
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی؛
در ادامه ی سلسله برنامه های نمایشنامه خوانی آثار بهرام بیضایی با عنوان «بیضایی خوانی»، کیوان کثیریان، در جایگاه کارگردان و هماهنگ کننده ی این مجموعه برنامه ها، این بار به سراغ نمایشنامه ی “اژدهاک” رفته است؛ نمایشی که بهرام بیضایی آن را در فاصله ی سال های ۱۳۳۸ تا ۱۳۴۰، در سن ۲۳ ـ ۲۴ سالگی خود نوشته و در دو سه دهه ی گذشته نیز شاهد برخی اجراهای صحنه یی آن بوده ایم.
این بار برای برخوانی این نمایشنامه، فتّاح سعادت پور به تنهایی اجرای متن را بر عهده گرفته است. اگرچه در پس زمینه ی صحنه، در برابر تماشاگران این برنامه، اثری از تصویر ثابت یا متحرک، به شیوه ی پویانمایی، همانند آن چه در ترکیب بندی برنامه ی نمایشنامه خوانی «غروب در دیاری غریب» شاهد بودیم، دیده نمی شود، با این همه سعادت پور، با خوانشی درست، سنجیده و دقیق متن نمایشنامه و تک گویی های طولانی اژدهاک، و گاه با ایجاد تغییر در لحن و بهره گیری از فراز و فرودهای مناسب در گفتار شخصیت هایی چون یاما، که خود را خدایگان شکست ناپذیر می پندارد، و دیگر آدم های انگشت شمار نمایش، کمبودهای بخش صحنه پردازی را تا اندازهی زیادی جبران می کند. هرچند برای اجرای درست و اثرگذار یک برنامه ی نمایشنامه خوانی، در اصل، انتظار چندانی برای استفاده از آرایه های صحنه و امکانات دیداری وجود ندارد و مهم ترین عنصر، همچنان خود متن و کیفیت خوانش آن است.
یکی از ویژگی های برجسته ی کار بیضایی در پرداختن به شخصیت های تاریخی و اسطوره یی ایران باستان، این است که او، ضمن وفاداری به شاکله ی اصلیت وجود هر شخصیت، در رفتار و کردار، یا در اندیشه و پندار او، دگرگونی هایی پدید می آورد که نشان دهنده ی برداشت شخصی و نگاه امروزین او به آن شخصیت است. از همین رهگذر، فضای تازه یی خلق می شود که در آن، شخصیت اسطوره یی هویتی امروزی و معاصر پیدا می کند و تماشاگر، خواننده یا شنونده ی متن نمایشنامه می تواند نمونه های عینی آن را در جهان پیرامون خود بازشناسد.
از همین رو، اگر در شخصیت های نمایشی بیضایی تفاوت هایی با نمونه های موجود در شاهنامه ی فردوسی و دیگر سرچشمه های داستان های پهلوانی و اسطوره یی ایران ببینیم، جای شگفتی نیست. بیضایی، اسطوره را تنها برای بازگویی گذشته به کار نمی گیرد؛ بلکه آن را به زمان حال می آورد و از دل آن، پرسش هایی انسانی و معاصر را پیش روی مخاطب قرار می دهد. در این نگاه، اسطوره دیگر روایتی دور و دست نیافتنی از جهانی سپری شده نیست؛ بلکه آینه یی است که انسان امروز می تواند چهره ی خویش را در آن بازببیند.
در “اژدهاک” نیز بیضایی با بهره بردن از ویژگی های روانشناختی این شخصیت، دو خوی و خصلت آزاردهنده ی درونی او، یعنی کینه و درد، را به شکلی عینی و دیداری مجسم می کند: دو مار سرخ و سیاه و زهرآگین که همچون شاخه های پرپیچ و تاب تاک، بر روی شانه های او می رویند و همیشه و همه جا با او همراه اند. این مارها البته با مارهایی که بر شانه های ضحاک ماردوش در روایت فردوسی و دیگر روایت های اسطوره یی دیده می شوند، تفاوتی بنیادی دارند. مارهای ضحاک برای سیر شدن، به مغز جوانان نیاز دارند؛ اما مارهای اژدهاک، در حقیقت تجسم بخشی از روان و درون خود اویند. آن ها نه موجوداتی بیرونی، بلکه بخشی از وجود او هستند؛ بخشی که از آن گریزی نیست.
