اگر غم لشگر انگیزد که خون عاشقان ریزد / «خاتون»، تیتراژ آغازین، آیینه تمام نمای داستان است

سینماسینما، مینو خانی

اگر تماشای سریال «خاتون» را آغاز نکرده‌اید، این نوشته می‌تواند بخش‌هایی از داستان را لو دهد

چشمم را می‌بندم و به نوای موسیقی گوش جان می‌سپارم تا جدیدترین اثر استاد کیهان کلهر روحم را به پرواز درآورد. یک آرشه پرقدرت بر سیم‌ها کشیده می‌شود، بعد تکانه‌های ریز چندین آرشه نوای ریز و زیری می‌نوازد. بعد آهسته آهسته نوای برخی سازها اوج می‌گیرد و روح سوار بر اسب خیال به فراز ابرها می‌رود. در همین حین، نوای برخی دیگر که فرود می‌آید و دوباره به تکانه‌های ریز آ‌رشه‌ها می‌رسد، هر چه تردید و دلهره است به دل می‌ریزد. اما این نوای فاخر کمانچه پرقدرت است که بر دلهره‌ها غلبه پیدا می‌کند و آرام پیش می‌رود، آرام پیش می‌روند، اما هیچ کدام قطع نمی‌شوند؛ نه دلهره‌ها، نه قدرت اوج‌گیرنده. نه نوای سوزناک آرشه‌ ویلون‌ها بر سیم‌ها، نه حس حماسی کمانچه و این همان اوج و فرود، همان دلهره و قدرتی است که همیشه همراه مردم این سرزمین بوده است و این بار در قالب موسیقی تیتراژ آغازین سریالی نمود پیدا کرده که برشی از همین اوج و فرودهای این سرزمین است، نمایشی از روزگار سراسر سوگ و حماسه ایران‌زمین.

موسیقی یکی از ارکان طراحی صدا در هر اثر نمایشی است؛ مثل سکوت‌ها، صداها و دیالوگ‌ها. موسیقی متن و تیتراژ هر اثر نمایشی باید ارتباط تنگاتنگی با موضوع و مضمون آن اثر داشته باشد، همانطور که سکوت‌ها، صداها و دیالوگ‌ها. موسیقی که بر تیتراژ آغازین هر اثر نمایشی می‌آید، اولین پالس ارتباط با مخاطب است و این پالس وقتی قوی می‌شود که نام سازنده موسیقی، استاد کیهان کلهر، فخر کمانچه‌نوازی ایران باشد. اما موسیقی تیتراژ آغازین «خاتون» هم به گواه نوای آرشه‌ها و هم به گواه تیتراژ پایانی که نام ارکستراسیون پراگ در آن خودنمایی می‌کند، ارکستراسیون غربی است. البته که کمانچه استاد نه فقط در تیتراژ آغازین و بر ساز غربی، که در طول سریال، غنا و حس و حال موسیقی ایرانی را گواهی می‌دهد. اما این ترکیب ساز ایرانی و ارکستراسیون غربی، آیینه تمام نمای همه آن چیزی شده است که در سریال دیده می‌شود. سنت و مدرنیسمی که در شخصیت زنان سریال غلبه دارد، تقابلی است که در بستر دوره پهلوی اول شکل می‌گیرد و در پهلوی دوم به تمامی وجوه زندگی سرایت و جامعه ایران را از سر تا پا مدرن می‌کند، در موسیقی هم دیده می‌شود. رضا شاه، موزیک قشون را تعطیل کرد و به جای آن اداره کل موزیک راه انداخت. استاد علینقی وزیری، مدرسه عالی موسیقی را تاسیس کرد که در آن اصول و قواعد موسیقی اروپایی تدریس می‌شد؛ تغییر و تحولی که در پهلوی دوم پررنگ‌تر شد و موسیقی غربی جای پای خود را محکم و محکم‌تر کرد. به نظر می‌رسد استاد کلهر با توجه به این تغییر، ترکیب ساز ایرانی و غربی در موسیقی تیتراژ آغازین را با توجه به این وضعیت اجتماعی کشور، تنظیم و تدوین کرده است تا وجه غالب داستان، تقابل سنت و مدرنیسم در اوج بحران‌های اجتماعی و سیاسی کشور پالس قوی برای مخاطب باشد.

