از خانه تا شهر؛ تداوم فلسفهی زیستن در سینمای مهرجویی
نشست اکران و نقد و بررسی فیلم «طهران، تهران» ساختهی داریوش مهرجویی و مهدی کرپور در سینما اندیشه به مناسبت هفتهی تهران برگزار شد.
به گزارش سینماسینما، امیرحسین بهروز، نویسنده و منتقد سینما گفت: در وهلهی نخست باید به جایگاه این فیلم دو اپیزودی در کارنامهی کارگردانهای هر کدام از این اپیزودها پرداخت و اینکه اساساً چرا این دو فیلمسازی دست به ساخت چنین فیلمی زدند و هر کدام از این اپیزودها چه تاثیری بر جهان فیلمسازی مولفانشان گذاشت. اگر قائل به استفاده از اصطلاح موج نو برای برههای از تاریخ سینمای ایران باشیم، بیشک یکی از فیلمسازان این گروه داریوش مهرجویی است. یکی از مهمترین گرایشهای موج نو در سینمای ایران، نقد شبهمدرنیته است. در جهت این نقد دو گرایش کلی وجود دارد: یکی استفاده از هنر مدرن و دیگری پرداختن به سنتهای اصیل و فرهنگ کهن ایرانی.
از «گاو» تا «درخت گلابی»: دورهی فلسفی مهرجویی
وی افزود: مهرجویی در دورهی نخست فیلمسازیاش به گروه نخست تعلق داشت. او سعی میکرد تا با اقتباس از ادبیات مدرن، روایتهای مدرنی را از طریق مدیوم سینما ارائه دهد و به تبع همین مسئله خوانشهای فلسفی مهمی را ایجاد کند. مثلاً مفهموم شیشدگی لوکاچ در «گاو» و فلسفهی اگزیستانسیال در «هامون». این روند تا «درخت گلابی» ادامه پیدا کرد تا اینکه مهرجویی تصمیم گرفت تا در گرایش دوم فیلمسازان موج نویی طبعآزمایی کند.
این منتقد تصریح کرد: او نخست در سال ۱۳۷۸ فیلمی ساخت با عنوان «میکس» که درواقع بازتابی بود از بازنگری مهرجویی نسبت به کارنامهی حرفهایش و جایگاهش به عنوان فیلمساز. این فیلم بهمثابهی نقطهی عطفی است که کارنامهی مهرجویی را وارد مرحلهی تازهای میکند؛ مرحلهای که در آن مهرجویی سعی داشت تا از طریق بهرهبردن از رئالیسم اجتماعی فرهنگها، سنتها و دغدغههای جامعهی ایرانی را بازتاب دهد.
از «مهمان مامان» تا «سنتوری» و «طهران، تهران»
وی افزود: «بمانی» در سال ۱۳۸۰ نخستین بارقه از چنین رویکردی بود، امّا قوامیافتهترین فیلم در این بخش از کارنامهی مهرجویی، بیشک «مهمان مامان» است؛ فیلمی که موتور روشنکنندهی روایتش یک کلیدواژهی کاملاً بومی است: تعارف. این نکته را نباید از نظر دور داشت که شمایلهایی که مهرجویی در این دوره میسازد به شدت قابل توجه است؛ این شمایلها آنقدر در «مهمان مامان» مهماند که خودِ مهرجویی در جایی به این نکته اشاره میکند که ایدهی فیلم «سنتوری» به نوعی برگرفته از شخصیت پارسا پیروزفر در «مهمان مامان» است. پس از «سنتوری» است که مهرجویی به ساختن اپیزود «طهران: روزهای آشنایی» میرسد. جایی که او مدلی بیپیرایهتر از خودش را ارائه میکند و این دقیقاً همانجایی است که میتوان از آن به عنوان نقطهی پایان مهرجویی نام برد. هرچند او بعدها سعی میکند تا با اقتباس از کار گوگول و ساختن فیلم «چه خوبه که برگشتی» تجربهی شیرین «اجارهنشینها» را تکرار کند، امّا نمیشود.
