
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی؛
در ادامهی مجموعهبرنامههای «بیضاییخوانی»، شامگاه چهارشنبه، ۲۹ مهرماه ۱۴۰۵، فرصت تازه یی پیش آمد تا در مؤسسهی فرهنگیهنری تهرنگ، شنوندهی مشتاق برخوانی نمایشنامهی «کارنامهی بندار بیدخش»، نوشتهی استاد بهرام بیضایی، باشیم. برنامه یی بسیار گرم و پرکشش که با نقشخوانی “ساناز پوردشتی” در نقش بندار بیدخش و “مهدی وحیدروش” در نقش جم، و با مدیریت و کارگردانی “کیوان کثیریان” ، بار دیگر ثابت کرد که حتی بازخوانی و شنیدن یک نمایشنامهی ارزشمند و پرمحتوا، به دور از اجرای پرتنوع صحنه یی و بدون استفاده از آرایهها و امکانات معمول صحنه ی نمایش نیز میتواند جذاب و پرکشش باشد.
«کارنامهی بندار بیدخش» یکی از نخستین نمایشنامههای بیضایی است که او در جوانی، در سال ۱۳۴۰، نوشته بود. این اثر، بعدها با بازنگری و بازنویسی دوباره در سال ۱۳۷۴، برای اجرا در صحنه، کامل و آماده شد و دو سال بعد، در سال ۱۳۷۶، برای نخستین بار با بازی مهدی هاشمی و پرویز پورحسینی به روی صحنه رفت.
بندار بیدخش، دانشمندی که سازندهی جام جهاننماست، با هدیه کردن این جام شگفتانگیز به جمشاه، میکوشد تا با آموختن دانشهای بیشمار و در جایگاه وزیری دانا و مشاوری آگاه و مهربان، در خدمت او باشد. اما جمشاه که از داشتن جام جهاننما بسیار سرمست و دلشاد است، با آنکه میداند حکمرانی او بدون حضور وزیری دانا چون بندار بیدخش بسیار دشوار خواهد شد، از این بیم دارد که مبادا بندار جام و آینهیی دیگر بسازد و دشمنان و رقیبانش از آن بهرهمند شوند. از همین رو، بر آن میشود تا بندار بیدخش را از میان بردارد!
این همان شیوهی آشنای همهی خودکامگان تاریخ است که در اوج سرمستی از قدرت، توانایی تشخیص نیکی از بدی و تمایز میان خیر و شر را از دست میدهند و به جای بهرهگیری از دانش و خرد دیگران، در اندیشهی حذف آنان برمیآیند. پس جمشاه، بندار را به زندان رویینه دژ میاندازد تا بیهراس از رقیبان و دشمنان، به حکمرانی خود ادامه دهد.
خورهی ترس و تردید چنان بر روح و جان جمشاه میافتد که خواب و آرام را از او میگیرد. گویی حتی دربند بودن بندار در رویینه دژ نیز برای جمشاه آرامشی در پی ندارد. او همچنان نگران است که مبادا جام جهاننمای دیگری نزد بندار بیدخش باشد که با هدیه کردن آن به دشمنانش، خدشهیی جدی بر اقتدار و حکمرانی او وارد کند.
فرستادن یکی از شاگردان بندار به رویینه دژ نیز گویی برای بازگرداندن آرامش به جمشاه چارهساز نمیشود! شاگرد وفادار به بندار، جام جم را دور از چشم شاه با خود به رویینه دژ میبرد و با گم شدن جام، جمشاه به اوج جنون و سرگشتگی خود نزدیک میشود؛ بهویژه آنکه بهخوبی میداند دانش بیش از اندازهی بندار میتواند بلای جان او، با آن همه نادانی و بیخردی، شود.
او بهخوبی میداند که: «از بیدانشان باکی نیست که خود چارهی خویشند!»
بهراستی، گویی جمشاه در آتش خشم و جنونی میسوزد که از هراس او از دانایی و ستیزش با خرد سرچشمه میگیرد! سرانجام، برای فریب دادن خویش و سرپوش گذاشتن بر حقیقت، در اوج ترس و ناامیدی به کاتبان خود فرمان میدهد که بر لوحههای گلی بنویسند: «… یاوهیی گفتند؛ هرگز کس این جام ندید! میان ما این دانشها دیده نشده!»
