وقتی عدنان «باشو» شد

سینماسینما، حبیب باوی ساجد

یک:
وقتی یک اثر هنری موفق خلق شود، عده ای از جهات دیگر، سعی خواهند کرد به آن اثر خدشه وارد کنند واز سر حب و بغض اثر و صاحب اثر را مکدر می کنند. این گونه نابخردان در ساحت آفرینش هنری، زندانبانی بیش نیستند.

یکی از به یاد ماندنی ترین فیلم هایی که انسان را در و با جنگ جان به تصویر داده است، بی گمان «باشو غریبه ی کوچک» ساخته‌ی «بهرام بیضایی» است. اما هنگامی که این فیلم ساخته می شد، همه به نوعی بر زخم های کارگردان نمک پاشیدند. شش سال فیلم در تاریک خانه های نمور خاک خورد. هنگامی که رنگ پرده‌ی نمایش به خود دید، همگی لب به تحسین گشودند.

مجله‌ی «کایه دوسینما»ی فرانسه، مجله‌ی «لوس آنجلس ویکلی»، روزنامه‌ی «لوس آنجلس تایمز» نقدهایی بر فیلم نوشتند. پسربچه‌ی فیلم اما روز به روز قد می کشید و هنگامی که سینماگران دیگری به سراغ اش رفتند، چیزی از معصومیتِ باشو در او ندیدند.

کسی از زخمِ برتن مانده‌ی بیضایی از فکر تا به روی پرده بردنِ باشو هم آگاه نبود. ناآگاهی از پدیدآمدنِ باشو یک سو، سوی دیگرِ نابخردی که بازارِ اکرانِ باشو شد، این بود که «بیضایی از عدنان عفراویان برای بازی در نقشِ باشو استفاده کرد اما زندگیِ اورا خراب کرد! عدنان از درس فاصله گرفت و در نهایت گوشه ای از لشکرآبادِ اهواز سیگار می فروشد.»

بیضایی درپاسخ به جنجال آفرینان گفت: «خب آقایان، چرا وانمود می کنید که اگر عدنان عفراویان «باشو» را بازی نمی کرد خوشبخت بود؟ از نوشته های شما چنین برمی آید که اگر من این پسر را بدبخت کرده ام که نقش باشو را بهش دادم، در عوض ده ها هزار پسر همسن او باید مدیون من باشند که با بازی نکردن نقش باشو همه خوشبخت هستند. آیا هستند؟ نه شما عدنان را پیش از باشو ندیده اید. وقتی من دیدمش در لشکرآباد اهواز پابرهنه خاکبازی می کرد و تازه بختش بلند بود که پسر به دنیا آمده بود. دختربچه های هم سن او حتی از خاکبازی هم محرومند…».

هوچیان درباره‌ی باشو فیلم ساختند، مقالات گوناگون نوشتند. گفتگو های مطول با عدنان درباره‌ی باشو انجام شد و از هر حربه ای استفاده کردند که به بیضایی انتقاد کنند که باید باشو را نزد خود نگه می داشت! با این تعریف احتمالاً «مجید مجیدی» می بایست «محسن رمضانی»، بازیگر نابینای فیلم «رنگ خدا» را کنار خود قرار می داد و یا «عباس کیارستمی»، بازیگر فیلم «خانه دوست کجاست» را بزرگ می کرد!

بهرام بیضایی در جایی نسبت به عشق و علاقه اش به عدنان (باشو) می گوید: «عدنان و من یکدیگر را دوست داشتیم و همچنان که خودش به یاد دارد هنگام خداحافظی به گریه افتادیم. او در طول فیلم جای فرزند من و کودکی خود من بود، و من می دانم چه رنجی می برد وقتی ناچار بود برای خوشنودی دیگران به من فحش بدهد…»

دو:

امروز گذرم به تئاترشهر افتاده است. «بهرام بیضایی»، نمایش نامه‌ی «کارنامه‌ی بُنداربیدَخش» را درسالن چارسو به روی صحنه دارد.

پس از چندسال دوری از فیلمسازی و فاصله گرفتن از ساحت تئاتر، خیلی ها به روی صحنه رفتنِ کارنامه‌ی بُنداربیدَخش را به فال نیک گرفته اند. عده کثیری از شهرهای دور به دیدنِ این نمایش آمده اند.

