چرا سیمرغ استعداد درخشان به «تابستان داغ» داده نشد؟

تصمیم هیات داوران جشنواره فیلم فجر برای نامزد کردن «تابستان داغ» در 13 رشته حسابی همه را غافلگیر کرد. بعد هم که صحبت‌های پر نیش و کنایه هومن بهمنش مجری طرح این فیلم در مراسم اختتامیه جشنواره و نظرش درباره این تعداد نامزد شدن «تابستان داغ». در نهایت هم که فیلم تنها در دو رشته سیمرغ برد. با گذشت چندین ساعت از پایان مراسم اختتامیه دو گفت‌و‌گو از ابراهیم ایرج‌زاد کارگردان این فیلم منتشر شده که نکات جالبی دارد.

برخلاف جشنواره سی و چهارم که بسیاری از منتقدان، اهالی سینما و مردم متفق‌القول بر کیفیت فیلم «ابد و یک روز» تاکید داشتند و آن تعداد جایزه‌‌ای که برد کسی را چندان متعجب نکرد، در جشنواره سی و پنجم به دلیل آنکه عموم منتقدان و حتی مخاطبان در سینماهای مردمی فیلم «تابستان داغ» اولین ساخته ابراهیم ایرج زاد را اثر متوسطی توصیف کرده بودند نامزد شدن آن در 13 رشته جای سوال فراوانی در اذهان باقی گذاشت. بخش عمده‌ای از فشارهای رسانه‌ای و سینماگران به هیات داوران هم به همین دلیل بود.

از آن طرف وقتی در مراسم اختتامیه هومن بهمنش مجری طرح این فیلم برای فیلمبرداری نه چندان خاص و عجیب این فیلم برنده سیمرغ بلورین شد با اطمینان گفت این آخرین جایزه‌ای است که فیلم او در مراسم اختتامیه می‌گیرد و هیچکدام از عوامل دیگر این فیلم برای دریافت سیمرغ روی سن نخواهند رفت، بهمنش در صحبت های خود از هیات داوران عذرخواهی کرد که چون این فیلم را زیادی دوست داشتند بدترین تهمت‌ها نثارشان شده است. در نهایت پیش بینی بهمنش درست از آب درآمد و این فیلم تنها در دو رشته بهترین تدوین و بهترین فیلمبرداری سیمرغ برد.

آن تعداد نامزد شدن عجیب و این تعداد جایزه نبردن عجیب‌تر حالا صدای کارگردان فیلم را هم درآورده است. ایرج‌زاد در اولین گفت‌و‌گوی خود بعد از اختتامیه که تلاش کرده صحبت‌هایش را با آرامش و بدون موضع گرفتن مستقیم در برابر هیات داوران جلو ببرد، با اشاره به اتفاقات رخ داده برای فیلم‌اش گفته: «من می دانستم که هیات انتخاب محترم جشنواره نظرش درباره این فیلم مثبت بوده است و رای هیات داوران که فیلم را در ۱۳ رشته اصلی نامزد کرده بودند نشان از این داشت که فیلم را پسندیده اند. وقتی دیشب آرای نهایی اعلام شد غافلگیر شدم ولی به نظر هیات داوران احترام می گذارم زیرا قواعد حضور در جشنواره ها را می دانم.»

با این حال ایرج‌زاد به این راحتی از کنار داوری‌ها هم عبور نکرده و گفته: «من اقتضائات داوری را می دانم ولی از سوی دیگر معتقدم اتفاقات بهتری می توانست برای فیلم اولی ها بیفتد.» در ادامه ولی کارگردان «تابستان داغ» با اشاره به اینکه همه چیز در داوری جشنواره به گونه ای پیش رفت که خستگی به تن فیلم اولی ها ماند در مورد این که چرا حداقل جایزه استعداد درخشان را به او نداده‌اند گفته: «فیلم ما در بخش بهترین فیلمنامه، بهترین کارگردانی، بهترین فیلم در کنار بقیه بخش های اصلی فنی آن نامزد بود ولی حتی سیمرغ استعداد درخشان را که همان سیمرغ بهترین کارگردانی فیلم اول است، نگرفت. چه فاکتورهایی باید درنظر گرفته می شد تا حداقل این سیمرغ به فیلم ما تعلق می گرفت؟»

ایرج‌زاد در طول گفت‌و‌گو چند بار همزمان هم از احترام به نظر داوران سخن می‌‌گوید: «به خودم اجازه نمی دهم به ساحت این داوران که از بزرگان سینما هستند اساعه ادب کنم. اگر هم عده دیگری تاثیرگذار بوده اند که باید جواب بدهند.» و هم معتقد است مسائلی در داوری وجود داشته:« شواهد و قرائن بر اساس اعلام نامزدها حاکی از آن بود که فیلم «تابستان داغ» حداقل در بخش بهترین کارگردانی فیلم اول می توانست جایزه بگیرد ولی نتایج برای من سوال برانگیز است.»

