«تاسیان» و نظریه مرگ مولف

سینماسینما، ابوالفضل نجیب

اگر فهم نظریه مرگ مولف رولان بارت به معنای وانهادن تفسیر متن بر اساس زمینه ها و تجارب شخصی و آزادی عمل مخاطب در تأویل دمکراتیک اثر، و بی نیاز کردن از توضیح مولف باشد، می توان «تاسیان» را فارغ از آنچه در سطح می گذارد، به فهم و تفسیری متفاوت سوق داد.

از این زاویه «تاسیان» علیرغم همه آشفتگی و ضعف در تصویر کردن مناسبات و ضعف شخصیت پردازی و روایت تاریخی و با لحاظ توانمندی های گذشته پاکروان در روایت های تاریخی و عشقی، اما در لایه های نه چندان پنهان می‌تواند حاصل ایده اولیه قابل اعتنا، اما با پرداخت و روایتی شتابزده و آشفته باشد. این تحلیل و نگاه می تواند مبتنی بر نظریه مرگ مولف و متکی بر تأویل و تحلیل فرامتنی و بینامتنیت باشد، از این زاویه «تاسیان» می تواند به نوعی راه بر نقد گفتمان انقلابی باشد بر بستر یک روایت عا‌‌شقانه.

نقد گفتمانی که آدم های درگیر آن در مسیر تحقق خاستگاه های همزمان و همزاد جزمیت و تقدس گرایی شخصیت محوری (امیر) را شیفته وار چون عاشقی کور همه چیز را برای رسیدن به وصال قربانی، و از هر وسیله برای رسیدن به خاستگاه انقلاب استفاده و همه مرزهای عقلانی و اخلاقی را زیر پا می گذارد. امیر از این دیدگاه می تواند در میان شخصیت های انقلابی رادیکال ترین و در عین حال صادقانه ترین و اما ساده انگارانه ترین نمونه از این گفتمان را نمایندگی کند. از این زاویه پروسه ای که امیر از ابتدا تا فرجام تراژیک طی می کند بسیار نزدیک به سرنوشت برخی معادل های فرامتنی و واقعی این نوع گفتمان در تاریخ معاصر ایران است.

برای تحلیل این معنا می توان به دلالت های متنی و ارجاع های فرامتنی استناد کرد. چه در ارتباط با کنش های فردی و چه بطور موازی دیگر شخصیت های به اصطلاح انقلابی چه در شکل و شمایل دکتر رجب زاده و زیر مجموعه تشکیلاتی او باشد، چه امید برادر مذهبی انقلابی امیر. با این تفاوت که نگاه امیر به انقلاب که در عشق به شیرین تبلور پیدا می کند می تواند نمود رادیکال و تمام عیار یک انقلابی به یک هدف مقدس گونه باشد، و لاجرم برای تحقق این هدف در مقایسه با رجب زاده انقلابی محافظه کار نه تنها رنگ و بویی از عقلانیت نبرده که به مرور تا خودویرانگی کامل برای رسیدن به هدف پیش می رود.

نشانه ها و کدهای مرتبط را می شود از همان تیتراژ شروع کرد.

دستمایه قرار دادن نقاشی های ماهی سیاه کوچولو که می توان به نقطه کانونی و ورود به جهان و اتمسفر روایت تعبیر کرد. به یک معنی شخصیت امیر می تواند همان ماهی سیاه کوچولو باشد. اگر دریا در ماهی سیاه نشانه رهایی و آزادی باشد، مسیر پرپیچ و خم ماهی سیاه برای رسیدن به دریا جز از طریق تن دادن تمام و کمال به مصایب رسیدن به هدف ممکن نیست. اگر مسیر طی شده امیر برای رسیدن به شیرین که می توان به نماد آزادی تعبیر کرد، بر این همانی مسیر و هدف ماهی سیاه دلالت داشته باشد، در این صورت تقدیر امیر را می توان به خط بطلانی بر پایان خوش خیالانه و ذهنی ماهی سیاه تعبیر کرد. این شروع و آن پایان در تقابل با هم می تواند اشاره و تاکیدی باشد بر تفاوت ها و مرزهای جهان ذهنی و به عبارتی سوبژه (ماهی سیاه کوچولو) و جهان واقعی ابژه (مسیر امیر).