گرفتار شدن بندار میتواند تمثیل روشنی از سرانجام خردورزان و دانایان باشد؛ سرنوشتی که بار دیگر این پرسش را پیش روی ما میگذارد که چرا و چگونه اندیشمندی بیهمتا در بند رویینه دژ گرفتار میشود؛ همان زندانی که بهعنوان دژی استوار و بیروزن، بدون راهی پنهان برای رهایی از بند، به دست خود او ساخته شده است.
بندار در زندانی بیروزن که با تکیه بر دانش و توانایی خود ساخته است، سرانجام به این حقیقت تلخ پی میبرد که خوشدلی و خوشبینی بیش از اندازهی خودش نیز در شکلگیری این گرفتاری سهم داشته است. او که با دانش و خرد خویش، جام جهاننما و زندانی نفوذناپذیر ساخته، اکنون در برابر قدرتی قرار گرفته است که نهتنها از خرد بهرهیی نبرده است، بلکه از وجود آن نیز احساس خطر میکند. در چنین وضعیتی، دانش بهجای آنکه مایهی رهایی باشد، به عاملی برای گرفتاری صاحب دانش تبدیل میشود؛ و این، یکی از تلخترین تناقضهایی است که در سرنوشت بندار بیدخش به چشم میخورد.
در بازخوانی و برخوانی این نمایشنامه، که در قالب روایتی موازی و با حضور دو برخوان شکل میگیرد، هر یک از دو برخوان، بیآنکه گفتوگویی مستقیم با دیگری داشته باشند، تکگوییهای شخصیت خود را پیش میبرند.
این شیوه، با وجود سادگی ظاهری، امکانی فراهم میکند تا مخاطب، همزمان با دنبال کردن دو روایت، به تقابل اندیشهها و جهانبینیهای دو شخصیت نیز توجه کند.
تکگوییهای طولانی و سنگین نمایشنامه، از نظر ساختار واژگانی و ترکیببندی عبارتها، تفاوتهای آشکاری با زبان امروز ما دارند. با این همه، شنوندهی امروزین این برخوانی، هنگام شنیدن ترکیبهای ریشهدار و کهن پارسی، گویی به زمانهی جمشاه و بندار بیدخش پرتاب میشود و در فضای زبانی و فکری اثر قرار میگیرد. زبان در این نمایشنامه، تنها وسیلهیی برای پیشبرد روایت نیست؛ بلکه خود، یکی از عناصر اصلی شکلدهنده به جهان اثر و فضای اسطورهای آن است.
مهارت و توانمندی هر دو برخوان، که اجرای این نمایشنامهی دوشخصیتی را بر عهده دارند، بسیار تحسینبرانگیز است. بهویژه برخوانیهای طولانی و نفسگیر مهدی وحیدروش در نقش جمشاه، که حتی گوشهی چشمی هم به نوشته و متن نمایشنامه ندارد، بهراستی ستودنی است. در بیان پرفرازونشیب هر دو برخوان نیز کم ترین لغزش و نادرستی در ادای واژگان یا تغییر لحن به چشم نمیخورد.
اجرای موازی این دو نقش، تنها به بازخوانی ساده و سالم متن نمایشنامه و عبارتهای آن محدود نمیشود؛ بلکه درست مانند بازیگری که بر صحنهی نمایش، با تمام توان از همهی امکانات بیانی خود، از گفتار گرفته تا حرکت بدن و حالتهای متنوع چهره، بهره میگیرد، در این نقشخوانیها نیز، بیهیچ مبالغهیی در نمایش احساس و حالوهوای شخصیتها، کوشش چشمگیری برای تأثیرگذاری بر مخاطب دیده میشود.
در واقع، آنچه به این برخوانی جان میبخشد، تنها تسلط بر متن و بهخاطر سپردن تکگوییهای طولانی نیست؛ بلکه توانایی درک لایههای معنایی اثر و انتقال درست فراز و فرودهای عاطفی و فکری شخصیتها نیز در این میان نقشی تعیینکننده دارد. چنین اجرایی نشان میدهد که برخوانی، اگر با شناخت درست متن، تسلط بر زبان و توجه به ظرفیتهای نمایشی آن همراه باشد، میتواند از محدودهی روخوانی صرف فراتر برود و به تجربهیی زنده و تأثیرگذار برای مخاطب تبدیل شود.
