نقدی بر مستند گفتوگومحور از پگاه آهنگرانی؛ پرترهای در فضای بسته
سنماسینما، محمد ناصریراد
با پخش مستند گفتوگومحور پگاه آهنگرانی و محصول بیبیسی فارسی با ترانه علیدوستی، و وایرال حداکثری آن، فضای رسانهای فارسیزبان بار دیگر به میدان واکنشهای احساسی، ستایشهای شتابزده و داوریهای صفر و یکی بدل شد.
آنچه بیش از هر چیز در این هیاهو گم شد، خود مستند بود و اینبار بهمثابه یک واقعه سیاسی یا اجتماعی خیر، اما بهعنوان یک اثر مستند با فرم، ساختار، منطق روایی و انتخابهای آگاهانه سینمایی بله.
مستند نیمهبلند و پنجاهدقیقهای پگاه آهنگرانی با عنوان «ترانه» اثریست که از نظر زمان، قالب و ریتم روایت، در مرز میان فیلم تلویزیونی و پرتره سینمایی قرار میگیرد و عمداً بر ایجاز، تمرکز و ضرباهنگ خطی تکیه دارد؛ فیلم برای پخش، اثرگذاری بر مخاطبِ فراگیرش و خرید رسانهای طراحی شده و ساختار آن بهگونهای سامان یافته که روایت شخصی یک چهره شناختهشده را به یک حافظه جمعی پیوند بزند. در ساختار روایی اثر، استفاده گسترده از آرشیو جایگاهی محوری دارد؛ بخشهایی از فیلمهای شاخصی که ترانه علیدوستی در آنها ایفای نقش کرده، در کنار آرشیو ویدئوها، عکسها و صداهای خیزش ۱۴۰۱ قرار میگیرد و فیلم از طریق این همنشینی، بدن سینمایی بازیگر را به بدن اجتماعی یک جنبش پیوند میزند.
فیلم با عنوان مستقیم و بیواسطه «ترانه»، آگاهانه بر حذف هرگونه واسطه معنایی تأکید میکند و خود نام را بهعنوان هسته روایت برمیگزیند؛ روایتی که در آن مستندساز، علیدوستی را به دستمایهای برای بازخوانی، احضار و یادآوری خیزش ۱۴۰۱ تبدیل میکند.
فیلم از عکسهای کودکی، نوجوانی و خانوادگی ترانه علیدوستی بهره میگیرد و بخشی از این تصاویر برای نخستینبار بهصورت عمومی نمایش داده میشود؛ این آرشیو خصوصی در کنار آرشیو عمومی خیزش ۱۴۰۱، ساختاری دوگانه از حافظه میسازد که در آن زندگی شخصی و تاریخ اجتماعی بهطور همزمان روایت میشوند. این همنشینی، پرتره علیدوستی را از سطح یک چهره مشهور فراتر میبرد و او را در جایگاه یک بدن تاریخی و یک حامل حافظه جمعی تثبیت میکند.
در یکی از معدود لحظات خروج از فضای بسته، و در قسمتهای پایانیِ مستند، تصویری از علیدوستی در خیابان ارائه میشود، با این حال، قاب همچنان در درون اتومبیل شکل میگیرد و سوژه در حصار یک فضای متحرک اما محدود باقی میماند؛ انتخابی که استمرار منطق بصری فیلم را حفظ میکند و مفهوم محصوربودن را از فضای خانه به فضای شهر امتداد میدهد.
