در رثای مردی که از فرهنگ ایران نوشید/ بیضایی؛ دلباخته شاهنامه
سینماسینما، منوچهر دین‌پرست
خبر درگذشت بهرام بیضایی، اگرچه همچون انفجاری رسانه‌ای جامعه هنری و فرهنگی ایران را در اندوهی عمیق فرو برد، اما بار دیگر ما را با حقیقتی تلخ و در عین حال بیدارکننده مواجه ساخت؛ حقیقتی شبیه به مرگ عباس کیارستمی که همچون بسیاری از آثارش، نه فریادی بلند، بلکه تلنگری آرام و ماندگار بود. تلنگری برای بازاندیشی در نسبت ما با فرهنگ، هنر و سرمایه‌های فکری این سرزمین.
بهرام بیضایی هنرمندی بود با نگاهی ژرف، زبانی منحصربه‌فرد و بینشی ریشه‌دار که توانست فضایی نوین در سینما و تئاتر ایران پدید آورد. تمرکز این نوشتار بیش از هر چیز بر سینمای اوست؛ زیرا بسیاری از ما دست‌کم بخشی از فیلم‌هایش را دیده‌ایم، اما آثار مکتوب، پژوهش‌ها و نمایشنامه‌هایش کمتر مورد توجه عموم قرار گرفته‌اند. با این حال، بیضایی را نمی‌توان صرفاً یک فیلم‌ساز دانست؛ او اندیشمندی چندوجهی بود که هنر را به مثابه ابزاری برای بازخوانی تاریخ، اسطوره و هویت ایرانی به کار می‌گرفت.
در هر تمدنی، متفکران و هنرمندان جایگاهی ممتاز دارند. آنان با نگاهی فراتر از روزمرگی، وضعیت سرزمین و فرهنگ خود را به پرسش می‌کشند و آگاهانه آثاری می‌آفرینند که نه‌تنها بازتاب زمانه خویش، بلکه چراغ راه آینده‌اند. تبیین این نگرش‌ها، چه در قالب کتاب و مقاله و چه در هیأت یک اثر هنری، می‌تواند اقلیم فکری یک جامعه را دگرگون کند. بیضایی از جمله هنرمندانی بود که در چند دهه فعالیت، با خلق آثاری منحصربه‌فرد، جایگاهی تثبیت‌شده در فرهنگ ایران و اعتباری جهانی به‌دست آورد.
او به‌تنهایی مسیری مستقل در سینمای ایران گشود و بخش مهمی از هویت سینمای اندیشمند ایرانی را شکل داد. بیضایی با قواعد روایی خاص خود، مجموعه‌ای ارزشمند از آثار سینمایی خلق کرد که برای هر علاقه‌مند جدی سینما، تجربه‌ای آموزشی و الهام‌بخش به شمار می‌آید. آثار او هرچند آسان‌پسند نبودند، اما با هوشمندی و صراحتی کم‌نظیر، مخاطب را به مشارکت فکری دعوت می‌کردند و سینمایی متفاوت در برابر تماشاگر قرار می‌دادند.
تماشاگر امروز که هر روز در معرض انبوهی از تصاویر متکثر و رسانه‌های پرهیاهوست، در سینمای بیضایی با جهانی دیگر روبه‌رو میشود؛ جهانی با ریتمی سنجیده، رنگ‌هایی حساب‌شده و انسان‌هایی که رفتارشان ساده اما معنادار است. سینمای او از سطح دغدغه‌های روزمره فراتر می‌رود و مخاطب را با جوهره فرهنگ ایرانی مواجه می‌سازد. این سینما ادعای فلسفه‌بافی ندارد، اما حکمت و فلسفه ایرانی را چنان در دل روایت می‌نشاند که گریز از معنا ممکن نیست. صلح‌طلبی و مدارا، که از ارکان اندیشه ایرانی‌اند، در آثار او حضوری پررنگ دارند؛ چنان‌که در میانه سال‌های جنگ، با ساخت «باشو، غریبه کوچک» نشان داد می‌توان از دل ویرانی نیز به هم‌زیستی، انسانیت و صلح اندیشید.