همه ی کوشش های اژدهاک برای رهایی از این مارهای زهرآگین و خشمگین، بی فایده به نظر می رسد. کسی برای رهایی او از این رنج بی پایان به کمکش نمی آید. ترک شهر و دیارش نیز چاره ساز نیست. هر جا که می رود، این دو مار نیز با او همراه هستند؛ چرا که مسئله، بیرون از او نیست، بلکه در درون او ریشه دارد.
سرانجام، اژدهاک جنگیدن خداوندگار یاما را برای رهایی از رنج بر دوش کشیدن این مارهای زهرآگین، چاره ی کار خود می بیند. اما سرگذشت پراندوه او به گونه یی رقم خورده است که این پادشاه اژدهاکشِ بخت برگشته ـ که در واقع اسیر مارهای درون خویش شده است ـ به اراده ی خود حتی توان مردن نیز ندارد. گویی هیچ گوری پذیرای او و مارهای روی شانه هایش نیست. این بندیِ به بند کشیده شده در کوه دماوند، گویی تا فردایی ناپیدا، اسیر سرنوشت تلخ و گریزناپذیر خویش است.
در این جا، “اژدهاک” از یک روایت اسطوره یی فراتر می رود و به تأملی درباره ی انسان و نسبت او با خویشتن خویش تبدیل می شود. اژدهاک تنها قربانی یک نیروی بیرونی نیست؛ او گرفتار آن چیزی است که در درون خود پرورانده و با خود به هر جا برده است. همین نکته، یکی از مهم ترین وجوه معاصر بودن نمایشنامه ی بیضایی است.
زیرا انسان امروز نیز، در بسیاری از موقعیت ها، ممکن است از رنج هایی بگریزد که سرچشمه ی اصلی آن ها نه در جهان بیرون، بلکه در لایه های پنهان شخصیت و روان خود اوست.
بزرگ ترین بهره ی تماشاگر این نمایش یا خواننده و شنونده ی این متن نمایشی، شاید در همین نکته نهفته باشد که به خوبی در می یابد هر انسانی باید، همچون اژدهاک، با گوش فرا دادن به نجواهای بی آوای درون خود، پس از پیمودن همه ی راه های رفته ی بیهوده، سرانجام برای خودپالایی و پالودن خوی و خصلت های ناپسند خویش تلاش کند تا از رنج مداوم بر دوش کشیدن مارهای درونش رهایی یابد.
از این منظر، عنوان “نفرین به راه های رفته ی بیهوده” نیز می تواند معنایی فراتر از یک تعبیر شاعرانه پیدا کند؛ گویی انسان، پس از پیمودن راه هایی که او را از خویشتن خویش دور کرده اند، ناگزیر است به نقطه ی آغاز بازگردد و این بار، نه جهان بیرون، که جهان درون خود را به پرسش بگیرد. شاید راز مانایی و حتی پیروزی اژدهاک بر یامان را نیز باید در همین شهامت و جسارت رویارویی او با پلیدی های درونی اش جست وجو کرد؛ رویارویی گریز ناپذیری که اگرچه به رهایی کامل نمی انجامد، اما او را از جایگاه یک شخصیت اسطوره یی به موجودی انسانی و قابل درک برای انسان معاصر تبدیل می کند.
از همین منظر، می توان گفت که بیضایی در :اژدهاک”، بیش از آن که تنها به بازآفرینی یک چهره ی اسطوره یی بپردازد، به بازخوانی مفهوم قدرت، شکست، رنج و مسئولیت فردی می اندیشد. اژدهاک، در ظاهر پادشاهی است گرفتار در سرنوشت، اما در لایه ی زیرین، انسانی است که باید نسبت خود را با آن چه در درونش شکل گرفته است، روشن کند. این جابه جایی از اسطوره به روانشناسی انسان، یکی از مهم ترین عواملی است که به نمایشنامه ی جوان بیضایی، با وجود گذشت چندین دهه از زمان نگارش آن، همچنان تازگی و قابلیت خوانش های تازه می بخشد.