از منظر کارگردانی، مستند پگاه آهنگرانی، پیش از آنکه یک روایت میدانی باشد، یک گفتوگوی درونخانگی است؛ فیلمی که بهوضوح بر مصاحبه و فضای بسته خانه سوژه تمرکز دارد و روایتش را تقریباً بهطور کامل بر حضور فیزیکی ترانه علیدوستی در یک فضای امن، کنترلشده و خصوصی بنا میکند و همین انتخاب فرمی خود بهطور ضمنی به استعارهای بصری از خفقان، تنگی فضا و وضعیت بسته زیست اجتماعی بدل میشود؛ خانه در این مستند، بدل به تصویر فشردهای از شرایطی میشود که سوژه در آن زیسته و روایتش از دل همان محدودیتها برمیخیزد. در عین حال، ترانه علیدوستی در برابر دوربین با سطحی بالایی از آرامش، تسلط و امنیت روانی ظاهر میشود و همین احساس راحتی در بیان امکان طرح گفتارهایی مهم، شفاف و اثرگذار را فراهم میکند؛ گفتارهایی که هم حامل تجربه زیستهاند و هم واجد بار اجتماعی و تاریخی و ستون اصلی بار عاطفی و معنایی فیلم را شکل میدهند.
با این حال، تصمیم فیلمساز برای همراهکردن دوربین با ترانه علیدوستی در خیابان، گامی سنجیده در جهت گسترش میدان معنایی روایت بهشمار میآید. حضور او در حرکت شهری، تماشای مردم از پشت شیشه اتومبیل و ورود قاب به فضای عمومی، لحظهای است که فیلم به مرز سند اجتماعی نزدیک میشود و بدن فردی را در آستانه بدن جمعی قرار میدهد؛ اگرچه علیدوستی همچنان در حصار اتومبیل باقی میماند، همین عبور کنترلشده از فضای خانه به فضای شهر، افق روایت را گسترش میدهد و فیلم را از انحصار اعتراف شخصی به سوی بازتاب یک وضعیت اجتماعی سوق میدهد.
از منظرِ شیوه تولید نیز با نمونهای شاخص از الگوی رایجِ فیلمسازی از راه دور روبهرو هستیم؛ الگویی که در سالهای اخیر، بهواسطه مهاجرت، محدودیتها و تولیدات برونمرزی رواج یافته است. آهنگرانی عملاً از فاصله، روایت را هدایت میکند؛ فاصلهای که گرچه بهلحاظ امنیتی قابل فهم است، اما در سطح فرمی، نوعی سردی کنترلشده، ایستایی بصری و محافظهکاری میزانسن را نیز به فیلم تحمیل کرده است.
دوربین کمریسک است، قابها عمدتاً امناند، حرکتها محدودند و زبان تصویر بیش از آنکه کشف کند، ثبت میکند.
فیلم از نظر ساختار، بر یک ستون مرکزی بنا شده، گفتوگوی ممتد، اعترافمحور و روایی با قطعهای حداقلی. این انتخاب، روایت را صریح، روان و قابل دنبالکردن کرده، اما به همان نسبت، از پیچیدگی سینمایی، تنوع ریتم و امکان خلق لایههای تصویری کاسته است. مستند بیش از آنکه سینما باشد، یک سخن گفتنِ ضبطشده باشکوه است؛ کیفیتی که مخاطب را تحتتأثیر قرار میدهد، اما کمتر او را به تجربهای چندحسی و سینمایی فرامیخواند.
با این همه، فیلم یک نقطه اوج درخشان دارد، سکانس شنا. صحنهای که با کمترین دیالوگ و ابزار احساس، بیشترین معنا را منتقل میکند. تصویر علیدوستی در آب، با لباس شنای کامل، در لحظهای که سر از آب بیرون میآورد و لبخند میزند، جاییست که بدن، تصویر و معنا همزمان آزاد میشوند. این سکانس، بهدرستی تداعیگر حافظه سینمایی مخاطب از فیلم «اورکا» است؛ بازخوانیِ آگاهانهای از بدنی که زمانی در قابِ محدودیت به تصویر کشیده میشد و اکنون در قابِ انتخاب و اراده ظاهر میشود. این پایان، دقیقترین و سینماییترین تصمیم فیلم است.
در مجموع، مستند پگاه آهنگرانی اثریست که بهلحاظ محتوایی تأثیرگذار است، اما از حیث سینمای مستند، تا حدی محصور در چارچوب گفتوگوی امن باقی میماند و این مستند تصویریست از زنی که سربلند است و سخن میگوید، زخمی است و ایستاده است، اثریست که اگرچه بیشتر میگوید تا نشان دهد، اما در سکانس پایانیاش، برای لحظهای کوتاه، به سینما بدل میشود.