با این همه، یکی از تلخ‌ترین فصل‌های زندگی حرفه‌ای بیضایی، نزدیک به دو دهه دوری اجباری او از فیلمسازی در ایران بود. او به دلیل برخی نامهربانی ها در داخل و شماری از دعوت ها در خارج، تصمیم به مهاجرت گرفت، اما عشق بیضایی به ایران، بارها و بارها در آثار، گفت‌وگوها و مواضع فرهنگی‌اش آشکار شد؛ عشقی آرام، عمیق و بی‌ادعا.
اما آنچه بیضایی را فراتر از یک هنرمند بزرگ، به شخصیتی ماندگار بدل کرده، منش فردی و نسبت انسانی او با نسل جوان است. بیضایی هرگز در برج عاج نایستاد. او با وجود سختگیری علمی و وسواس مثال‌زدنی در کار، همواره گوش شنوا و نگاهی جدی به جوانان داشت. بسیاری از فیلم‌سازان، نمایشنامه‌نویسان و پژوهشگران نسل‌های بعد، نخستین جرقه‌های اندیشه و جسارت هنری خود را در کلاس‌ها، گفت‌وگوها و آثار او یافته‌اند. بیضایی جوانان را نه مقلد، بلکه پرسشگر می‌خواست؛ آنان را به خواندن، دیدن، شک کردن و بازاندیشی فرا می‌خواند .
سال‌ها پیش، زمانی که روزنامه‌نگاری جوان بودم، در محفلی کوتاه فرصتی دست داد تا با او هم‌کلام شوم. پرسشی ساده اما صریح مطرح کردم: چرا آثار شما این‌چنین پرطمطراق و سنگینند؟ کوتاه و تأمل‌برانگیز پاسخ داد: «شاهنامه بخوان؛ آن‌وقت جواب سؤالت را می‌گیری.» آن روز معنای سخنش را به‌درستی متوجه نشدم، اما امروز دریافته‌ام که چرا شاهنامه جایگاهی محوری در اندیشه و هنر بیضایی داشت.
در کمتر اثری از او می‌توان ردپای شاهنامه را نادیده گرفت. بیضایی را باید از احیاکنندگان روح شاهنامه در هنر معاصر دانست؛ همان‌گونه که در گذشته نقالان و نگارگران این حماسه را روایت می‌کردند، او شاهنامه را به زبان نمایش و سینما بازآفرینی کرد. بیضایی به نسل‌های بسیاری درس فرهنگ، هویت، صلح و اندیشیدن آموخت. بی‌تردید چراغی که او برای روشنایی فرهنگ ایرانی برافروخت، خاموش نخواهد شد.
منبع: روزنامه اطلاعات
آخرین خبرها
- «خائن کشی» آنلاین میشود
- مستند «در میان امواج» و روایتی زنانه از جنوب ایران
- تبری بهرام بیضایی از شبکه من و تو
- فیلم کوتاه «پیاده»؛ ایکاش وطن جای بهتری برای ماندن بود
- اکران آنلاین «قیف» از سهشنبه
- اولین اجرای «مزین السلطنه» تقدیم خبرنگاران میشود/ «ژن زامبی» در راه تماشاخانه هما
- وقتی از سینمای حرفه ای و اصیل حرف می زنیم
- نیرویی ماورایی برای فوتبالیستها؛ وقتی یک عشق زنانه می‌تواند کریستیانو رونالدو را هم دگرگون کند!
- بازگشت دِپ به هالیوود؛ پنه لوپه کروز و جانی دپ در یک فیلم اکشن مهیج بازی می‌کنند
- «پیر پسر» بهترین فیلم جشنواره لندنبریز شد
- «کیک محبوب من»؛ روایت سهل و ممتنع تنهایی
- فیلم جدید عبدالرضا کاهانی در بخش مسابقه ادینبورگ
- خواننده محبوب کشور: دوست دارم فرهاد مجیدی در ردیف اول کنسرتم مرا تماشا کند!