و اگر بخواهم با توجه به مقطع زمانی مشخص داستان بگویم، اشغال ایران در ١٣٢٠ توسط روس‌ها در شمال و انگلیس‌ها در جنوب، همان نوای پردرد و سوز و دلهره‌آوری است که تکانه‌های ریز آرشه‌ها به دل می‌اندازد و نوای فاخر و پرقدرت کمانچه که بر آن می‌آید و اوج می‌گیرد، غرور مبارزانی است که برای نجات وطن از جان و مال خود گذشتند؛ خصوصا در صحنه مرگ مبارزان در قسمت پنجم که همه صداهای صحنه بسته است تا نمادی از خاموش شدن صدای آزادی‌خواهی باشد و غرور وطن‌پرستی و ایثار در صدای اوج‌گیرنده کمانچه بازتاب پیدا کند.

این ویژگی در قسمت چهارم و در صحنه ورود شیرزاد به خانه بعد از زندان و مواجه شدنش با مرگ امیرعلی هم دیده می‌شود. همه افراد خانه مات و مجسمه‌وار نگاه می‌کنند و همه صداهای صحنه بسته است. هر کس به سمت شیرازد می‌آید از قدرت گام‌ها و نگاه تیز او خود را کنار می‌کشد جز خاتون که می‌خواهد به دامن شیرازد بیاویزد، اما با خشونت به زمین پرتاب می‌شود تا به ما بگوید این صدای عشق است که خاموش می‌شود.

نمی‌دانم چرا دوست دارم یا حس می‌کنم سه‌گانه شیرزاد، خاتون و امیرعلی نمادی از ایران هستند. امیرعلی نمادی از جوانان وطن است که در حمله دشمن جان عزیز خود را از دست می‌دهند و همانطور که خاتون به شیرازد می‌گوید دلیل مرگ امیرعلی هر چیز و هر کسی است جز او، جز او که مادر است؛ دلیل مرگ امیرعلی تیفوس و طاعون و ارتش آلمان و انگلیس و شوروی است نه او که مادر است. خاتون، مام وطن، روح و جان ایران است که در عزای فرزندانش به زمین می‌افتد، گوشه عزلت می‌گزیند و به آرامی اشک می‌ریزد و شیرازد جسم وطن و خاک است که تن به پذیرش همکاری با اشغال‌گر داد تا زنده بماند، تا پرقدرت باشد، تا باز دوباره بسازد. این شیرزاد است که علیرغم تلخی‌های خاتون، چند بار از او می‌خواهد دوباره زندگی‌شان را با هم بسازند، تا دوباره کشور را بسازند.

این خاتون، روح و جان وطن است که با فریادها و گلایه‌هایش به شیرازد، جسم و خاک وطن، نه فقط اعتراض یک زن به شوهرش است، که وجدان آگاه او می‌شود تا پا در راه آزادی بگذارد و مهر خیانت از چهره بزداید، که اگر آزاد نشده بود، ایران‌زمین، ایران امروز ما نبود. شیرازد گرچه مست به سراغ خاتون می‌رود و از او عشق طلب می‌کند، نه فقط عشق شیرازد به خاتون، عشق شوهر به همسر، که دو روی سکه وطن، روح و جان و جسم وطن، همت و غیرت و قدرت است که تا در هم تنیده نشوند، آزادی و استقلال به بار نمی‌آورد.

این نه فقط زندگی شیرزاد و خاتون که ایران است، ایران ما که طعم تلخ اشغال را چشید اما امید به روزهای خوش را از دست نداد، چون «عاشق» بود، چون «عاشق» است و همه این اوج و فرودها، سوز و سوگ‌ و دوری و حماسه و عشق در تیتراژ آغازین حس می‌شود. و این برگه دیگری از دست پرقدرت هنرمند گرانقدر ما، استاد کلهر است که با نگاه و نقش کارگردان، تینا پاکروان آمیخته می‌شود، کارگردانی که می‌دانسته چطور باید هنرها با یکدیگر پیوند بخورند تا اثری فاخر به بار آورد، همانطور که می‌دانسته چطور باید از برخی صحنه‌ها در آثار دیگر یا هنرهای دیگر الهام بگیرد و کادر تماشایی‌تری خلق کند.