آخرین خبرها
- «خائن کشی» آنلاین میشود
- مستند «در میان امواج» و روایتی زنانه از جنوب ایران
- تبری بهرام بیضایی از شبکه من و تو
- فیلم کوتاه «پیاده»؛ ایکاش وطن جای بهتری برای ماندن بود
- اکران آنلاین «قیف» از سهشنبه
- اولین اجرای «مزین السلطنه» تقدیم خبرنگاران میشود/ «ژن زامبی» در راه تماشاخانه هما
- وقتی از سینمای حرفه ای و اصیل حرف می زنیم
- نیرویی ماورایی برای فوتبالیستها؛ وقتی یک عشق زنانه میتواند کریستیانو رونالدو را هم دگرگون کند!
- بازگشت دِپ به هالیوود؛ پنه لوپه کروز و جانی دپ در یک فیلم اکشن مهیج بازی میکنند
- «پیر پسر» بهترین فیلم جشنواره لندنبریز شد
- «کیک محبوب من»؛ روایت سهل و ممتنع تنهایی
- فیلم جدید عبدالرضا کاهانی در بخش مسابقه ادینبورگ
- خواننده محبوب کشور: دوست دارم فرهاد مجیدی در ردیف اول کنسرتم مرا تماشا کند!
- رقابت «پیر پسر» در جشنواره ایرلندی
- فیلمی به تهیهکنندگی نوید محمدزاده در جشنواره لوکارنو
- چه کسی با اکران فیلم خارجی مخالف است؟
- تخریب دریک توسط تیم ملی آرژانتین با اشاره به کندریک لامار
- حکایت کوسههای مکانیکی «آروارهها» اسپیلبرگ
- ماراتن عذاب؛ کریستیانو رونالدو و اشکهایی که باید سرازیر میشد
- فیلمهای سعید سهیلی و مهران مدیری در راه سینماها/ تعویق یک هفتهای اکران «یادگار جنوب»
مرتبط با خبر
خبرهای پربازدید
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
حامد بهداد؛ بازیگر مولف و قائم به انرژی
سینماسینما، آریو همتی حامد بهداد در کنار شهاب حسینی، ترانه علیدوستی، باران کوثری و لیلا حاتمی پنج ستاره طبقه متوسط و مطالبهگر در دوران گذار از موج نخست سینمای مطالبهگر به موج دوم آن بودند. این دوره گذار از سال ۱۳۸۲ تا ۱۳۹۴ طول کشید و پس از آن نیز...
۱۴۰۵/۰۴/۰۹
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
واکاوی مستند «ترانه» در آینه روان، فلسفه و جامعه؛ از پیله تروما تا پرواز فردیت
سینماسینما، مسعود ارجمندفر مقدمه: استحاله قربانی به فردیت مدرن مستند «ترانه»، ساختهی پگاه آهنگرانی (پخششده از بیبیسی فارسی)، فراتر از یک پرترهی سینمایی از یک بازیگر مشهور، سندی است از یک استحالهی وجودی. این اثر، روایتی است از سفر ترانه علیدوستی؛ سفری که از از دالانهای تنگ بازداشت و انفرادی...
۱۴۰۴/۱۰/۱۶
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
درباره بازیگران زن مولف سینمای ایران/ ترانه علیدوستی؛ آخرین بازیگر زن مولف
سینماسینما، آریو همتی ترانه علیدوستی آخرین بازیگر مولف زن سینمای ایران است. با این مقدمه کوتاه نخست المانهای مولف بودن در بازیگری را بر میشماریم و سپس به معرفی کوتاه، اما جامع بازیگران زن مولف سینمای ایران میپردازیم. دیالکتیک بازیگر و کاراکتر منجر به شانزده حالت تحت تاثیر جهان ابژیکال،...
۱۴۰۴/۱۰/۰۷
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
۵روزنامه اصولگرا علیه مستند ترانه علیدوستی چه نوشتند؟
روزنامه های اصولگرا به فیلمی که پگاه آهنگرانی برای ترانه علیدوستی ساخته و از تلویزیون بی بی سی پخش شده است حمله کردند.