بهروز گفت: در پایان باید به این نکته نیز اشاره کرد که همین اپیزود به شکلی خیلی عینیتر نیز به مسئلهی شبهمدرنیته پرداخته است. ما در این فیلم آدمهای فرنگرفتهای را میبینیم که توجه چندانی به تاریخ کشورشان ندارند و حتی به رستورانی میروند و غذاهایی میخوردند که هیچ دربارهشان نمیدانند.
نقد شبهمدرنیته در «طهران: روزهای آشنایی»
وی ادامه داد: اپیزود دوم، یعنی «تهران: سیم آخر» رویکردی شخصیتر دارد و تهران صرفاً در پسزمینه است. به عبارتی دیگر مهدی کرمپور از ایدهی بازنمایی تهرانِ امروز صرفاً در جهت بیان دغدغهی شخصی خودش بهره میبرد. این فیلم نمونهی بسیار خوبی است از اینکه چگونه وحدت سینما و موسیقی در جهت نقد تناقضات حاکم بر جامعه گام برمیدارد. اینکه فیلم از مدلی خاص از موسیقی که در یک جامعه مهجور است، بهره ببرد، هم خودش و هم آن موسیقی را واجد ماهیتی سیاسی – اجتماعی میکند.
وی گفت: رضا یزدانی در سال ۱۳۸۲ نخستین آلبومش را با عنوان «پرنده بیپرنده» منتشر کرد، امّا چیزی که باعث محبوبیت این آلبوم و ترانههایش شد استفادهی زیرکانهای بود که مسعود کیمیایی در فیلم «حکم» از آن کرد؛ تجربهی موفقی که موجب شد تا رضا یزدانی به خوانندهی تیتراژ فیلم «محاکمه در خیابان» بدل شود. حال در کار کرمپور، رضا یزدانی، خود به عنوان یک شخصیت حضور پیدا میکند تا سختیهای کار یک گروه موسیقی راک در ایران را به واضحترین شکل ممکن بیان کند. سختیای که در نهایت به یک دوراهی میان رفتن و ماندن میرسد و این دوراهی دقیقاً همان چیزی است که کرمپور در فیلم بعدیاش، یعنی «پل چوبی» آن را دستمایهی کار خود قرار میدهد.
اینطور بهنظر میرسد که در جایی که مهرجویی به پایان خط میرسد، کار برای کرمپور تازه شروع میشود. به یک معنا همگرایی این دو فیلم همچون یک دوی امدادی میماند که مهرجویی ادامهی کار و مسیر را به کرمپور سپرده است
از خانه تا شهر؛ تداوم فلسفهی زیستن در سینمای مهرجویی
محسن سلیمانی فاخر، کارشناس و منتقد فیلم گفت: فیلم «طهران، تهران» در ظاهر تلاشی است برای معرفی چهرهی انسانی و فرهنگی شهر، اما در عمل بیش از آنکه به زیست واقعی تهرانیها نزدیک شود، تبدیل به ویترینی از جاذبهها و بناهای شهری میشود. تهرانِ مهرجویی در این فیلم، بیشتر شبیه کارتپستال است
وی افزود: مهرجویی همیشه نگاهی «شاعرانه و فلسفی» به مکان داشته است. از خانه در اجارهنشینها و مهمان مامان تا شهر در این فیلم، مکان نزد او فقط فضا نیست، بلکه «وضعیت روحی انسان ایرانی» است. در این فیلم، تهران نه بهعنوان پایتخت مدرن، بلکه بهمثابه «صحنهی گسست» میان گذشته و اکنون دیده میشود؛ شهری که در آن بناها فرو میریزند و آدمها دنبال معنایی برای بودن میگردند.