فقط به دو کادر مهم ارجاع می‌دهم: صحنه‌ای که بهناز جعفری پسر مرده‌اش، خشایار را در آغوش گرفته، همان مجسمه «مریم مقدس» میکل‌آنژ بزرگ است که طی سده‌ها باعث خلق آثار دیگر شده و صحنه عزاداری خاتون در شب عید با شمع و سیب و آیینه و قاب عکس امیرعلی، یکی از قاب‌های مکرر استاد ناصر پلنگی است. و چاره نیست که نمی‌توانم از دو صحنه دیگر که نشانه غنای بصری تینا پاکروان است، نگویم: صحنه سوله‌ای که سرگرد نامجو و سربازهای زخمی در گوشه و کنار آن رها شده‌اند و صدای آه و ناله‌شان بر فضا غالب است و صحنه ورود لهستانی‌ها به خاک ایران که این نیز با نوای کمانچه استاد، حس درد و غم آواره‌های جنگی را تشدید می‌کند.

منبع: مجله نماوا

منبع: سینما سینما

آدرس کوتاه: https://www.rokh.in/news/83226

دیدگاه

آخرین خبرها

مرتبط با خبر

تینا پاکروان

اشکان خطیبی

کیهان کلهر

خاتون

خبرهای پربازدید

پیام تسلیت عراقچی به مناسبت درگذشت اکبر عبدی

سید عباس عراقچی وزیر امورخارجه ایران، در پیامی درگذشت اکبر عبدی بازیگری تلویزیون و سینما را تسلیت گفت.

از بغض پرحاشیه «عادل» تا حسرت هفت‌ساله «لیلا»

در هفته‌ای که پشت سر گذاشتیم مریلا زارعی، عادل فردوسی‌پور، لیلا حاتمی، بهرام افشاری و بهنام تشکر از مهمترین چهره‌های خبرساز در محافل رسانه‌ای بودند. نوشته از بغض پرحاشیه «عادل» تا حسرت هفت‌ساله «لیلا» اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

مروری بر زیبایی‌شناختی «باشو غریبه کوچک» در خانه سینما

نشست تخصصی و نمایش ویژه فیلم سینمایی «باشو غریبه کوچک» به کارگردانی بهرام بیضایی در خانه سینما برگزار می‌شود. نوشته مروری بر زیبایی‌شناختی «باشو غریبه کوچک» در خانه سینما اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

اکبر عبدی به روایتی دیگر

«اکبر عبدی با ویژگی‌های برجسته درک کاراکتر ، گریم پذیری چهره ، توانایی تغییر صدا ، شناخت و تسلط به زبان‌ها ،گویش‌ها و لهجه‌های متعدد، قدرت بداهه گویی و داشتن «آن» عشق در بازیگری جهت تاثیر بر مخاطب، در آثار پرفروش زیادی موفق به نقش آفرینی می‌شود که این امر نشان‌دهنده توانایی او در هر دو وجه سینما یعنی سینمای قائم به اندیشه و سینمای قائم به گیشه است.»

«باشو غریبه کوچک» از نگاهی دیگر

زیبایی‌شناختی تصویر فیلم «باشو غریبه کوچک» به کارگردانی بهرام بیضایی با حضور بهمن نامورمطلق موضوع یک نشست سینمایی خواهد شد.

از فریادهای سوسن پرور تا واکنش هنرمندان به درگذشت اکبر عبدی

هنرمندانی چون سوسن پرور، امین حیایی، رضا کیانیان، حامد بهداد، پرویز پرستویی، فاطمه معتمدآریا، نوید محمدزاده و... به خبر درگذشت اکبر عبدی واکنش نشان دادند.

از واکنشمعین تا جمشید هاشم‌پور به درگذشت «عمو اکبر»

در پی درگذشت اکبر عبدی، بازیگر سرشناس ایرانی، چهره‌های شاخص عرصه‌های مختلف با انتشار پیام‌های جداگانه، به فقدان این هنرمند واکنش نشان دادند.

