایش نسخه مرمتشده «مسافران» در موزه سینما اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۴/۱۰/۱۶
بهرام بیضایی، در متن آثارش از خلال افکارش؛ سلوک بیضای
سینماسینما، علیاصغر کشانی ای مزدا، هنگامی که در آغاز با اندیشه خویش برای ما تن و خرد و وجدان آفریدی، و به تن ما جان دمیدی، و به ما، توانایی گفتار و کردار دادی، خواستی که ما باور خویش را به دلخواه برگزینیم.(۱) ما چه کم داریم از ایران؟...
۱۴۰۴/۱۰/۱۶
یادداشت علیرضا داود نژاد درباره بهرام بیضایی
علیرضا داود نژاد در اینستاگرام خود نوشت : بهرام بیضایی سه خاطره از استاد : قرار بود سریال امام حسین را بسازم؛ که نشد. روزی با استاد در اینباره صحبت میکردم. گفتوگو کشید به صحنهٔ نهرِ علقمه؛ به نبرد حضرت عباس برای رساندن مشک آب. ایستاده بودم و میزانسن...
۱۴۰۴/۱۰/۱۳
عباس کیارستمی «سفیر بدون گذرنامه ایران» بود
آیین بزرگداشت عباس کیارستمی در نخستین برنامه دپارتمان دیپلماسی هنری برگزار شد؛ سینماگران و دیپلماتها از کیارستمی به عنوان دیپلماتی فرهنگی یاد کردند که بدون مأموریت رسمی ( به تعبیری بدون گذرنامه)، تصویری ماندگار از ایران به جهان ارائه داد.
۱۴۰۵/۰۴/۲۶
موزه سینمای ایران و شبی برای بزرگداشت عباس کیارستمی
اندیشکده دیپلماسی ملل، همزمان با آغاز به کار رسمی دپارتمان دیپلماسی هنری، با همکاری موزه سینمای ایران آیین ویژهای را به مناسبت بزرگداشت زندهیاد عباس کیارستمی، سینماگر برجسته و چهره ماندگار فرهنگ و هنر ایران، در روز پنجشنبه ۲۵ تیر ۱۴۰۵ از ساعت ۱۶:۰۰ تا ۲۱:۰۰ در سالن فردوس موزه...
۱۴۰۵/۰۴/۲۳
بزرگداشت عباس کیارستمی در موزه سینما برگزار میشود
موزه سینمای ایران در تاریخ پنجشنبه ۲۵ تیر میزبان شبی برای بزرگداشت عباس کیارستمی خواهد بود. نوشته بزرگداشت عباس کیارستمی در موزه سینما برگزار میشود اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۵/۰۴/۲۳
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
به بهانه زادروز کیارستمی، شهیدثالث، تقوایی و پناهی؛ چهار شیوه برای دیدنِ جهان
سینماسینما، مجید برزگر؛ در تقویم، ماهها تفاوت چندانی با هم ندارند. هر کدام سی روزی میآیند و میروند و سهم خود را از گرما و سرما بر زمین میگذارند. اما در حافظه فرهنگی یک ملت، گاهی یک ماه، وزنِ دیگری پیدا میکند؛ نه به دلیل حادثهای تاریخی، بلکه به سبب...
۱۴۰۵/۰۴/۲۰
عباس کیارستمی؛ برجستهترین سینماگران ایرانی در صحنه جهانی
سینماسینما، محمد حقیقت؛ عباس کیارستمی در ۱۴ تیر ماه ۱۳۹۵ ( ۴ ژوییه ۲۰۱۶) در پاریس در گذشت. وی در ابتدا با به پرده آمدن فیلم «خانه دوست کجاست؟» در ماه مارس ۱۹۹۰ در پاریس نزد تماشاگران بین المللی راهش باز شد و سپس دیگر کشورهای اروپایی و غیره، شروع...