برگزاری این برنامه در فضای فرهنگی ـ هنری «یک اتفاق ساده» (مدرسه ی هنر و ادبیات)، به تهیه کنندگی “مؤسسه ی فرهنگی ـ هنری هفت رخ معاصر” و با کارگردانی و هماهنگی های بسیار دلپسند کیوان کثیریان، شایسته ی قدردانی فراوان است. شناساندن این متن های نمایشی ارزنده به جوانان این مرز و بوم، معرفی چهره های برجسته ی ادبیات نمایشی ایران و بازخوانی آثار ماندگار بهرام بیضایی، به راستی کاری درخور ستایش است.
«بیضایی خوانی» از این منظر، تنها برگزاری چند جلسه ی نمایشنامه خوانی نیست؛ بلکه تلاشی است برای بازگرداندن متون مهم ادبیات نمایشی ایران به فضای گفت وگو، تأمل و مواجهه ی نسل امروز. چنین تلاشی، به ویژه در روزگاری که بسیاری از متون ارزشمند نمایشی کمتر فرصت دیده و شنیده شدن پیدا می کنند، می تواند زمینه یی برای آشنایی دوباره ی مخاطبان جوان با بخشی از میراث فکری و هنری معاصر ایران فراهم آورد؛ میراثی که آثار بهرام بیضایی بی تردید یکی از درخشان ترین بخش های آن است.
سینماسینما، ایلیا محمدینیا؛ نمایشنامه خوانی «چهار صندوق» اثر بهرام بیضایی را در عمارت روبرو دیدم. اجرای شسته و رفته و دلنشین که نمایش نامه خوانی را تا مرزهای یک اجرایی استاندارد تئاتری برد و مخاطبش را تا پایان برنامه با خود همراه ساخت. آن هم در جایی که خبری از...
۱۴۰۵/۰۷/۲۶
سینماسینما، شهرام اشرف ابیانه ۱ برخوانی که برای دو برخوان نوشته شده و در قالب دو تکگوییِ بهظاهر جدا از هم شکل میگیرد، بهتدریج صورتی از گفتوگو پیدا میکند؛ گفتوگویی که روایت اساطیری را پیش میبرد و از دل آن، گذشتهای دور دوباره جان میگیرد. زبان نمایشنامه، با وامگرفتن از...
۱۴۰۵/۰۷/۲۵
چهلوسومین جشنواره بینالمللی فیلم کوتاه تهران شنبه ٢۵ مهر با یادی از بهرام بیضایی و نمایش «عمو سیبیلو» ساخته این کارگردان فقید افتتاح میشود. نوشته افتتاح جشنواره فیلم کوتاه تهران با یادی از بهرام بیضایی اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۵/۰۷/۲۳
جشنواره فیلم کوتاه تهران با یادی از بهرام بیضایی افتتاح میشود.
۱۴۰۵/۰۷/۲۳
سینماسینما، عزیزالله حاجیمشهدی؛ تازه ترین نمونه از مجموعه برنامه های برخوانی نمایشنامه های استاد بهرام بیضایی با عنوان بیضایی خوانی به کارگردانی کیوان کثیریان این بار با انتخاب نمایشنامهی «چهار صندوق» در شامگاه ۱۲ مهر، در کتابسرای راوی- در محله ی باغ فردوس تجریش- به اجرا درآمد. دراجرای این برخوانی،...
۱۴۰۵/۰۷/۲۲
«کارنامهی بُندارِ بیدخش» در تازهترین جلسه از سلسله جلسات بیضاییخوانی به کارگردانی کیوان کثیریان نمایشنامه خوانی میشود. به گزارش سینماسینما، نمایشنامه «کارنامهی بُندارِ بیدخش» نوشته استاد فقید بهرام بیضایی، شنبه ۱۸ مهرماه ساعت ۱۹ در خانه فرهنگ و هنر یک اتفــاقِ سـاده خوانده میشود. ساناز پوردشتی و مهدی وحیدروش نقشخوانان...
۱۴۰۵/۰۷/۱۴
سینماسینما، شهرام اشرف ابیانه غروب در دیاری غریب، آخرین سهگانهی نمایشنامههای عروسکی بهرام بیضایی، حتی اکنون نیز نمایشنامهای پیشرو و جسورانه شمرده میشود. اثری که به شعر پهلو می زند، با آن زبان ادبی و آهنگین و آیینی و اعتراضی نوآورانهاش، ودیالوگهایی که حس روایت کهن و افسانه و حکایت...