با اجرای این نمایشنامه در قالب مجموعهبرنامههای «بیضاییخوانی»، بار دیگر روشن میشود که متن و درونمایهی یک نمایشنامهی منسجم، حتی به دور از اجرای صحنهای نیز، به شرط درک درست لایههای معنایی اثر و برخوانی سنجیده و هنرمندانه، میتواند جذاب و پرکشش از کار درآید.
«کارنامهی بندار بیدخش» افزون بر ارزشهای زبانی و ادبی، با طرح تقابل میان خرد و خودکامگی، دانایی و نادانی، و اعتماد و بدگمانی، همچنان واجد معنایی فراتر از زمانهی نگارش خویش است. سرگذشت بندار، یادآور این حقیقت تلخ است که قدرتی که از خرد میهراسد، بهجای بهرهگیری از دانایی، در نهایت به حذف خردمندان روی میآورد؛ غافل از آنکه زندانی کردن اندیشه، هرگز به معنای از میان بردن حقیقت نیست.
از همین منظر، برخوانی این اثر، نه تنها فرصتی برای شنیدن دوبارهی زبان و اندیشهی بهرام بیضایی، بلکه مجالی برای تأمل در نسبت همیشگی قدرت با دانش و سرنوشت اندیشمندانی است که در برابر خودکامگی، قربانی دانایی خویش میشوند.
سینماسینما، ایلیا محمدینیا؛ نمایشنامه خوانی «چهار صندوق» اثر بهرام بیضایی را در عمارت روبرو دیدم. اجرای شسته و رفته و دلنشین که نمایش نامه خوانی را تا مرزهای یک اجرایی استاندارد تئاتری برد و مخاطبش را تا پایان برنامه با خود همراه ساخت. آن هم در جایی که خبری از...
۱۴۰۵/۰۷/۲۶
سینماسینما، شهرام اشرف ابیانه ۱ برخوانی که برای دو برخوان نوشته شده و در قالب دو تکگوییِ بهظاهر جدا از هم شکل میگیرد، بهتدریج صورتی از گفتوگو پیدا میکند؛ گفتوگویی که روایت اساطیری را پیش میبرد و از دل آن، گذشتهای دور دوباره جان میگیرد. زبان نمایشنامه، با وامگرفتن از...
۱۴۰۵/۰۷/۲۵
چهلوسومین جشنواره بینالمللی فیلم کوتاه تهران شنبه ٢۵ مهر با یادی از بهرام بیضایی و نمایش «عمو سیبیلو» ساخته این کارگردان فقید افتتاح میشود. نوشته افتتاح جشنواره فیلم کوتاه تهران با یادی از بهرام بیضایی اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۵/۰۷/۲۳
جشنواره فیلم کوتاه تهران با یادی از بهرام بیضایی افتتاح میشود.
۱۴۰۵/۰۷/۲۳
سینماسینما، عزیزالله حاجیمشهدی؛ تازه ترین نمونه از مجموعه برنامه های برخوانی نمایشنامه های استاد بهرام بیضایی با عنوان بیضایی خوانی به کارگردانی کیوان کثیریان این بار با انتخاب نمایشنامهی «چهار صندوق» در شامگاه ۱۲ مهر، در کتابسرای راوی- در محله ی باغ فردوس تجریش- به اجرا درآمد. دراجرای این برخوانی،...
۱۴۰۵/۰۷/۲۲
«کارنامهی بُندارِ بیدخش» در تازهترین جلسه از سلسله جلسات بیضاییخوانی به کارگردانی کیوان کثیریان نمایشنامه خوانی میشود. به گزارش سینماسینما، نمایشنامه «کارنامهی بُندارِ بیدخش» نوشته استاد فقید بهرام بیضایی، شنبه ۱۸ مهرماه ساعت ۱۹ در خانه فرهنگ و هنر یک اتفــاقِ سـاده خوانده میشود. ساناز پوردشتی و مهدی وحیدروش نقشخوانان...
۱۴۰۵/۰۷/۱۴
سینماسینما، شهرام اشرف ابیانه غروب در دیاری غریب، آخرین سهگانهی نمایشنامههای عروسکی بهرام بیضایی، حتی اکنون نیز نمایشنامهای پیشرو و جسورانه شمرده میشود. اثری که به شعر پهلو می زند، با آن زبان ادبی و آهنگین و آیینی و اعتراضی نوآورانهاش، ودیالوگهایی که حس روایت کهن و افسانه و حکایت...