۱۴۰۵/۰۴/۱۰
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
شصتمین جشنواره فیلم کارلووی واری؛فیلم عباس کیارستمی نمایش داده میشود/ اهدای سه جایزه و یک تجلیل
داستین هافمن، ژولیت بینوش و جفری رایت در جشنواره فیلم کارلووی واری جایزه میگیرند و از رابرت ریچاردسون، فیلمبردار، تجلیل میشود. به گزارش سینماسینما، داستین هافمن، ژولیت بینوش و جفری رایت بازیگران و نیز رابرت ریچاردسون فیلمبردار، در شصتمین دوره جشنواره فیلم کارلووی واری که از ۳ تا ۱۱ جولای...
۱۴۰۵/۰۴/۰۶
منتظر بمانید..
نمایش «کپی برابر اصل» به افتخار ژولیت بینوش
فیلم «کپی برابر اصل» ساخته عباس کیارستمی به عنوان بخشی از مراسم بزرگداشت ژولیت بینوش، ستاره فرانسوی سینما در جشنواره کارلوویواری به نمایش گذاشته میشود.
۱۴۰۵/۰۴/۰۶
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
محمود کلاری رییس هییت داورانِ جشنواره زردآلوی طلایی شد
محمود کلاری، فیلمبردار ایرانی، رییس هیئت داوران مسابقه منطقهای جشنواره فیلم زردآلوی طلایی شد. به گزارش سینماسینما، جشنواره فیلم زردآلوی طلایی اعلام کرد: شما پیشگامان سینمای مدرن ایران – عباس کیارستمی، محسن مخملباف، جعفر پناهی و اصغر فرهادی – را به عنوان مهمانان جشنواره زردآلوی طلایی دیدهاید. اکنون، مردی را...
۱۴۰۵/۰۴/۰۴
منتظر بمانید..
«ترکیب عجیبی از کیارستمی و زندگی»
اول تیر ماه سالروز تولد عباس کیارستمی است، نوشتن درباره فیلمسازی که با خاطره فیلمهایش از «خانه دوست کجاست» تا «طعم گیلاس» بزرگ شدیم، سخت است و این بار برخلاف همه سالروزهای تولدش، بخشی از پشت صحنه فیلم «پنج» را منتشر میکنیم.
۱۴۰۵/۰۴/۰۱
فیلمسازی که عاشق «طعم گیلاس» شد
آنیس واردا، کارگردان فقید و پیشگام موج نوی فرانسه، همواره «طعم گیلاس» ساخته عباس کیارستمی را یکی از محبوبترین فیلمهایش معرفی میکرد.
۱۴۰۵/۰۳/۰۹
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
از «بادکنک سفید» تا «طعم گیلاس» در نیویورک
سالن سینمای بزرگ نیویورک میزبان مرور آثار جعفر پناهی و استاد و راهنمای او عباس کیارستمی خواهد بود؛ دو فیلمساز ایرانی که تنها برندگان نخل طلای جشنواره کن از ایران به شمار میروند. به گزارش سینماسینما، مرکز «IFC» نیویورک از ۲ تا ۸ ژانویه ۲۰۲۶ (۱۲ تا ۱۸ دی ۱۴۰۴)...
۱۴۰۴/۰۹/۳۰
افتتاح جشنواره جهانی فیلم فجر با فیلمی از عباس کیارستمی
نسخه مرمت شده فیلم سینمایی «زیر درختان زیتون» ساخته عباس کیارستمی به عنوان فیلم افتتاحیه چهلوسومین جشنواره جهانی فیلم فجر در هنرشهر آفتاب شیراز به نمایش گذاشته میشود. نوشته افتتاح جشنواره جهانی فیلم فجر با فیلمی از عباس کیارستمی اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۴/۰۹/۰۴
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
داوران ایرانی معرفی شدند؛ افتتاح جشنواره جهانی فیلم فجر با فیلمی از عباس کیارستمی
نسخه مرمت شده فیلم سینمایی «زیر درختان زیتون» اثر ماندگار عباس کیارستمی کارگردان مطرح سینمای ایران به عنوان فیلم افتتاحیه چهلوسومین جشنواره جهانی فیلم فجر در هنرشهر آفتاب شیراز به نمایش گذاشته میشود. به گزارش سینماسینما به نقل از ستاد خبری جشنواره جهانی فیلم فجر، در این دوره از جشنواره...
۱۴۰۴/۰۹/۰۴