فرو ریختن خانه، فرو ریختن معنا
این منتقد ادامه داد: فرو ریختن خانهی فقرا در آغاز فیلم را میتوان تعبیر نمادین فروپاشی خانهی اجتماعی تهران دانست؛ شهری که بیوقفه نوسازی میشود اما برای زیستن امن نیست. در هفتهی تهران، این صحنه یادآور پرسشی است: چقدر در بازسازی فیزیکی شهر، معنای زیست انسانی را ویران کردهایم؟
وی با اشاره به اینکه در این فیلم دو چهرهی یک شهر را می بینیم، افزود: اپیزود اول نمایندهی تهران مردمی و عاطفی است؛ شهری که هنوز تهماندهی گرما و صمیمیت در آن زنده است. اپیزود دوم اما تهران سرد، شعاری و بیارتباط را نشان میدهد؛ تهران جوانان معلق و بیریشه. این دو اپیزود را میتوان استعارهای از دو تهران دانست؛ تهرانی که هنوز به زیستن امید دارد و تهرانی که از خود بیگانه شده است.
تهران به مثابه ویترین یا زیستگاه؟
سلیمانی فاخر افزود: تهران در اپیزود مرحوم مهرجویی به مثابه ویترین است تا زیستگاه؛ فیلم در ظاهر، قرار است ویترینی از جاذبههای شهری باشد؛ اما همین تلاش برای نمایش زیباییها، باعث میشود از زندگی واقعی تهرانیها فاصله بگیرد.
وی تصریح کرد: با وجود همهی ضعفها، مهرجویی هنوز دل در گروی مردم دارد. در قابهای او، حتی در فیلمی سفارشی، انسان همدل حضور دارد؛ انسانی خسته، سرگردان، اما زنده و امیدوار.
از سفارشیسازی تا سینمای شخصی؛ دو تهران در یک فیلم
وی در پایان گفت: در «طهران، تهران» مهرجویی تا حدی مقهور فضای سفارشی و سفارشدهندهی فیلم است. او که همواره مؤلفی مستقل و متفکر بوده، اینبار درگیر مناسبات پروژهای شده که هدف اصلیاش نه بیان هنری، بلکه نمایش تبلیغی از شهر تهران است. از همین رو، در اپیزود نخست، لحن اثر گاه به گزارش شهری نزدیک میشود. اما در اپیزود دوم، مهدی کرمپور تا حدی از این فضای دستوری فاصله میگیرد و ردپای سینمای شخصیاش را میتوان در پرداخت روابط، ریتم تند روایت و نگاه انتقادیاش به نسل جوان دید. هرچند او هم نتوانسته از سایهی شعار و محدودیت بگریزد، اما در مقایسه با مهرجویی، فیلمسازتر ظاهر میشود و اثرش نشانههایی از تجربهورزی و زبان مستقل دارد.
آخرین خبرها
- «خائن کشی» آنلاین میشود
- مستند «در میان امواج» و روایتی زنانه از جنوب ایران
- تبری بهرام بیضایی از شبکه من و تو
- فیلم کوتاه «پیاده»؛ ایکاش وطن جای بهتری برای ماندن بود
- اکران آنلاین «قیف» از سهشنبه
- اولین اجرای «مزین السلطنه» تقدیم خبرنگاران میشود/ «ژن زامبی» در راه تماشاخانه هما
- وقتی از سینمای حرفه ای و اصیل حرف می زنیم
- نیرویی ماورایی برای فوتبالیستها؛ وقتی یک عشق زنانه میتواند کریستیانو رونالدو را هم دگرگون کند!
- بازگشت دِپ به هالیوود؛ پنه لوپه کروز و جانی دپ در یک فیلم اکشن مهیج بازی میکنند
- «پیر پسر» بهترین فیلم جشنواره لندنبریز شد
- «کیک محبوب من»؛ روایت سهل و ممتنع تنهایی
- فیلم جدید عبدالرضا کاهانی در بخش مسابقه ادینبورگ
- خواننده محبوب کشور: دوست دارم فرهاد مجیدی در ردیف اول کنسرتم مرا تماشا کند!