- رقابت «پیر پسر» در جشنواره ایرلندی
- فیلمی به تهیه‌کنندگی نوید محمدزاده در جشنواره لوکارنو
- چه کسی با اکران فیلم خارجی مخالف است؟
- تخریب دریک توسط تیم ملی آرژانتین با اشاره به کندریک لامار
- حکایت کوسههای مکانیکی «آروارهها» اسپیلبرگ
- ماراتن عذاب؛ کریستیانو رونالدو و اشکهایی که باید سرازیر میشد
- فیلم‌های سعید سهیلی و مهران مدیری در راه سینماها/ تعویق یک هفتهای اکران «یادگار جنوب»
مرتبط با خبر
خبرهای پربازدید
گواهِ شاهدی بر برخوانی «آرش»/ افسانه‌‌ی تیری در دهان‌ها افتاده
سینماسینما، شهرام اشرف ابیانه از بیضایی‌خوانی گروه کیوان کثیریان برخوان: ندا کوهی شاهد اجرا: شهرام اشرف ابیانه «آرش» که در عنوان آغازینش آمده است: «برای یک، دو، چند، چندین برخوان»، جدا از قابلیت‌های شگفت اجرایی‌اش، اگر به‌درستی خوانده و اجرا شود، معجزه‌ای کلامی است. مشکل بسیاری از دوست‌داران بهرام بیضایی...
۱۴۰۵/۰۸/۱۸
روایتگر اسطوره‌ها؛ شبی برای پاسداشت بهرام بیضایی
آیین پاسداشت بهرام بیضایی با عنوان «روایتگر اسطوره‌ها» شامگاه شنبه ۱۶ آبان‌ماه با حضور جمعی از هنرمندان، پیشکسوتان و اهالی تئاتر در تالار اصلی مجموعه تئاتر شهر برگزار شد؛ مراسمی که در آن حاضران ضمن مرور جایگاه هنری و آثار این هنرمند برجسته، از ضرورت پاسداشت بزرگان فرهنگ و هنر...
۱۴۰۵/۰۸/۱۷
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
از پیام دولت آبادی و کیمیایی تا درخواست همسر بهرام بیضایی
پاسداشت بهرام بیضایی با سخنانی از اکبر زنجانپور، داریوش فرهنگ، رویا افشار، یادداشتهایی از محمود دولت آبادی و مسعود کیمیایی و اجرای قطعاتی موسیقی توسط وحید تاج برگزار شد.
۱۴۰۵/۰۸/۱۶
پاسداشت بهرام بیضایی در تئاترشهر
آیین پاسداشت بهرام بیضایی به روایت اهالی تئاتر برگزار میشود. به گزارش سینماسینما به نقل از روابط عمومی خانه تئاتر، آیین پاسداشت بهرام بیضایی «روایت اسطوره‌ها» به روایت اهالی تئاتر در سالن اصلی مجموعه تئاتر شهر برگزار میشود. این برنامه به همت خانه تئاتر با همراهی تئاتر شهر روز شنبه...
۱۴۰۵/۰۸/۱۲
بزرگداشتی برای بهرام بیضایی
حدود هشت ماه بعد از درگذشت بهرام بیضایی همزمان با زادروزش و در آمریکا، آیین پاسداشت او به روایت اهالی تئاتر برگزار میشود.
۱۴۰۵/۰۸/۱۲
نگاهی به نمایشنامه‌خوانی «کارنامهی بندار بیدخش»/ خردمندِ دربندِ رویینه دژ
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی؛ در ادامه‌ی مجموعه‌برنامه‌های «بیضایی‌خوانی»، شامگاه چهارشنبه، ۲۹ مهرماه ۱۴۰۵، فرصت تازه یی پیش آمد تا در مؤسسه‌ی فرهنگی‌هنری ته‌رنگ، شنونده‌ی مشتاق برخوانی نمایشنامه‌ی «کارنامهی بندار بیدخش»، نوشته‌ی استاد بهرام بیضایی، باشیم. برنامه یی بسیار گرم و پرکشش که با نقش‌خوانی “ساناز پوردشتی” در نقش بندار بیدخش...
۱۴۰۵/۰۸/۰۸
یادداشتی بر پروژه «بیضایی‌خوانی»؛ فرهنگ و هنر را آدم ها می سازند
سینماسینما، ایلیا محمدی‌نیا؛ نمایشنامه خوانی «چهار صندوق» اثر بهرام بیضایی را در عمارت روبرو دیدم. اجرای شسته و رفته و دلنشین که نمایش نامه خوانی را تا مرزهای یک اجرایی استاندارد تئاتری برد و مخاطبش را تا پایان برنامه با خود همراه ساخت. آن هم در جایی که خبری از...