۱۴۰۴/۱۰/۰۶
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
از رویای امیدبخش «رویا» تا سکوت حرفهای «حمید»
در هفتهای که پشت سر گذاشتیم ترانه علیدوستی، حمید نعمتالله، رویا میرعلمی، مهران مدیری و کاظم دانشی از مهمترین چهرههای خبرساز در محافل رسانهای بودند. نوشته از رویای امیدبخش «رویا» تا سکوت حرفهای «حمید» اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۴/۰۵/۳۱
متن احساسی پیشکسوت فوتبال ایران برای ترانه علیدوستی؛ وقتی آمدی، آقای گل شدم!
حمید علیدوستی، چهره متین فوتبال ایران از بهبودی دخترش، ترانه علیدوستی بازیگر سرشناس کشور خبر داد.
۱۴۰۴/۰۵/۲۳
سخنگوی قوه قضاییه در نشست خبری مطرح کرد؛ ترانه علیدوستی ممنوع از پرواز نیست
سخنگوی قوه قضاییه با اشاره به اینکه ترانه علیدوستی ممنوع از پرواز نیست، گفت: کارت ملی ترانه علیدوستی هیچ محدودیتی ندارد و این مسأله را تأیید نمیکنیم و ما جرمی به اسم ممنوع از پرواز نداریم. به گزارش سینماسینما، نشست خبری اصغر جهانگیر سخنگوی قوه قضائیه صبح امروز برگزار شد....
۱۴۰۳/۱۰/۱۱
سخنگوی قوه قضاییه: بابک زنجانی آزاد نشده/ ترانه علیدوستی اگر ادعایی دارد شکایت کند
سخنگوی قوه قضاییه گفت: احکام فرزندان معاون اول سابق قوه قضاییه و سایر متهمان این پرونده صادر و قطعی شده ...ادامه مطلب نوشته سخنگوی قوه قضاییه: بابک زنجانی آزاد نشده/ ترانه علیدوستی اگر ادعایی دارد شکایت کند اولین بار در بانی فیلم. پدیدار شد.
۱۴۰۳/۱۰/۱۱
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
تصویر «پدر» در سینما؛ این قصهها «پدر» میخواهد
درست در لحظهای که سیلی ترانه علیدوستی بر صورت سعید پورصمیمی نشست، بخش عمدهای از مخاطبان «برادران لیلا» شوکه شدند. ...ادامه مطلب نوشته تصویر «پدر» در سینما؛ این قصهها «پدر» میخواهد اولین بار در بانی فیلم. پدیدار شد.
۱۴۰۳/۰۹/۱۷
جایزه جشنواره آمریکایی به پگاه آهنگرانی رسید
فیلم سینمایی «زنبور کارگر» به تهیهکنندگی و کارگردانی افشین صادقی که پیشتر به جشنواره بین المللی فیلم Skiptown Playhouse در آمریکا راه یافته بود، توانست جایزه بهترین بازیگر نقش مکمل زن را دریافت کند. به گزارش سینماسینما، پگاه آهنگرانی برای بازی در این فیلم سینمایی برنده جایزه بهترین بازیگر نقش...
۱۴۰۳/۰۸/۳۰
جایزه بزرگ جشنواره ریگا برای پگاه آهنگرانی
جایزه بهترین فیلم جشنواره ریگا (بزرگترین جشنواره فیلم کوتاه کشورهای حوزه بالتیک) برای فیلم «پدرم» به کارگردانی پگاه آهنگرانی رسید. به گزارش سینماسینما، «پدرم» محصول سال ۲۰۲۳ است و پیش از این در جشنوارههای متعددی از جمله جشنواره ایدفا که از آن به عنوان مهمترین جشنواره مستند دنیا نام برده...