این تضاد می تواند اشاره و تاکیدی باشد بر جهان ذهنی امیر و همچنین تاثیری که ماهی سیاه کوچولو بر امیر گذاشته. آنچه از عشق امیر به شیرین می فهمیم چیزی در حد و اندازه تاثیر گرفتن از ماهی سیاه کوچولو است. او از طریق طرح روی جلد نقاشی شده کتاب شیرین شیفته او می شود.

نشانه و تاکیدی بر یک الگوی ذهنی و ترجمه شده از طریق خوانش که راه به شیفتگی چشم بسته برده و در اولین رویارویی با شیرین مفتون زیبایی و فریبندگی او می شود. بقیه کتاب هایی که امیر خوانده می تواند نشانه های عینی تر از گرایش به امر ذهنی انقلاب باشد.

عشق امیر به شیرین کمترین نشانه های عقلانیت و اخلاق مداری را با خود دارد. حکایت از شیفتگی کور به چیزی دارد که از طریق نقاشی یا در واقعیت امر ترجمان یک صورت ذهنی و آرمانی حاصل شده است. آنچه امیر در مسیر رسیدن به آن انجام می دهد حکایت همین شیفتگی ذهنی به چیزی است در دور دست که رسیدن به آن در ابتدای راه غیرممکن به نظر می رسد.

درست مثل رویای رسیدن ماهی سیاه به دریا. از این منظر شیرین برای امیر می تواند معادل دریا برای ماهی سیاه باشد. به نوعی هر دو نماد و نشانه ای از امر و هدف قدسی. آنچه از مسیر پرپیچ و خم و پر مخاطره ماهی سیاه بخاطر می آوریم، امیر در اشکال مختلف در مسیر رسیدن به شیرین تجربه می کند.

مسیری که در آن عقلانیت و اخلاق قربانی می شوند. امیر در گام اول با خدمت در آمدن ساواک خود را قربانی می کند. و به آمریت و عاملیت رفع موانعی تبدیل می شود که به زعم او، مسیر رسیدن به هدفش را تسریع و تسهیل می کند. همین وادادگی و خودویرانگری اخلاقی می تواند نشانه و پیش گویی پیامبرگونه ای باشد بر ادامه راه حل هایی که هر کدام به فاجعه تبدیل می شوند. او در واقع از هر وسیله ای برای رسیدن به شیرین یا همان آرمان ذهنی اش استفاده می‌کند. هر چند تبعات این گذار اخلاقی در نهایت و فقط در ارتباط با آنچه متوجه شیرین شده یقه او را می گیرد. با این حال خطاب به شیرین و اطرافیان می گوید هیچ چیز نمی تواند مانع رسیدن او به شیرین شود. امیر در مسیر رسیدن به شیرین به هر رذالت و عمل غیر اخلاقی و یا منتهی به نتایج ناخواسته غیر اخلاقی تن می دهد. او ترجیح می دهد عمق کینه و نفرت جوانان شورشی و حتی کدورت و رانده شدگی برادر و والدین خود را به جان بخرد تا به هدفش نزدیک و نزدیک تر شود. این وضعیت را مقایسه کنید با نسل انقلابی و تشکیلاتی خزیده در خانه های تشکیلاتی بریده از جامعه و خانواده و… که به عشق انقلاب و شیفتگی به آن تا آلوده کردن دست خود به خون همرزمان تشکیلاتی به بهانه های مختلف پیش رفتند. بند شدن نفس امیر به شیرین آنگونه که بارها تاکید می کند، بند شدن او به چیزی فراتر از یک عشق مجازی است. این جنس شیفتگی با خوانش کتاب ماهی سیاه کوچولو و ارجاع های جابجا به منابع مارکسیستی مورد تاکید و اشاره قرار می گیرد. آنچه امیر در مسیر رسیدن به شیرین طی می کند و در هر مرحله نشانه ها و دلالت های این همانی با نسل شیفته به گفتمان انقلابی دارد که برای تحقق ان پشت هیچ مانع اخلاقی متوقف نمی شود. مسیری که بسیاری شیفتگان گفتمان انقلابی تجربه کردند.

امیر در نهایت با تکرار و ادامه همین اشتباهات هم شیرین و هم خود را قربانی می کند. شیرین توسط یک شورشی هر چند ناخواسته کشته می شود، این ناخواستگی می تواند تاکید و ارجاعی باشد به سوختن خشک و تر در مسیر رسیدن به هدف.

امیر بعد از درگیری با محسن در حال غرق شدن به چهره شیرین خیره می شود. از گردابی که به دست خود درست کرده و حالا در آن غرق می شود.