قصد می کنم بروم نمایش را ببینم که نمی شود. همان حوالی می نشینم که می بینم بیضایی و همسرش «مژده شمسایی» که او هم نمایشنامه‌ی ژاپنیِ «بانوآئویی» را بر روی صحنه دارد، از درِ خروجیِ هنرمندان بیرون می آیند.

نگاه می کنم می بینم سیل مشتاقان سمت بیضایی و شمسایی می روند. پرسش های متعدد- «چرا فیلم هایت کم اکران می شوند؟/ نمی دانم!». امضاء های مکرر… فکر می کنم چطور به بیضایی نزدیک شوم. می دانم مهم است با چه دیالوگی سرصحبت را باز کنم. درست مثل خطِ اولِ یک اثر ادبی که باید خواننده را نگه دارد… یا تصاویر آغازینِ یک فیلم… یا پرده‌ی نخستِ یک نمایش…

بیضایی می گوید: «کاغذت را بده امضاء کنم!»…می گویم: «من از بچه هایِ اهوازم»… بیضایی مکث می کند، شانه ام را می گیرد، بغض می کند.. «باشو رو می بینی؟… حالش چطوره؟…» می گویم: «وضعش بده، کنار خیابون سیگار می فروشه…»

می گوید: «تاکی تهران هستی؟» می گویم: «حالا حالاها هستم» می گوید: «فردا شنبه است، تئاترشهر تعطیله، یکشنبه قبل از اجرا بیا یه چیزایی هست بهت بدم بدی باشو…اینم شماره‌ی منزل من… قبلش زنگ بزن یادآوری کن…» بعد به امید دیدار در روز یکشنبه خداحافظی کردیم. بیضایی که می رفت، نگاه کردم دیدم او و همسرش سوار اتومبیل شان شدند که یک داتسون آبی رنگ است و از پشت ضریه خورده است!

یکشنبه آمدم. اما بیضایی فراموش کرده است امانتی ها را بیاورد. یعنی یادش بود، اما گفت: «صبح رفتم جایی به امید این که ظهر بر گردم خونه، امانتی ها رو باخودم نیاوردم… فردا حتماً می آورم… ببخشید معطلت کردم…»

دوشنبه ظهر با بیضایی در منزل تماس می گیرم و می گویم که می خواستم یادآوری کنم امانتی ها را فراموش نکنید. او هم از یادآوری ام تشکر می کند. عصر دوشنبه، امانتی ها را می آورد و می دهد به دستم…سفارش می کند «لطفاً برسد به دست عدنان!…»

سه:

به اهواز که می رسم، سراغ دوست جوان و تئاتری ام «ناصرمیاحی» می روم و به دیدار عدنان می رویم. کلی وقت می گیرد تا از خانه بیرون بیاید. در فلکه‌ی لشکرآباد می نشینیم. اول میاحی مقدمه چینی می کند. نمی شود بی مقدمه، امانتی ها را به عدنان داد.

آخر عده ای تاًثیرات منفی بر روی عدنان نسبت به دوستی اش با بهرام بیضایی گذاشته اند. طوری که اگر در همان حال و هوا، بیضایی را می دید دعوایش می کرد. عدنان در ابتدا از بیضایی گلایه کرد و تند و تیز به من گفت: «تو که با بیضایی نسبتی نداری؟…» من هم برای اتمام حجت با این زخمیِ مظلوم، به زبان عربی گفتم: «نه… من…».

ناصر میاحی از عدنان خواست برای مان از بیضایی، سوسن تسلیمی و پشت صحنه‌ی باشو بگوید. عدنان به حرف می آید: «چار ماه فیلمبرداری بود. تو خرم آباد، اهواز، بستان، شمال/ چهل هزارتومان به ما دادن، اون موقع من دوازده سالم بود، سال شصت و پنج… بعد از فیلمبرداری ما رو ول کردن… نمی دونستیم کجاییم، چطور برگردیم اهواز/ من از بیضایی ناراحتم چون ازم سراغ نمی گیره/ تقصیر پدرمه! اگه با سوسن تسلیمی می رفتم، حالا مجبور نمی شدم سر همین خیابون سیگار بفروشم!/ یه بار با پدرم از سرصحنه فرار کردیم و بچه های تدارکات ما را پیدا کردند و برگردوندن/ برای صحنه ای که توی حوض می افتادم ودست وپا می زدم، پدرم رو توی اتاق زندانی کردن تا این صحنه رو نبینه!».