در هشتاد و سومین دوره برگزاری؛ فیلم‌های جشنواره ونیز با آثاری از سینماگران ایرانی اعلام شد

سینماسینما- پاریس؛ نشست خبری جشنواره ونیز ۲۰۲۶ روز پنجشنبه برگزار شد و مدیر آن آقای البرتو باربرا به مدت یک ساعت و نیم درباره معرفی فیلم‌های انتخاب شده خود در بخش‌های گوناگون‌ از جمله مسابقه، خارج از مسابقه، سریال‌های تلویزیونی، افق‌ها و … مقابل خبرنگاران صحبت کرد. در بخش مسابقه ۲۰ فیلم انتخاب شده که […]

پزشکیان درگذشت اکبر عبدی را تسلیت گفت

رئیس جمهور در پیامی درگذشت زنده یاد اکبر عبدی چهره بی‌بدیل عرصه تئاتر، سینما و تلویزیون کشور را به خانواده وی، جامعه شریف هنری کشور و تمام هم میهنانی که با خاطره آثارش زیسته‌اند تسلیت گفت.

تجربه‌های متفاوت اکبر عبدی

هرچند اکبر عبدی در سینما و تلویزیون همواره به عنوان بازیگر فعالیت داشت اما در تئاتر علاوه بر بازیگری، در کارگردانی هم صاحب تجربه بود.

منتظر بمانید..

اگر غم لشگر انگیزد که خون عاشقان ریزد / «خاتون»، تیتراژ آغازین، آیینه تمام نمای داستان است

آخرین خبرها

مرتبط با خبر

تینا پاکروان

اشکان خطیبی

کیهان کلهر

خاتون

خبرهای پربازدید

پیام تسلیت عراقچی به مناسبت درگذشت اکبر عبدی

از بغض پرحاشیه «عادل» تا حسرت هفت‌ساله «لیلا»

مروری بر زیبایی‌شناختی «باشو غریبه کوچک» در خانه سینما

اکبر عبدی به روایتی دیگر

«باشو غریبه کوچک» از نگاهی دیگر

از فریادهای سوسن پرور تا واکنش هنرمندان به درگذشت اکبر عبدی

از واکنشمعین تا جمشید هاشم‌پور به درگذشت «عمو اکبر»

در هشتاد و سومین دوره برگزاری؛ فیلم‌های جشنواره ونیز با آثاری از سینماگران ایرانی اعلام شد

پزشکیان درگذشت اکبر عبدی را تسلیت گفت

تجربه‌های متفاوت اکبر عبدی

تینا پاکروان

tina pakroan

نگاهی به نقدهای «تاسیان»/ نمایش یک دوران آرام، لزوما رویا فروشی نیست

تینا پاکروان

tina pakroan

«تاسیان» و پایانی بی‌قهرمان

تینا پاکروان

tina pakroan

«تاسیان» و نظریه مرگ مولف

تینا پاکروان

tina pakroan

تاسیان می‌شود بی‌تو

تینا پاکروان

tina pakroan

مرگ رفاقت‌ها در بزنگاه تاریخ/ نگاهی به سریال «تاسیان» به بهانه پخش قسمت بیست و یکم

تینا پاکروان

tina pakroan

«تاسیان» رفع توقیف شد

تینا پاکروان

tina pakroan

عقب‌نشینی سازندگان، انجام اصلاحات، پخش قسمت چهارم «تاسیان»

ابراهیم حاتمی کیا

ebrahim hatami

کیانوش عیاری

kianoosh ayyari

از جنجال «شروین» تا اعتراض «کیانوش»

اشکان خطیبی

ashkan khatibi

امیرحسین حاجیلو درگذشت

اشکان خطیبی

ashkan khatibi

اجرای ۲ نمایش پس از ۲ سال وقفه کرونایی!

اشکان خطیبی

ashkan khatibi

اشکان خطیبی و هنرجویانش به صحنه باز می‌گردند

پژمان بازغی

pezhman baaghi

اشکان خطیبی

ashkan khatibi

کدام یک از سلبریتی ها در اجرا موفق بوده اند ؟ ازگلزار و رضا صادقی تا اشکان خطیبی و پژمان بازغی

تینا پاکروان

tina pakroan

اشکان خطیبی

ashkan khatibi

سویه‌های تمجیدنشدنیِ سریال «خاتون»

تینا پاکروان

tina pakroan

اشکان خطیبی

ashkan khatibi

خاتون خیالی

تینا پاکروان

tina pakroan

اشکان خطیبی

ashkan khatibi

طراحی هنری «خاتون»؛ تحسین برانگیز و هویت‌مند

تینا پاکروان

tina pakroan

اشکان خطیبی

ashkan khatibi

حماسه‌ی زنانه / «خاتون»؛ عاشقانه زیستن و شجاعانه جنگیدن

کیهان کلهر

kayhan kalhor