تصویر نهایی این سکانس نمای فیکس شده دو نفره نجات و شیرین و در نهایت تصویر فیکس شده مریم، هما، آرش، و حتی خدمتکاران خانه نجات است. در نمای دو نفره اول تمهید در قاب بندی و تصویر نقشه ایرانی که پدر و دختر را تشکیل می دهد، به همان اندازه تصویر و قاب بندی فیکس شده بقایای خانواده نجات می تواند اشاره و تاکیدی باشد بر قربانیان گفتمان انقلابی که در مسیر رسیدن امیر به هدفش همگی قربانی می شوند.

این فرجام همچنان آرمان ماهی سیاه را تداعی می کند. با این تفاوت که در جهان ذهنی ماهی سیاه به دریا و رهایی می رسد، در جهان واقعی اما امیر در استخر کوچک خانه نجات غرق می شود. امیر بر خلاف جهان ذهنی ماهی سیاه حتی شنا کردن بلد نیست. پارادوکسی بین دو جهان متفاوت که می تواند اشاره و تاکیدی باشد بر فقدان عقلانیت امیر که نماینده ابژه و واقعی گفتمان انقلابی که نه درک عقلانی از پیچیدگی های گفتمان انقلابی دارد و نه آمادگی برای مواجهه با آن.

امیر در جایی به اینکه شنا بلد نیست اشاره می کند. این اشاره که فقط در قالب یک دیالوگ سرسری و جدی نگرفته شده مطرح می شود، در نهایت به کلیدی ترین و در واقع به پایان دراماتیک و مرگ امیر منجر می شود. در تحلیل فرامتنی ناآشنایی امیر به شنا، می تواند از ناآگاهی امیر به ورود معرکه ای باشد که علیرغم قربانی کردن همه چیز برای رسیدن به آن، اما خود در آن غرق می شود. در تحلیل فرامتن شیرین می تواند دلالت و نمادی از ارمانی باشد که امیر و نسل او برای رسیدن به آن از همه مرزهای اخلاقی گذر کردند.

در سکانس پایانی محسن فرصت طلب و جوان ساده و خام شورشی و انقلابی از معرکه فرار می کنند. محسن شنا کردن در هر جهت آب را بلد است. چه در خدمت نجات که نماد بورژوازی ملی است، چه آدم لفت و لیسی که به اعتماد نجات خیانت می کند. و چه در هیبت لیدری کارگران معترض تا جایی که بسیار تندتر و هیجانی تر و کاربلدتر از نفوذی های شورشی هم شعار می دهد و تحریک می کند و کارخانه را آتش می زند و به خانه نجات حمله می کند و…. در نهایت با فرار از معرکه خود را برای شنا در موقعیت جدید آماده می کند. محسن اصرار به در بردن قاتل ناخواسته شیرین از معرکه دارد. اشاره ای به هوشمندی و فرصت طلبی ضدانقلابی محسن تا قاتل شیرین برای او شاهدی باشد برای ادامه فرصت طلبی های او.

از این زاویه اما نگاه پراگماتیستی و شبه محافظه کارانه رجب زاده به انقلاب هم از جهاتی قابل تامل است. هم از حیث قربانی کردن جوانان زیر مجموعه تشکیلاتی خود، هم به دام انداختن دوباره هوشنگ و هم از جنبه شخصی به کشتن دادن شوهر حوری بخاطر تعلقات عاطفی نسبت به او، و در نهایت فرار کردن از محاصره ساواک. او وجهی دیگر از گفتمان انقلابی را نمایندگی می کند که همزمان برای تحقق انقلاب و رسیدن به تعلقه شخصی و آرمان انقلاب با عقلانیت پراگماتیستی عمل می کند و اما به ضرورت مرزهای اخلاقی را زیر پا می گذارد. در مقایسه با امیر که درک صادقانه تر و ساده انگارانه تری از این گفتمان دارد. در یکی از سکانس ها امیر به نادر می گوید شما از مارکسیسم چیزی نمی فهمید. اشاره ای کنایه آمیز به استراتژی محافظه کارانه حزب توده.

جانمایی لو رفتن جاسوسی سرهنگ مقربی و به صورت گذرا می تواند اشاره ای باشد به استفاده همه سازوکارهای ممکن برای انقلاب، در مقایسه با کنایه ها و اشاره های رجب زاده به حذف های درون تشکیلاتی و بطور موازی تن دادن امیر به مجاز کردن خود به استفاده از هر وسیله ای که بتواند او را به شیرین برساند، حتی تن دادن به عضویت در ساواک.