۱۴۰۵/۰۷/۱۱
سینماسینما، فرزانه متین؛ دوشب گذشته به تماشای نمایشنامهخوانی «چهار صندوق» بهرام بیضایی به کارگردانی کیوان کثیریان نشستم؛ شبی که برای من فقط یک نمایشنامهخوانی نبود، بلکه فرصتی بود برای دوباره شنیدن صدای هنرمندی که بخش مهمی از تئاتر و سینمای ایران با نام او معنا پیدا میکند. بیضایی از آن...
۱۴۰۵/۰۷/۰۳
در مجلس یادبود بهرام بیضایی از او به عنوان هنرمندی یاد شد که یک تنه به جای ده تن کار کرد.
۱۴۰۵/۰۷/۰۱
نمایشنامه «چهار صندوق» در تازهترین جلسه از سلسله جلسات بیضاییخوانی به کارگردانی کیوان کثیریان نمایشنامه خوانی میشود. به گزارش سینماسینما، نمایشنامه «چهار صندوق» نوشته استاد فقید بهرام بیضایی، دوشنبه ۳۰ شهریورماه ساعت ۱۹ در عمارت روبرو خوانده میشود. نغمه احمدی، رضا جلایری، بهگل ذوالفقارزاده، امیرعلی صابری، درسا علمینژاد و حسین...
۱۴۰۵/۰۶/۲۸
نمایشنامه «چهار صندوق» در تازهترین جلسه از سلسله جلسات بیضاییخوانی به کارگردانی کیوان کثیریان نمایشنامه خوانی میشود. نوشته «چهار صندوق» بهرام بیضایی نمایشنامهخوانی میشود اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۵/۰۶/۲۸
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی؛ در ادامه ی مجموعه برنامه های برخوانی نمایشنامه های استاد بهرام بیضایی با عنوان «بیضایی خوانی»، ۱۸ شهریور ۱۴۰۵ در «مدرسه سینما و تئاتر جادو»، با برخوانی ندا کوهی و کارگردانی کیوان کثیریان، به تماشای برخوانی نمایشنامه «آرش»، یکی از نوشتههای آغازین سال های نمایشنامه نویسی...
۱۴۰۵/۰۶/۲۷
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
آیین گرامیداشت روز سینما با محوریت «ایران» شامگاه پنجشنبه (۲۶ شهریور) در محوطه بیرونی موزه سینما و با حضور تعدادی از مسوولان و هنرمندان سینما و تلوبزیون و با نکوداشت یاد بهرام بیضایی، ناصر تقوایی و اکبر عبدی گرامی داشته شد.
۱۴۰۵/۰۶/۲۷
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
گرامیداشت روز سینما با محوریت «ایران» و با نکوداشت یاد بهرام بیضایی، ناصر تقوایی و اکبر عبدی و آنهایی که جان خود را در جنگ و ناآرامی های دیماه سال گذشته از دست دادند، شامگاه پنجشنبه ۲۶ شهریور ماه در موزه سینمای ایران برگزار شد. عکاس: علی چاشنیگیر
۱۴۰۵/۰۶/۲۷
کتابخانه و مرکز اسناد خانه سینما با تاکید بر جمعاوری اسناد و آرشیو این نهاد صنفی، به اسم بهرام بیضایی نامگذاری شد.
۱۴۰۵/۰۶/۲۵
برنامه «به یاد استاد بهرام بیضایی» با پخش مستندهای «نامههای گمشده» و «فرش آنچه به یاد میآورد» در موزه سینمای ایران برگزار میشود. نوشته برنامه «به یاد استاد بهرام بیضایی» در موزه سینما برگزار میشود اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۵/۰۶/۲۴
در این بسته خبری مروری بر مهمترین خبرهای رسیده سینما و تئاتر داریم.