بعد امانتی ها را به او می دهیم. «یک فیلم ویدیویی کاست کوچک از فیلم باشو، چند قطعه عکس از فیلم باشو، یک قالیچه ی کوچک دست بافت، یک کارت پستال که برروی آن نوشته شده است؛ عدنان جان! سال نومبارک…اگر یک روز به اهواز بیام فقط برای دیدنِ توست… دوستت دارم… بهرام بیضایی، بهار۷۸»

عدنان بغض کرده به عکس های معصومیت کودکانه اش از ورای عکس به چهره ی خسته ی محنت کشیده اش نگاه می کند. «زندگیِ من بهرام بیضایی و سوسن تسلیمی‌ه…» این را می گوید و دوباره خیره می شود به عکس…

چهار:

دو سال بعد از این که امانتی های بیضایی را به عدنان رساندم، بهناز جعفری بازیگرسینما به اهواز آمد تا درباره‌ی عدنان فیلم مستند بسازد. با هم در یک غروب به لشکر آباد رفتیم. مدام از تصویر کودکیِ عدنان صحبت می کرد. می گفت: «باشو خیلی بزرگ شده؟!» رفتیم گشتیم. اما عدنان نبود.

به ما گفتند عدنان زندان است. گفتم: «خانم جعفری، فیلمت را با گشتن دنبال باشو آغاز کن، و در نهایت او را پشت میله های زندان می بینیم». گفت: «این که بر علیه آقای بهرام بیضایی می شود». گفتم: «مگر آقای بیضایی مقصر است؟».

منبع: عصرایران

منبع: سینما سینما

آدرس کوتاه: https://www.rokh.in/news/96726

دیدگاه

آخرین خبرها

مرتبط با خبر

بهناز جعفری

بهرام بیضایی

خبرهای پربازدید

ویدیو/ گزارش الجزیره از حضور ایران در جام جهانی و گفت‌وگو با مهدی طارمی

مهدی طارمی در گفت‌وگو با الجزیره درباره وظایف میزبان جام جهانی، روحیه بازیکنان و انگیزه آنها برای حضور در این رقابت‌ها می‌گوید.

قول همکاری اکبر عبدی با ده نمکی در "اخراجی‌ها" آخر

مسعود ده نمکی، کارگردان سینما، با انتشار ویدئویی از اکبر عبدی، از قول این بازیگر پیشکسوت پیامی علیه ظلم و طلبکاران جهانی و همچنین قول همکاری در فیلم «اخراجی‌ها» آخر را منتشر کرد.

روایت بهروز افخمی از «فرزند صبح» پس از ۳۰ سال

بهروز افخمی با بیان خاطراتی از روند تولید «فرزند صبح»، از ملاحظاتش درباره ساخت فیلمی از زندگی امام خمینی (ره)، انتخاب بازیگر و دلایل طولانی شدن نسخه نهایی فیلم و اکران نشدنش صحبت کرد.

ویدیو/ روایت بهروز افخمی از ماجراهای «فرزند صبح»

بهروز افخمی ۳۰ سال پس از اولین باری که پیشنهاد ساخت فیلمی درباره زندگی امام خمینی (ره) مطرح شد، ماجرای شکل‌گیری ایده «فرزند صبح» را تا به سرانجام رسیدن این فیلم روایت می‌کند؛ فیلمی که با وجود نمایش در برخی جشنواره‌ها هنوز به اکران عمومی نرسیده در حالی که افخمی آن را بهترین فیلم خود می‌داند.

از مهمانان خاص تئاترشهر تا ماجرای «قرار»

حضور خانواده‌های اهدا کننده‌های عضو در اجرای یک نمایش، اجرای تئاتری به تهیه‌کنندگی سعید آقاخانی، خبرهای از اکران عمومی فیلم‌های کوتاه و... از جمله خبرهای رسیده سینما و تئاتر هستند.

آخرین تدارک ایران پیش از سفر به مکزیک

شاگردان امیر قلعه‌نویی در آخرین دیدار دوستانه قبل از سفر به مکزیک و برپای اردوی نهایی قبل از جام جهانی به مصاف مالی خواهند رفت.

سنگ مزار عنایت‌ بخشی سرانجام نصب شد

سنگ مزار عنایت بخشی، بازیگر قدیمی سینما پس از گذشت بیش از ۱۰۰ روز نصب شد.