از این منظر امید (برادر امیر) هم به همان نسبت وجهی دیگر از این گفتمان را با آتش زدن خانه پدر سعید نمایندگی می کند. او بخشی از نیروهای محافظه کار مذهبی را نمایندگی می کند که به ضرورت دست به رفتارهای رادیکال اما با انگیزه های شخصی می زند.

«تاسیان» از این منظر، فقط یک تحلیل و تفسیر به رای با اتکا به کدها و نشانه های درون متن است. نه در تایید و رد آنچه نگارنده برداشت و تفسیر کرده است.

منبع: سینما سینما

آدرس کوتاه: https://www.rokh.in/news/143829

دیدگاه

آخرین خبرها

مرتبط با خبر

تینا پاکروان

خبرهای پربازدید

«زنان، بدون مردان»؛ از شهرنوش پارسی‌پور تا شیرین نشاط

سینماسینما، آریو همتی مهمترین نکته در زمینه اقتباس و ساختن فیلم بنا بر یک اثر ادبی هنری یعنی داستان و انواع مختلف آن این است که کارگردان یا تهیه‌کننده و عامل ساخت اثر ادبیات را بشناسد که بتواند اثری مولف و شاخص را انتخاب کند و سپس در مراحل پرداخت و ساخته شدن با وسواس […]

بازگشت امیدبخش محمد عسکری به سپاهان پس از کابوس رباط‌صلیبی

محمد عسکری، وینگر جوان سپاهان، پس از پشت سر گذاشتن دوران درمان و بازتوانی ناشی از پارگی رباط صلیبی، به تمرینات طلایی‌پوشان بازگشته و امیدوار است با جلب اعتماد محرم نویدکیا، جایگاه خود را در ترکیب سپاهان برای فصل جدید بازپس بگیرد.

پیکان بدون سرمربی تمرین کرد؛ مذاکره با گزینه‌های سرمربیگری

در حالی که هنوز وضعیت نیمکت پیکان به طور رسمی مشخص نشده، تمرینات این تیم از روز گذشته بدون حضور سرمربی و زیر نظر مدیر تیم آغاز شده و همزمان مدیران باشگاه مذاکرات خود را با پیروز قربانی و مجتبی حسینی برای انتخاب سرمربی جدید پیش برده‌اند.

صابر ابر در «برداشت آخر»

صابر ابر که این روزها با جدیدترین نمایش خود «خون بس»، در تالار وحدت روی صحنه است، با اجرای نمایش «برداشت آخر» نیز همکاری دارد.

جدیدترین خبر از نمایشی با بازی حسن معجونی و هوتن شکیبا

همزمان با رونمایی از پوستر نمایش «براساس دایی‌ وانیا از آنتون چخوف» به نویسندگی و کارگردانی یوسف باپیری، فهرست کامل عوامل این اجرا نیز منتشر شد.

نیلوفر حدادی درگذشت

نیلوفر حدادی، گوینده و مدیر دوبلاژ ، ۱۷ تیرماه ۱۴۰۵ دار فانی را وداع گفت. به گزارش سینماسینما، او متولد ۱۳۵۶ بود و از اواسط دهه هفتاد وارد دوبله شد و این هنر را نزد بزرگانی چون بهرام زند فرل گرفت. زنده‌یاد نیلوفر حدادی در سریال‌های آرکین و چرنوبیل، فیلم پسر کاراته‌باز، انیمیشن مهارت‌های زندگی، […]

اکران «پس از عاشقی» از ۲۴ تیر در هنروتجربه

فیلم سینمایی «پس از عاشقی» به کارگردانی محمدعلی صفورا از ۲۴ تیر در گروه سینمایی هنروتجربه اکران می‌شود. نوشته اکران «پس از عاشقی» از ۲۴ تیر در هنروتجربه اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

اعتبار مجدد برند «حسن» برای «بدنام» و «پردیسِ» صریح این روزها

در هفته‌ای که پشت سر گذاشتیم حسن پورشیرازی، پردیس احمدیه، اشکان اشتیاق، شهاب حسینی و نیلوفر حدادی از مهمترین چهره‌های خبرساز در محافل رسانه‌ای بودند. نوشته اعتبار مجدد برند «حسن» برای «بدنام» و «پردیسِ» صریح این روزها اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

سایه‌ی سربازی بر سنگر تراکتور/ بیرو سرباز می‌شود و دروازه خالی؟

فرارسیدن خدمت سربازی علیرضا بیرانوند در آستانه آغاز فصل جدید لیگ برتر، دست سران باشگاه تراکتور را لای پوست گردو گذاشته است.