۱۴۰۳/۰۱/۲۳
جایزه ویژه جشنواره فلورانس برای مستند پگاه آهنگرانی
فیلم مستند «پدر من» ساخته پگاه آهنگرانی برنده جایزه ویژه هیئت داوران جشنواره فیلم کوتاه فلورانس شد. به گزارش سینماسینما، در بخش انیمیشن این فستیوال نیز انیمیشن کوتاه «در سایه سرو» ساخته حسین ملایمی و شیرین سوهانی برنده جایزه شد. مستند ۱۹ دقیقه ای «پدر من» در ادامه مستند «تلاش...
۱۴۰۲/۱۱/۱۴
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
پایان فیلمبرداری فیلم جدید بهروز شعیبی/ پگاه آهنگرانی در «بدون قرار قبلی»
فیلمبرداری فیلم سینمایی «بدون قرار قبلی» به کارگردانی بهروز شعیبی و تهیهکنندگی محمود بابایی در آلمان به اتمام رسید و این روزها مراحل فنی را پشت سر میگذارد. به گزارش سینماسینما، پگاه آهنگرانی به عنوان شخصیت اصلی، مقابل دوربین «بدون قرار قبلی» حاضر شده است. پیش از این نیز نام...
۱۴۰۰/۰۹/۲۸
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
پگاه آهنگرانی بازیگر نقش اصلی فیلم شعیبی
فیلمبرداری«بدون قرار قبلی» به کارگردانی بهروز شعیبی و تهیه کنندگی محمود بابایی در آلمان به اتمام رسید و این روزها مراحل فنی را پشت سر می گذارد.
۱۴۰۰/۰۹/۲۸
۴ فیلم ایرانی در جشنواره ایدفا/ مستندی از پگاه آهنگرانی در بخش مسابقه مستندهای کوتاه
سی و چهارمین جشنواره بینالمللی مستند آمستردام (ایدفا) فهرست فیلمهای چند بخش جدید خود را با حضور چند اثر ایرانی اعلام کرد. به گزارش سینماسینما، مستند «من سعی میکنم فراموش نکنم» ساخته پگاه آهنگرانی در نخستین نمایش جهانی خود در بخش مسابقه مستندهای کوتاه جشنواره ایدفا حضور خواهد داشت و...
۱۴۰۰/۰۷/۲۷
انتشار لوگو و عکسهای جدید فیلم سینمایی «گیسوم»
فیلم سینمایی «گیسوم» در بخش اصلی مسابقه بینالملل – سینمای سعادت – جشنواره جهانی فیلم فجر به نمایش درمیآید. به گزارش مشاور رسانهای پروژه، فیلم سینمایی «گیسوم» به کارگردانی نوید ...ادامه مطلب
۱۴۰۰/۰۳/۰۴
«روما»؛ تجربهای بصری و انسانی از زندگی و طبقات جامعه
سینماسینما، محمد ناصریراد فیلم سینمایی «روما» ساختهٔ آلفونسو کواران، و محصول نتفلیکس در سال ۲۰۱۸ و برندهٔ شیر طلای ونیز در همان سال و جایزه بهترین فیلم خارجی زبان اسکار ۲۰۱۹، تجربهای سینمایی و انسانی است که با دقت تمام زندگی و طبقات اجتماعی مکزیک دههٔ ۱۹۷۰ را بازنمایی میکند....
۱۴۰۴/۱۲/۰۸
خوانشی فرمال و اجتماعی از «خشت و آینه»؛ خشتِ توسعه، آینه تنهایی
سینماسینما، محمد ناصریراد «خشت و آینه» ساخته ابراهیم گلستان در سال ۱۳۴۳، در میانه دههای شکل میگیرد که تهران زیر فشار شتاب توسعه، مهاجرت گسترده و تغییرات اجتماعیِ پس از انقلاب سفیدِ شاه و ملت، سیمایی دوگانه یافته است؛ شهری که از یکسو ویترین مدرنیته را با خیابانهای عریض، زرق...