۱۴۰۵/۰۶/۲۴
جلسات «بیضاییخوانی» با نمایشنامه «ضیافت» به کارگردانی کیوان کثیریان در خانه فرهنگ و هنر «یک اتفاق ساده» برگزار میشود و «اژدهاک» نیز خانه اردیبهشت اودلاجان اجرا شد. به گزارش سینماسینما، نمایشنامه «ضیافت» نوشته هنرمند فقید بهرام بیضایی، شنبه ۱۴ شهریور ساعت ۱۹ در خانه فرهنگ و هنر «یک اتفاق ساده»...
۱۴۰۵/۰۶/۱۰
دو جلسه از «بیضائیخوانی» با اجرای نمایشنامههای «آرش» و «اژدهاک» به کارگردانی کیوان کثیریان در خانه اردیبهشت اودلاجان و خانه فرهنگ و هنر «یک اتفاق ساده» برگزار میشود. به گزارش سینماسینما، نمایشنامه «آرش» نوشته هنرمند فقید بهرام بیضائی، پنجشنبه ۵ شهریور ساعت ۱۷:۳۰ در خانه اردیبهشت اودلاجان برخوانی میشود. در...
۱۴۰۵/۰۶/۰۲
«آرش» نوشته بهرام بیضایی در قالب نمایشنامهخوانی به کارگردانی کیوان کثیریان اجرا میشود. نوشته بیضاییخوانی به «آرش» رسید اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۵/۰۵/۲۸
«اژدهاک» دومین اثر بهرام بیضایی است که در قالب نمایشنامهخوانی به کارگردانی کیوان کثیریان اجرا میشود. نوشته بیضاییخوانی به «اژدهاک» رسید اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۵/۰۵/۱۴
«اژدهاک» دومین اثر بهرام بیضایی است که در قالب نمایشنامهخوانی به کارگردانی کیوان کثیریان اجرا میشود. به گزارش سینماسینما، «اژدهاک» دومین اثر از پروژه بیضاییخوانی به کارگردانی کیوان کثیریان است که با برخوانی فتاح سعادتپور جمعه ۱۶ مرداد ماه ساعت ۱۹ در خـانهی فــرهنگوهُنــرِ یک اتفــاقِ سـاده اجرا میشود. دیگر...
۱۴۰۵/۰۵/۱۴
در یک نشست سینمایی مطرح شد که «باشو، غریبهای کوچک» فیلمی کاملا گفتگومند و ضد جنگ است.
۱۴۰۵/۰۵/۰۷
نخستین نشست گفتگومندی در سینمای ایران همراه با نمایش فیلم سینمایی «باشو غریبه کوچک» ساخته بهرام بیضایی در خانه سینما برگزار شد. نوشته «باشو غریبه کوچک» فیلمی کاملاً گفتگومند و ضد جنگ است اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۵/۰۵/۰۷
«غروب در دیاری غریب» از سلسله جلسات نمایشنامهخوانی آثار بهرام بیضایی به کارگردانی کیوان کثیریان در خانه اردیبهشت اودلاجان اجرا میشود. نوشته «غروب در دیاری غریب» به خانه اردیبهشت اودلاجان رسید اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۵/۰۵/۰۷
نشست تخصصی و نمایش ویژه فیلم سینمایی «باشو غریبه کوچک» به کارگردانی بهرام بیضایی در خانه سینما برگزار میشود. نوشته مروری بر زیباییشناختی «باشو غریبه کوچک» در خانه سینما اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۵/۰۵/۰۲
زیباییشناختی تصویر فیلم «باشو غریبه کوچک» به کارگردانی بهرام بیضایی با حضور بهمن نامورمطلق موضوع یک نشست سینمایی خواهد شد.
۱۴۰۵/۰۵/۰۲
«نمایشنامه «میراث» نخستین بار سال ۱۳۴۶ در تماشاخانه «سنگلج» توسط بهرام بیضایی به روی صحنه رفته و اکنون بعد از گذشت نزدیک به شصت سال هنوز زنده و پویاست. چون اصول بنیادین زندگی همواره بستر خوبی برای اندیشیدن است و این اثر پیرامون همین موضوعات شکل گرفته است.»
۱۴۰۵/۰۴/۳۱
مراسم شبچراغ نمایش «میراث» نوشته بهرام بیضایی و کارگردانی غلامرضا عربی با حضور اسماعیل خلج و جمعی از هنرمندان و اساتید تئاتر برگزار شد.
۱۴۰۵/۰۴/۱۲