- رقابت «پیر پسر» در جشنواره ایرلندی
- فیلمی به تهیهکنندگی نوید محمدزاده در جشنواره لوکارنو
- چه کسی با اکران فیلم خارجی مخالف است؟
- تخریب دریک توسط تیم ملی آرژانتین با اشاره به کندریک لامار
- حکایت کوسههای مکانیکی «آروارهها» اسپیلبرگ
- ماراتن عذاب؛ کریستیانو رونالدو و اشکهایی که باید سرازیر میشد
- فیلمهای سعید سهیلی و مهران مدیری در راه سینماها/ تعویق یک هفتهای اکران «یادگار جنوب»
مرتبط با خبر
خبرهای پربازدید
اکران و نقد نمایندهی کانادا در اسکار در سینما اندیشه
فیلم سینمایی «چیزهایی که میکُشی» در فرهنگسرای اندیشه اکران و نقد بررسی می.شود. به گزارش سینماسینما، فیلم سینمایی «چیزهایی که میکُشی»، اثری در ژانر درام بهکارگردانی علیرضا خاتمی، کارگردان ایرانی-کانادایی است که برای اولین بار در جشنواره ساندنس به نمایش درآمد و بهعنوان نمایندهی کانادا در بخش بهترین فیلم بلند...
۱۴۰۴/۰۹/۲۴
منتظر بمانید..
اکران و نقد «مادر» در سینما اندیشه
فیلم «مادر» (Mother) در فرهنگسرای اندیشه اکران و نقد بررسی می شود. به گزارش سینماسینما، فیلم سینمایی «مادر»، اثری در ژانر درام بهکارگردانی بونگ جون هو و محصول سینمای کره جنوبی است که در سال ۲۰۰۹ منتشر شد. برای علاقهمندان به سینمای بونگ جون هو، فیلم «مادر» یک انتخاب ویژه...
۱۴۰۴/۰۹/۱۷
تاکستان بی ثمر /درباره تعدد جشنواره های سینمایی که هیچ کارکردی ندارند
محسن سلیمانی فاخر در روزنامه هم میهن نوشت : در سالهای اخیر، کثرت جشنوارههای سینمایی به پدیدهای بدل شده که بیشازآنکه بازتابدهنده پویایی فرهنگی باشد، نشانهای از بیبرنامگی، رزومهسازی و هدررفت منابع عمومی است. جشنوارههایی که با پشتوانه سازمانها و نهادهای بودجهگیر شکل میگیرند، عملاً به ویترینهای کوچک و کماثر...
۱۴۰۴/۰۹/۰۱
«تابستانی که برف آمد» در سینما اندیشه بررسی میشود
فیلم سینمایی «تابستانی که برف آمد» در فرهنگسرای اندیشه اکران و نقد بررسی می شود. به گزارش سینماسینما، فیلم «تابستانی که برف آمد»، اثری در ژانر ملودرام اجتماعی و بهکارگردانی نسیم فروغ، نویسندگی فاطیما اباحمزه و تهیهکنندگی مریم بحرالعلومی است که در سینماهای گروه «هنر و تجربه» در حال اکران...
۱۴۰۴/۰۷/۲۱
«ناتوردشت» بررسی شد؛ پدیده کاتارسیس امروز در سینما کمیاب است
محمدرضا خردمندان، کارگردان فیلم «ناتوردشت»، در نشست نقد بررسی این فیلم در فرهنگسرای اندیشه، درباره چرایی پرداختن به ماجرای ربوده شدن یک کودک در کلاله گفت: گم شدن فرد در جامعه ما اتفاقی تکراری است، اما تفاوت این حادثه موج رسانهای و همیاری گسترده مردم بود که در نهایت باعث...
۱۴۰۴/۰۶/۲۶
خطر «اکنونگرایی» در مواجهه با تاریخ؛ گذشته را با معیار امروز قضاوت نکنیم
فیلم مستند «فرار از قصر» به کارگردانی احسان عمادی در فرهنگسرای اندیشه اکران و نقد و بررسی شد. به گزارش سینماسینما، نوید پورمحمدرضا، نویسنده و مدرس سینما گفت: مستند «فرار از قصر» از مستندهای به یادآورنده است، درگیر بازافرینی گذشته است و به مقاطع مختلف تاریخی سرک می کشد. می...