۱۴۰۴/۱۱/۳۰
«قمرتاج»؛ از ثبتِ واقعیت تا سازماندهی روایت
سینماسینما، محمد ناصریراد «قمرتاج» ساخته هادی و مهدی زارعی در مرز میان سینمای مشاهدهگر، وریته و مستند مردمنگار حرکت میکند، با این تفاوت بنیادین که آگاهانه از خلوص ادعایی این سنتها عبور میکند و به قلمرو مستند داستانی وارد میشود. فیلم با حفظ ظاهر مشاهدهمحور، ساختاری را پیش میبرد که...
۱۴۰۴/۱۰/۰۱
چهلوسومین جشنواره جهانی فیلم فجر؛ آزمونی جدی و نگاهی رو به آینده
سینماسینما، محمد ناصریراد جشنواره جهانی فیلم فجر در دوره چهلوسوم، با همهی موافقتها و مخالفتها، تجربهای متفاوت و قابل تأمل بود؛ تجربهای که بیش از هر اتفاقی، مسئلهی مکان برگزاری را دوباره به یکی از موضوعات اصلی سینمای ایران تبدیل کرد. انتقال جشنواره به شیراز، صرفاً یک جابهجایی جغرافیایی نبود،...
۱۴۰۴/۰۹/۳۰
جهانِ پشتِ یک تصادف
سینماسینما، محمد ناصریراد؛ «یک تصادف ساده» تازهترین ساختهٔ جعفر پناهی، بار دیگر نشان میدهد که او چگونه در دل محدودیت، گسترهای وسیع از امکانات سینمایی را خلق میکند؛ سینمایی که هم به تجربه پیشین وفادار است و هم افق تازهای را پیش چشمِ مخاطب میگشاید. پناهی بار دیگر با صبوری...
۱۴۰۴/۰۹/۱۷
خوانشی روانشناختی از «چشمبادومی»؛ روایت گسسته در آینه هویتِ متلاشی
سینماسینما، محمد ناصریراد؛ ابراهیم امینی را سالهاست میشناسم، در هیبت و قامتِ فیلمنامه نویس میشناسم، اما اثرِ «چشمبادومی» که ساختهٔ اوست، تلاشی است برای ورود به جهان ذهنی نسلی که سرعت تحولات رسانهای و فرهنگی آن از توان درک بسیاری از والدین پیشی گرفته و همین فاصله نسلی به نقطه...
۱۴۰۴/۰۹/۱۶
نقدی بر فیلمهای کوتاه باکس شیراز در جشنواره جهانی فیلم فجر
سینماسینما، محمد ناصریراد؛ در باکس سوم که شامل پنج اثر است، اثار بخش فجر پلاس و متعلق به فیلمسازان سینمای کوتاه شیراز، مورد بررسی قرار میگیرد. فیلم اول؛ اضافی – ساختهٔ احمد علی نژاد نفروش تخمک یا رهایی فرزند؟ اضافی، از همان پلانهای نخست نشان میدهد که جسارت تجربهگری در...
۱۴۰۴/۰۹/۰۹
«معامله در مرز»؛ وقتی معامله به آزمون وجدان بدل میشود
سینماسینما، محمد ناصریراد؛ فیلم «معامله در مرز» (مرزهای نامرئی) ساختهٔ Dastan Zhapar Ryskeldi فیلمساز جوانِ قرقیزستانی جهانش را در قلمرو سرد و آبیفام مرز بنا میکند؛ جایی که واقعیتِ فقر، جابهجایی انسانها و خشونت پنهان در بافتهای روزمره در سکوت جریان دارد. فضای اثر از همان نماهای آغازین بهواسطه رنگ...
۱۴۰۴/۰۹/۰۸
یادداشتی بر فیلم سینمایی «مرد خاموش»؛ آنجا که باد سخن میگوید و انسان خاموش میماند
سینماسینما، محمد ناصریراد؛ فیلم «مرد خاموش» ادامه طبیعی جهان بسته و خفقانزده سهگانه احمد بهرامی است؛ جهانی که باد در آن فرمان میراند و خاک حضور دائمی دارد و انسان در حد سایهٔ خاطرههای فرسوده تقلیل یافته است. این اثرِ دقیق و کم نقص با غنای صوتی و بصریِ بالا،...
۱۴۰۴/۰۹/۰۷