این کارگردان جوان در پایان گفت‌و‌گویش با مهر حرف جالبی می‌زند:« باور کنید شاید بهتر بود فیلم ما در تعداد عناوین بسیار کمتری نامزد می شد تا هم این حرف های منتقدان را نمی شنیدیم و هم اینکه شاید نسبت منطقی تری بین سیمرغ هایمان با نامزدی هایمان برقرار بود.» و دست آخر می‌گوید:«همه ما به احترام جشنواره، هیات داوران و دوستان سینماگرمان درباره برخی هجمه هایی که زمان اعلام نامزدی ها به ما شد چیزی نگفتیم» و از رسانه ها درخواست می‌کند این ماجرا را پیگیری کنند.

خود این نکته جالب است کارگردانی که به اعتقاد قریب به اکثر اهالی رسانه و منتقدان و حتی سینماگران اولین فیلم‌اش اصلا کیفیت نامزد شدن در 13 رشته سیمرغ جشنواره فجر را نداشت معتقد است رسانه‌ها باید به این موضوع رسیدگی کنند که چرا فیلم اش یک سری جوایز را نبرده، در حالی که سوال اصلی همه این است که اصلا چرا باید این فیلم نامزد این تعداد سیمرغ شود؟

از طرف دیگر اعتماد هم با رویکرد متفاوتی به سراغ کارگردان «تابستان داغ» رفته و یکی از مهم‌ترین انتقاداتی که به فیلم ایرج‌زاد شده  را با خودش مطرح کرده است. ایرج‌زاد در مورد شباهت‌های انکار ناپذیر اثرش با آثار اصغر فرهادی و به خصوص فیلم «درباره الی..» گفته: «واقعیت این است كه همه ما وقتی متوجه شدیم فیلم شبیه «درباره الی» شده حقیقتا متعجب شدیم. ولی یك لحظاتی وجود دارد كه امكان برخورد متفاوت وجود ندارد. مثلا آنجا كه صابر ابر می‌گوید {اگر به پلیس اطلاع بدهیم فرزندمان از دست می‌رود و من اگر خانه بودم نیاز نبود تو از بچه دیگران مراقبت كنی كه این اتفاق بیفتد.} اینها همه موقعیت‌های مشابه هستند و هیچ‌كس جز خودش را مقصر نمی‌داند. اما اینها ناخودآگاه اتفاق افتاده و همه سینما مملو از تشابه است حالا زمانی این تشابه كاریكاتور می‌شود و زمانی كاری غیر از آن درست نیست.»

ایرج‌زاددر بخشی از این گفت‌و‌گو با ذکر این نکته که «تابستان داغ» از ابتدا اطلاعات زیادی به مخاطب می دهد و آن را راه و روشی هیچکاکی‌ می داند و از جهاتی به شباهت فیلمش با رمان و فیلم «کریمر علیه کریمر» هم اشاره می‌کند: «در سینمای ایران هرگاه صحبت از بحران در خانواده به میان می‌آید همه به یاد خیانت یكی از طرفین، علاقه یكی از آنها به مهاجرت، طلاق و غیره می‌افتند. یعنی مواردی به كلیشه تبدیل شده است. اما اینكه مثلا در سال‌های اخیر شاهد افزایش آمار طلاق در كشور هستیم آیا دلیلی جز عدم پذیرش مسوولیت دارد؟ من نقش مسائل اقتصادی را كم نمی‌دانم ولی نقش نپذیرفتن مسوولیت‌ها نیز پررنگ است.»

«تابستان داغ» داستان زنی به نام نسرین است که پس از طلاق از همسرش تلاش می کند زندگی مستقلی را با فرزند خود آغاز کند اما اتفاقات غافلگیرکننده‌ای برایش رخ می‌دهد. در این فیلم علی مصفا، پریناز ایزدیار، مینا ساداتی، یسنا میرطهماسب، صابر ابر، لیلی فرهادپور و سیاوش چراغی پور حضور دارند.

9411