۱۴۰۴/۰۵/۲۹
«فیگور» نقد و بررسی شد؛ پدر در «فیگور» درک پذیر نیست
پویا پارسا مقام، کارگردان فیلم «فیگور» در نشست اکران و نقد این فیلم در فرهنگسرای اندیشه گفت: اساسا علاقه من به سینما با تماشای اثار کیارستمی آغازشد و این فیلمم چشمکی طولانی به این سینماست، به گزارش سینماسینما، وی با بیان اینکه «من این فیلم را با زبانی که دوست...
۱۴۰۴/۰۵/۰۸
اکران و نقد «سوپرمن: داستان کریستوفر ریو» در فرهنگسرای اندیشه
سینما اندیشه میزبان نمایش و تحلیل مستند «سوپرمن: داستان کریستوفر ریو» میشود. به گزارش سینماسینما، در ادامه برنامههای «سینما اندیشه» که هدفش نمایش، نقد و تحلیل آثار برجسته سینمایی است، این هفته مستند «سوپرمن: داستان کریستوفر ریو» اکران و نقد و بررسی میشود. این مستند که با عنوان اصلی Superman:...
۱۴۰۴/۰۳/۱۱
«یک درد واقعی»؛ تاریخنگاری با چاشنی کمدی-درام
فیلم سینمایی «یک درد واقعی» با حضور امیرابراهیم جلالیان و محسن سلیمانی فاخر، از نویسندگان و منتقدان سینما، در فرهنگسرای اندیشه اکران و نقد و بررسی شد. به گزارش سینماسینما، جلالیان در این نشست گفت: ژانر فیلم «یک درد واقعی» کمدی درام است اما درونمایه آن، یک مستند یا تاریخ...
۱۴۰۴/۰۲/۱۷
منتظر بمانید..
دنبال ارجاع دادن به فیلم «لیلا» نبودم
مهدی برزکی کارگردان فیلم سینمایی «حال خوب زن» مطرح کرد که به دنبال ارجاع دادن به فیلم «لیلا» ساخته داریوش مهرجویی نبوده و اینکه فیلمش مخاطب را به یاد فیلم او انداخته برایش ارزشمند است. نوشته دنبال ارجاع دادن به فیلم «لیلا» نبودم اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۴/۱۱/۱۶
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
تحلیل بازیگری نیکی کریمی؛ شمایل زن فیلسوف و پرسشگر
سینماسینما، آریو همتی سنت بازیگری زنان در ایران یکی از پربارترین سنتهای بازیگری زنان در جهان سینما محسوب میشود. این امر نخست به سبب حضور سینماگران اندیشهمحور و دوم اندیشهگرایی طیف زیادی از زنان بازیگر که توانستند تعداد زیادی از کاراکترها را در دیالکتیک بازیگر ـ متن شکل بدهند به...
۱۴۰۴/۱۰/۱۴
منتظر بمانید..
نمایش «بانو»ی داریوش مهرجویی در بنیاد حریری
فیلم سینمایی «بانو» به کارگردانی داریوش مهرجویی در بنیاد حریری بابل روی پرده می رود. به گزارش سینماسینما، داریوش مهرجویی بعد از موفقیت «هامون» این بار روایتی زنانه از فیلم تحسین شده خود را در داستان فیلم «بانو» در معرض علاقه مندان خود قرار داده است. داستان فیلم درباره زنی...
۱۴۰۴/۰۹/۲۹
منتظر بمانید..