سه جایزه دیگر برای «آنها مرا دوست داشتند» در آمریکا

فیلم سینمایی «آنها مرا دوست داشتند» به کارگردانی محمدرضا رحمانی موفق شد سه جایزه جشنواره روزولت آیلند آمریکا را از آن خود کرد. نوشته سه جایزه دیگر برای «آنها مرا دوست داشتند» در آمریکا اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

منتظر بمانید..

«تاسیان» و نظریه مرگ مولف

آخرین خبرها

مرتبط با خبر

تینا پاکروان

خبرهای پربازدید

«زنان، بدون مردان»؛ از شهرنوش پارسی‌پور تا شیرین نشاط

بازگشت امیدبخش محمد عسکری به سپاهان پس از کابوس رباط‌صلیبی

پیکان بدون سرمربی تمرین کرد؛ مذاکره با گزینه‌های سرمربیگری

صابر ابر در «برداشت آخر»

جدیدترین خبر از نمایشی با بازی حسن معجونی و هوتن شکیبا

نیلوفر حدادی درگذشت

اکران «پس از عاشقی» از ۲۴ تیر در هنروتجربه

اعتبار مجدد برند «حسن» برای «بدنام» و «پردیسِ» صریح این روزها

سایه‌ی سربازی بر سنگر تراکتور/ بیرو سرباز می‌شود و دروازه خالی؟

سه جایزه دیگر برای «آنها مرا دوست داشتند» در آمریکا

تینا پاکروان

tina pakroan

نگاهی به نقدهای «تاسیان»/ نمایش یک دوران آرام، لزوما رویا فروشی نیست

تینا پاکروان

tina pakroan

«تاسیان» و پایانی بی‌قهرمان

تینا پاکروان

tina pakroan

تاسیان می‌شود بی‌تو

تینا پاکروان

tina pakroan

مرگ رفاقت‌ها در بزنگاه تاریخ/ نگاهی به سریال «تاسیان» به بهانه پخش قسمت بیست و یکم

تینا پاکروان

tina pakroan

«تاسیان» رفع توقیف شد

تینا پاکروان

tina pakroan

عقب‌نشینی سازندگان، انجام اصلاحات، پخش قسمت چهارم «تاسیان»

ابراهیم حاتمی کیا

ebrahim hatami

کیانوش عیاری

kianoosh ayyari

از جنجال «شروین» تا اعتراض «کیانوش»

تینا پاکروان

tina pakroan

توقیف را چه کسی در دامان فرهنگ ما گذاشت؟/ بیانیه اعتراضی کانون کارگردانان سینما در پی پخش نشدن قسمت جدید «تاسیان»

تینا پاکروان

tina pakroan

واکنش تینا پاکروان به توقیف «تاسیان»

تینا پاکروان

tina pakroan

فشار بر سریال تینا پاکروان ادامه دارد/ ساترا: «تاسیان» مجوز نمایش ندارد

تینا پاکروان

tina pakroan

اشکان خطیبی

ashkan khatibi

سویه‌های تمجیدنشدنیِ سریال «خاتون»

تینا پاکروان

tina pakroan

اشکان خطیبی

ashkan khatibi

خاتون خیالی

تینا پاکروان

tina pakroan

اشکان خطیبی

ashkan khatibi

طراحی هنری «خاتون»؛ تحسین برانگیز و هویت‌مند

تینا پاکروان

tina pakroan

اشکان خطیبی

ashkan khatibi

حماسه‌ی زنانه / «خاتون»؛ عاشقانه زیستن و شجاعانه جنگیدن

تینا پاکروان

tina pakroan

اشکان خطیبی

ashkan khatibi

چه عاشقان بی‌نشانی که پای درد تو نشستند!/ نگاهی به قسمت‌های اولیه سریال «خاتون»

تینا پاکروان

tina pakroan

اشکان خطیبی

ashkan khatibi

آی عشق آی عشق چهره آبی‌ات پیدا نیست

تینا پاکروان

tina pakroan

اشکان خطیبی