۱۴۰۵/۰۷/۲۶
نگاهی به اجرای «کارنامهی بندار بیدخش»؛ داستان کبوتری که نرسید و پیکی که در نکوفت
سینماسینما، شهرام اشرف ابیانه ۱ برخوانی که برای دو برخوان نوشته شده و در قالب دو تک‌گوییِ به‌ظاهر جدا از هم شکل می‌گیرد، به‌تدریج صورتی از گفت‌وگو پیدا می‌کند؛ گفت‌وگویی که روایت اساطیری را پیش می‌برد و از دل آن، گذشته‌ای دور دوباره جان می‌گیرد. زبان نمایشنامه، با وام‌گرفتن از...
۱۴۰۵/۰۷/۲۵
افتتاح جشنواره فیلم کوتاه تهران با یادی از بهرام بیضایی
چهل‌و‌سومین جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه تهران شنبه ٢۵ مهر با یادی از بهرام بیضایی و نمایش «عمو سیبیلو» ساخته این کارگردان فقید افتتاح میشود. نوشته افتتاح جشنواره فیلم کوتاه تهران با یادی از بهرام بیضایی اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۵/۰۷/۲۳
«عمو سیبیلو» جشنواره فیلم کوتاه تهران را آغاز می‌کند
جشنواره فیلم کوتاه تهران با یادی از بهرام بیضایی افتتاح میشود.
۱۴۰۵/۰۷/۲۳
نگاهی به نمایشنامه‌خوانی «چهار صندوق»؛ در ستایش رهایی
سینماسینما، عزیزالله حاجی‌مشهدی؛ تازه ترین نمونه از مجموعه برنامه های برخوانی نمایشنامه های استاد بهرام بیضایی با عنوان بیضایی خوانی به کارگردانی کیوان کثیریان این بار با انتخاب نمایشنامه‌ی «چهار صندوق» در شامگاه ۱۲ مهر، در کتابسرای راوی- در محله ی باغ فردوس تجریش- به اجرا درآمد. دراجرای این برخوانی،...
۱۴۰۵/۰۷/۲۲
بیضایی‌خوانی به «کارنامهی بُندارِ بیدخش» رسید
«کارنامهی بُندارِ بیدخش» در تازه‌ترین جلسه از سلسله جلسات بیضایی‌خوانی به کارگردانی کیوان کثیریان نمایشنامه خوانی میشود. به گزارش سینماسینما، نمایشنامه «کارنامهی بُندارِ بیدخش» نوشته استاد فقید بهرام بیضایی، شنبه ۱۸ مهرماه ساعت ۱۹ در خانه فرهنگ و هنر یک اتفــاقِ سـاده خوانده میشود. ساناز پوردشتی و مهدی وحیدروش نقش‌خوانان...
۱۴۰۵/۰۷/۱۴
یادداشتی بر نمایشنامه‌خوانی «غروب در دیاری غریب»؛ شگفتی از ساز و کار جهان، وقتی عروسک‌ها زبان باز می‌کنند
سینماسینما، شهرام اشرف ابیانه غروب در دیاری غریب، آخرین سه‌گانه‌ی نمایشنامه‌های عروسکی بهرام بیضایی، حتی اکنون نیز نمایشنامه‌ای پیشرو و جسورانه شمرده میشود. اثری که به شعر پهلو می زند، با آن زبان ادبی و آهنگین و آیینی و اعتراضی نوآورانه‌اش، ودیالوگ‌هایی که حس روایت کهن و افسانه و حکایت...
۱۴۰۵/۰۷/۱۱
«چهار صندوق»؛ وقتی قدرت، سازندگانش را به بند می‌کشاند
سینماسینما، فرزانه متین؛ دوشب گذشته به تماشای نمایشنامه‌خوانی «چهار صندوق» بهرام بیضایی به کارگردانی کیوان کثیریان نشستم؛ شبی که برای من فقط یک نمایشنامه‌خوانی نبود، بلکه فرصتی بود برای دوباره شنیدن صدای هنرمندی که بخش مهمی از تئاتر و سینمای ایران با نام او معنا پیدا می‌کند. بیضایی از آن...