۱۴۰۵/۰۷/۱۱
سینماسینما، فرزانه متین؛ دوشب گذشته به تماشای نمایشنامهخوانی «چهار صندوق» بهرام بیضایی به کارگردانی کیوان کثیریان نشستم؛ شبی که برای من فقط یک نمایشنامهخوانی نبود، بلکه فرصتی بود برای دوباره شنیدن صدای هنرمندی که بخش مهمی از تئاتر و سینمای ایران با نام او معنا پیدا میکند. بیضایی از آن...
۱۴۰۵/۰۷/۰۳
در مجلس یادبود بهرام بیضایی از او به عنوان هنرمندی یاد شد که یک تنه به جای ده تن کار کرد.
۱۴۰۵/۰۷/۰۱
نمایشنامه «چهار صندوق» در تازهترین جلسه از سلسله جلسات بیضاییخوانی به کارگردانی کیوان کثیریان نمایشنامه خوانی میشود. به گزارش سینماسینما، نمایشنامه «چهار صندوق» نوشته استاد فقید بهرام بیضایی، دوشنبه ۳۰ شهریورماه ساعت ۱۹ در عمارت روبرو خوانده میشود. نغمه احمدی، رضا جلایری، بهگل ذوالفقارزاده، امیرعلی صابری، درسا علمینژاد و حسین...
۱۴۰۵/۰۶/۲۸
نمایشنامه «چهار صندوق» در تازهترین جلسه از سلسله جلسات بیضاییخوانی به کارگردانی کیوان کثیریان نمایشنامه خوانی میشود. نوشته «چهار صندوق» بهرام بیضایی نمایشنامهخوانی میشود اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۵/۰۶/۲۸
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی؛ در ادامه ی مجموعه برنامه های برخوانی نمایشنامه های استاد بهرام بیضایی با عنوان «بیضایی خوانی»، ۱۸ شهریور ۱۴۰۵ در «مدرسه سینما و تئاتر جادو»، با برخوانی ندا کوهی و کارگردانی کیوان کثیریان، به تماشای برخوانی نمایشنامه «آرش»، یکی از نوشتههای آغازین سال های نمایشنامه نویسی...
۱۴۰۵/۰۶/۲۷
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
آیین گرامیداشت روز سینما با محوریت «ایران» شامگاه پنجشنبه (۲۶ شهریور) در محوطه بیرونی موزه سینما و با حضور تعدادی از مسوولان و هنرمندان سینما و تلوبزیون و با نکوداشت یاد بهرام بیضایی، ناصر تقوایی و اکبر عبدی گرامی داشته شد.
۱۴۰۵/۰۶/۲۷
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
گرامیداشت روز سینما با محوریت «ایران» و با نکوداشت یاد بهرام بیضایی، ناصر تقوایی و اکبر عبدی و آنهایی که جان خود را در جنگ و ناآرامی های دیماه سال گذشته از دست دادند، شامگاه پنجشنبه ۲۶ شهریور ماه در موزه سینمای ایران برگزار شد. عکاس: علی چاشنیگیر
۱۴۰۵/۰۶/۲۷
کتابخانه و مرکز اسناد خانه سینما با تاکید بر جمعاوری اسناد و آرشیو این نهاد صنفی، به اسم بهرام بیضایی نامگذاری شد.
۱۴۰۵/۰۶/۲۵
برنامه «به یاد استاد بهرام بیضایی» با پخش مستندهای «نامههای گمشده» و «فرش آنچه به یاد میآورد» در موزه سینمای ایران برگزار میشود. نوشته برنامه «به یاد استاد بهرام بیضایی» در موزه سینما برگزار میشود اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۵/۰۶/۲۴
در این بسته خبری مروری بر مهمترین خبرهای رسیده سینما و تئاتر داریم.
۱۴۰۵/۰۶/۲۴
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی؛ در ادامه ی سلسله برنامه های نمایشنامه خوانی آثار بهرام بیضایی با عنوان «بیضایی خوانی»، کیوان کثیریان، در جایگاه کارگردان و هماهنگ کننده ی این مجموعه برنامه ها، این بار به سراغ نمایشنامه ی “اژدهاک” رفته است؛ نمایشی که بهرام بیضایی آن را در فاصله ی...