پرواز به لس‌آنجلس/ هم‌نشینی پیاتزا و ولاسکو

ورزش ایران و جهان چهارشنبه (سیزدهم خرداد) با اتفاقاتی از جمله دیدار پیاتزا با ولاسکو در اردوی تیم ملی ایران، اعلام ایران به عنوان دومین تیم پیر جام جهانی ۲۰۲۶، انتخاب یحیی گل‌محمدی سرمربی دهوک عراق، تعداد بیمه‌شدگان فدراسیون‌های ورزشی، توافق مدافع راست هلندی اینتر با رئال مادرید، صدور روادید بازیکنان، کادر فنی و اجرایی تیم ملی، همراه بود.

سیدرضا میرکریمی فراخوان انتخاب بازیگر داد

پروژه جدید رضا میرکریمی در قالب فیلم سینمایی و مینی‌سریال وارد مرحله پیش‌تولید شد.

یحیی گل‌محمدی سرمربی دهوک عراق شد

طبق اعلام یک خبرنگار عراقی یحیی گل محمدی با باشگاه دهوک که در کردستان عراق است به توافق نهایی رسیده است.

منتظر بمانید..

وقتی عدنان «باشو» شد

آخرین خبرها

مرتبط با خبر

بهناز جعفری

بهرام بیضایی

خبرهای پربازدید

ویدیو/ گزارش الجزیره از حضور ایران در جام جهانی و گفت‌وگو با مهدی طارمی

قول همکاری اکبر عبدی با ده نمکی در "اخراجی‌ها" آخر

روایت بهروز افخمی از «فرزند صبح» پس از ۳۰ سال

ویدیو/ روایت بهروز افخمی از ماجراهای «فرزند صبح»

از مهمانان خاص تئاترشهر تا ماجرای «قرار»

آخرین تدارک ایران پیش از سفر به مکزیک

سنگ مزار عنایت‌ بخشی سرانجام نصب شد

پرواز به لس‌آنجلس/ هم‌نشینی پیاتزا و ولاسکو

سیدرضا میرکریمی فراخوان انتخاب بازیگر داد

یحیی گل‌محمدی سرمربی دهوک عراق شد

بهناز جعفری

behnaz jafari

مهدی هاشمی

mahdi hashemi

فیلم سینمایی «کوسه» از ۲۶ شهریور به سینماها می‌آید

بهناز جعفری

behnaz jafari

جعفر پناهی

jafar panahi

«سه رخ»؛ وقتی گاو جاده زندگی‌ات را می‌بندد

بهناز جعفری

behnaz jafari

مهدی هاشمی

mahdi hashemi

«کوسه» پس از ۴ سال به سینماها رسید

بهناز جعفری

behnaz jafari

علی مصفا

ali masfa

«چشم‌هایش» کلید خورد

بهناز جعفری

behnaz jafari

امیر آقایی

amir aghaei

رونمایی از لوگوی فیلم سینمایی «شمال از جنوب غربی»

بهناز جعفری

behnaz jafari

پروانه نمایش «سه روز و سه قتل» صادر شد

بهناز جعفری

behnaz jafari

پروانه نمایش «سه روز و سه قتل» صادر شد/ خانه‌ای با اجسادی مدفون در آن

بهناز جعفری

behnaz jafari

کیانوش عیاری

kianoosh ayyari

انتشار نسخه ویژه نابینایان «بودن یا نبودن» با صدای بهناز جعفری

بهناز جعفری

behnaz jafari

کیانوش عیاری

kianoosh ayyari

انتشار «بودن یا نبودن» با صدای بهناز جعفری

بهناز جعفری

behnaz jafari

امید روحانی

omid rohani

«کوزوو» در مرحله پس از تولید

بهناز جعفری

behnaz jafari

گوهر خیراندیش

gohar kheirandish

کمدی «کوزوو» در مراحل پس از تولید

بهناز جعفری

behnaz jafari

گوهر خیراندیش

gohar kheirandish

جدیدترین خبرها از فیلمی با بازی گوهر خیراندیش، بهناز جعفری و...

ابراهیم حاتمی کیا

ebrahim hatami

بهناز جعفری

behnaz jafari

بهناز جعفری، سینا رازانی و سوگل خلیق در

بهناز جعفری

behnaz jafari

مهران احمدی