سینمای ما چه سرسبز بود!/به بهانه نمایش نسخه بازسازی شده سارا مهرجویی در موزه سینما
محمد تاجیک در سینما آفیس نوشت :پنجشنبه بعدازظهر که برای تماشای نسخه بازسازی شده فیلم سارا ساخته داریوش مهرجویی، مجبور شدم در یک روز بارانی به موزه سینما بروم ابتدا خیلی پشیمان شدم چون مسیر طولانی را برای رسیدن به موزه طی کردم. موزه سینما نسبت به جایی که...
۱۴۰۴/۰۹/۲۹
منتظر بمانید..
اکران نسخه مرمت شده یکی از فیلمهای مهم داریوش مهرجویی
نسخه مرمت شده یکی از مهمترین فیلمهای داریوش مهرجویی که خودش هم آن را دوست داشت، در موزه سینما به نمایش درمیآید. به گزارش سینماسینما، روز پنجشنبه، ۲۷ آذرماه نسخه مرمتشده فیلم «سارا» ساخته داریوش مهرجویی که محصول سال ۱۳۷۱ است، نمایش داده میشود؛ فیلمی که مهرجویی لوح سپاس سفارت...
۱۴۰۴/۰۹/۲۴
منتظر بمانید..
نمایش نسخه مرمتشده فیلم «سارا» در موزه سینما
نسخه مرمتشده فیلم سینمایی «سارا» به کارگردانی داریوش مهرجویی ۲۷ آذر در موزه سینما نمایش داده میشود. نوشته نمایش نسخه مرمتشده فیلم «سارا» در موزه سینما اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۴/۰۹/۲۴
«لیلا» در آینه مکتب نقد عمیقگرا
سینماسینما، آریو همتی پیام فیلم «لیلا» (۱۳۷۵) این است که هر غیر ما، دیگری یا ابژه نیست که ما باعنوان نشستن در جایگاه سوژه بتوانیم آن را حذف کنیم. «لیلا»ی مهرجویی بنا بر مقولهبندی ساختاریک در نوع سینمای فراساختارگرا قرار میگیرد.و بنا بر سوژههای بیستگانه فرائیستی در نوع جنسیت سوژه...
۱۴۰۴/۰۸/۲۴
یادداشتی بر کتاب «سینماگر متفکر: گفتوگو با داریوش مهرجویی»/ فراتر از تصویر؛ از جهان فلسفه تا زبان سینما
سینماسینما، عزیزالله حاجیمشهدی؛ کتاب «سینماگر متفکر: گفتوگو با داریوش مهرجویی» تازهترین اثر ارزشمند دکتر بهمن مقصودلو، پژوهشگر، مستند ساز؛ منتقد و مدرس نام آشنای سینما؛ تجربه یی بینظیر از تاریخ و هنر سینمای ایران در اختیار خواننده میگذارد. مقصودلو، که دانشآموخته مطالعات سینما در مقطع دکتری از دانشگاه کلمبیا و...
۱۴۰۴/۰۸/۱۸
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
محسن امیریوسفی: روزی در این مملکت دادگاه رسیدگی به جنایات فرهنگی تشکیل میشود
محسن امیریوسفی در مراسم کانون کارگردانان در مورد ناصر تقوایی گفت: شاید آقایان تقوایی و مهرجویی و کیارستمی و بیضایی و دیگران همه سانسورچی ها را بخشیده باشند ولی تاریخ باید درست روایت شود. به گزارش سینماسینما، در برنامه نمایش فیلم تنگنا از امیرنادری در سینما فرهنگ، محسن امیریوسفی –...
۱۴۰۴/۰۷/۲۷
به یاد دو استاد موج نو سینمای ایران؛ آرامش در درود بیکران
سینماسینما، ساسان گلفر؛ من ار زآن که گردم به مستی هلاک/ به آیین مستان بریدم به خاک/ به تابوتی از چوب تاکم کنید/ به راه خرابات خاکم کنید/ به آب خرابات غسلم دهید/ پس آنگاه بر دوش مستم نهید/ مریزید بر گور من جز شراب/ میارید در ماتمم جز رباب/...
۱۴۰۴/۰۷/۲۴