۱۴۰۵/۰۷/۰۳
بغض و حسرت محمد رضایی‌راد در مجلس یادبود بهرام بیضایی
در مجلس یادبود بهرام بیضایی از او به عنوان هنرمندی یاد شد که یک تنه به جای ده تن کار کرد.
۱۴۰۵/۰۷/۰۱
نمایش آثار عباس کیارستمی در جشنواره وین ۲۰۲۶
جشنواره بین‌المللی فیلم وین در کشور اتریش امسال برنامه ویژه‌ای را به نمایش آثار کوتاه اولیه ساخته عباس کیارستمی اختصاص داده بود. به گزارش سینماسینما، شصت‌وچهارمین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم وین از ۳۰ مهر تا ۱۲ آبان ۱۴۰۵ (۲۲ اکتبر تا ۳ نوامبر ۲۰۲۶) در شهر وین اتریش برگزار شد...
۱۴۰۵/۰۸/۱۷
کیارستمی، کودکان و سینما در جشنواره وین
جشنواره بین‌المللی فیلم وین در کشور اتریش امسال برنامه ویژه‌ای را به نمایش آثار کوتاه اولیه ساخته عباس کیارستمی اختصاص داده بود.
۱۴۰۵/۰۸/۱۷
اهدای جایزه ویژه کوروساوا به محمد رسول‌اف/ برگزیدگان جشنواره فیلم توکیو ۲۰۲۶ معرفی شدند
سی‌ونهمین جشنواره بین‌المللی فیلم توکیو با اعطای جایزه بزرگ به فیلم «خواهر، برادر، دریچه فاضلاب» ساخته میلو مانچفسکی به کار خود پایان داد. به گزارش سینماسینما، فیلم «خواهر، برادر، دریچه فاضلاب» ساخته میلو مانچفسکی، جایزه بزرگ سی‌ونهمین جشنواره بین‌المللی فیلم توکیو را دریافت کرد. این فیلم درباره دو خواهر و...
۱۴۰۵/۰۸/۱۳
بازآفرینی «طعم گیلاس» کیارستمی در برزیل
فیلم «طعم گیلاس» ساخته عباس کیارستمی، برنده نخل طلای کن در سال ۱۹۹۷، در قالب اثری پرتغالی‌زبان به کارگردانی لیساندرو آلونسو و با بازی واگنر مورا در برزیل بازآفرینی میشود.
۱۴۰۵/۰۷/۲۹
واکنش مجید مجیدیبه مستندی از صمدیان درباره کیارستمی
مجید مجیدی پس از تماشای مستند «در جاده با عباس کیارستمی» ساخته سیف‌الله صمدیان در سی‌ویکمین جشنواره بین‌المللی فیلم بوسان، به تمجید از این مستند و عباس کیارستمی پرداخت.
۱۴۰۵/۰۷/۲۰
منتظر بمانید..
تماشای این فیلم آسان نیست!
مستند «مشق امشب» بزودی اکران آنلاین میشود، مستندی که با نگاهی به فیلم «مشق شب» عباس کیارستمی ساخته شده و روزنامه گاردین درباره‌ی آن نوشته که «تماشای این فیلم آسان نیست، با این حال باید بدانیم بدون اینکه دنیا چشمانش را روی این بچه‌ها ببندد، آنها خودشان به اندازه کافی...
۱۴۰۵/۰۷/۱۴
دومین روز جشنواره فیلم کودک به عباس کیارستمی تقدیم شد
روز دوم سی‌و‌هشتمین جشنواره فیلم‌های کودکان و نوجوانان به زنده‌یاد عباس کیارستمی، چهره پرافتخار سینمای ایران تقدیم شد. نوشته دومین روز جشنواره فیلم کودک به عباس کیارستمی تقدیم شد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۵/۰۷/۱۳
درباره سیف‌الله صمدیان که نشان‌دار شد
سیف‌الله صمدیان - عکاس، مستندساز و فیلمبردار پیشکسوت سینما - که به مناسبت روز سینما نشان موزه سینما را دریافت کرد، چهره‌ای است که چند دهه حضور جدی او در عرصه تصویر، از عکاسی خبری تا همکاری با عباس کیارستمی، در حافظه فرهنگ و هنر ایران ثبت شده است.