۱۴۰۵/۰۶/۱۶
جلسات «بیضاییخوانی» با نمایشنامه «ضیافت» به کارگردانی کیوان کثیریان در خانه فرهنگ و هنر «یک اتفاق ساده» برگزار میشود و «اژدهاک» نیز خانه اردیبهشت اودلاجان اجرا شد. به گزارش سینماسینما، نمایشنامه «ضیافت» نوشته هنرمند فقید بهرام بیضایی، شنبه ۱۴ شهریور ساعت ۱۹ در خانه فرهنگ و هنر «یک اتفاق ساده»...
۱۴۰۵/۰۶/۱۰
دو جلسه از «بیضائیخوانی» با اجرای نمایشنامههای «آرش» و «اژدهاک» به کارگردانی کیوان کثیریان در خانه اردیبهشت اودلاجان و خانه فرهنگ و هنر «یک اتفاق ساده» برگزار میشود. به گزارش سینماسینما، نمایشنامه «آرش» نوشته هنرمند فقید بهرام بیضائی، پنجشنبه ۵ شهریور ساعت ۱۷:۳۰ در خانه اردیبهشت اودلاجان برخوانی میشود. در...
۱۴۰۵/۰۶/۰۲
«آرش» نوشته بهرام بیضایی در قالب نمایشنامهخوانی به کارگردانی کیوان کثیریان اجرا میشود. نوشته بیضاییخوانی به «آرش» رسید اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۵/۰۵/۲۸
«اژدهاک» دومین اثر بهرام بیضایی است که در قالب نمایشنامهخوانی به کارگردانی کیوان کثیریان اجرا میشود. نوشته بیضاییخوانی به «اژدهاک» رسید اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۵/۰۵/۱۴
«اژدهاک» دومین اثر بهرام بیضایی است که در قالب نمایشنامهخوانی به کارگردانی کیوان کثیریان اجرا میشود. به گزارش سینماسینما، «اژدهاک» دومین اثر از پروژه بیضاییخوانی به کارگردانی کیوان کثیریان است که با برخوانی فتاح سعادتپور جمعه ۱۶ مرداد ماه ساعت ۱۹ در خـانهی فــرهنگوهُنــرِ یک اتفــاقِ سـاده اجرا میشود. دیگر...
۱۴۰۵/۰۵/۱۴
در یک نشست سینمایی مطرح شد که «باشو، غریبهای کوچک» فیلمی کاملا گفتگومند و ضد جنگ است.
۱۴۰۵/۰۵/۰۷
نخستین نشست گفتگومندی در سینمای ایران همراه با نمایش فیلم سینمایی «باشو غریبه کوچک» ساخته بهرام بیضایی در خانه سینما برگزار شد. نوشته «باشو غریبه کوچک» فیلمی کاملاً گفتگومند و ضد جنگ است اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۵/۰۵/۰۷
«غروب در دیاری غریب» از سلسله جلسات نمایشنامهخوانی آثار بهرام بیضایی به کارگردانی کیوان کثیریان در خانه اردیبهشت اودلاجان اجرا میشود. نوشته «غروب در دیاری غریب» به خانه اردیبهشت اودلاجان رسید اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۵/۰۵/۰۷
نشست تخصصی و نمایش ویژه فیلم سینمایی «باشو غریبه کوچک» به کارگردانی بهرام بیضایی در خانه سینما برگزار میشود. نوشته مروری بر زیباییشناختی «باشو غریبه کوچک» در خانه سینما اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۵/۰۵/۰۲
زیباییشناختی تصویر فیلم «باشو غریبه کوچک» به کارگردانی بهرام بیضایی با حضور بهمن نامورمطلق موضوع یک نشست سینمایی خواهد شد.
۱۴۰۵/۰۵/۰۲
«نمایشنامه «میراث» نخستین بار سال ۱۳۴۶ در تماشاخانه «سنگلج» توسط بهرام بیضایی به روی صحنه رفته و اکنون بعد از گذشت نزدیک به شصت سال هنوز زنده و پویاست. چون اصول بنیادین زندگی همواره بستر خوبی برای اندیشیدن است و این اثر پیرامون همین موضوعات شکل گرفته است.»
۱۴۰۵/۰۴/۳۱