۱۴۰۵/۰۶/۲۳
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
نخستین نمایش جهانی «در جاده با کیارستمی» در بوسان
مستند «در جاده با کیارستمی» به کارگردانی و تهیه‌کنندگی سیف‌اله صمدیان، در بخش مسابقه فیلم‌های مستند سی و یکمین جشنواره بین‌المللی بوسان انتخاب شد. این فیلم که در دهمین سالمرگ عباس کیارستمی ساخته شده، خاطرات تصویری سه‌دهه سفر مشترک صمدیان و کیارستمی را با حضور ده‌ها هنرمند و همراه نزدیک،...
۱۴۰۵/۰۶/۱۱
جدیدترین مستند سیف‌الله صمدیان از عباس کیارستمی
مستند «در جاده با کیارستمی» به کارگردانی و تهیه‌کنندگی سیف‌الله صمدیان، همزمان با دهمین سالگرد درگذشت عباس کیارستمی، اولین نمایش جهانی خود را در بخش مسابقه فیلم‌های مستند سی و یکمین جشنواره بین‌المللی فیلم بوسان در کره جنوبی خواهد داشت.
۱۴۰۵/۰۶/۱۱
از نمایش فیلمکیارستمی تا پایان «آتش سوزی‌ها» در تئاترشهر
پایان اجرای «آتش‌سوزی‌ها» در تئاتر شهر و دلنوشتهٔ کارگردان آن دربارهٔ ارزش والای تئاتر، اجرای نمایش «صورت‌ها» با دعوت از مخاطبان و پخش نسخهٔ مرمت‌شدهٔ «زیر درختان زیتون» عباس کیارستمی از جمله خبرهای سینما و تئاتر است.
۱۴۰۵/۰۶/۰۸
کیارستمی اگر امروز بود چه فیلمی درباره جنگ می‌ساخت؟
رامتین شهبازی گفت: زمانی عباس کیارستمی بعد از زلزله رودبار فیلم «زندگی و دیگر هیچ» را ساخت و امروز جای او بسیار خالی است و این سؤال مطرح است که امروز اگر عباس کیارستمی بود بعد از اتفاقات و جنگی که رخ‌داده چه فیلمی می‌ساخت؟
۱۴۰۵/۰۵/۱۸
مهم‌ترین شاعر سینمای ایران، عباس کیارستمی است
آیین ویژه «عباس کیارستمی: آن‌سوتر از مرزها» با حضور فاطمه محمدی، سیف‌الله صمدیان، ابراهیم حقیقی، شادمهر راستین، سیدمحمد بهشتی و سیدمحمدعلی سیدحنایی در سالن فردوس موزه سینمای ایران برگزار شد. نوشته مهم‌ترین شاعر سینمای ایران، عباس کیارستمی است اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۵/۰۴/۲۶
عباس کیارستمی «سفیر بدون گذرنامه ایران» بود
آیین بزرگداشت عباس کیارستمی در نخستین برنامه دپارتمان دیپلماسی هنری برگزار شد؛ سینماگران و دیپلمات‌ها از کیارستمی به عنوان دیپلماتی فرهنگی یاد کردند که بدون مأموریت رسمی ( به تعبیری بدون گذرنامه)، تصویری ماندگار از ایران به جهان ارائه داد.
۱۴۰۵/۰۴/۲۶
موزه سینمای ایران و شبی برای بزرگداشت عباس کیارستمی
اندیشکده دیپلماسی ملل، همزمان با آغاز به کار رسمی دپارتمان دیپلماسی هنری، با همکاری موزه سینمای ایران آیین ویژه‌ای را به مناسبت بزرگداشت زنده‌یاد عباس کیارستمی، سینماگر برجسته و چهره ماندگار فرهنگ و هنر ایران، در روز پنج‌شنبه ۲۵ تیر ۱۴۰۵ از ساعت ۱۶:۰۰ تا ۲۱:۰۰ در سالن فردوس موزه...
۱۴۰۵/۰۴/۲۳