جهانِ پشتِ یک تصادف
سینماسینما، محمد ناصریراد؛
«یک تصادف ساده» تازهترین ساختهٔ جعفر پناهی، بار دیگر نشان میدهد که او چگونه در دل محدودیت، گسترهای وسیع از امکانات سینمایی را خلق میکند؛ سینمایی که هم به تجربه پیشین وفادار است و هم افق تازهای را پیش چشمِ مخاطب میگشاید. پناهی بار دیگر با صبوری و ایجاز، روایتی میسازد که در ظاهر ساده و در باطن پیچیده است و این پیچیدگی صرفا حاصلِ ابهامسازی یا تمهیدات سهلانگارانه نیست و خود نتیجهٔ طراحی دقیق، حذفهای سنجیده و کالبدشناسی یک موقعیت انسانی و اجتماعی است که در آن همه چیز از یک رویداد کوچک آغاز میشود و دامنهاش آرام آرام گسترده میگردد.
صحنه آغازین، جایی که اتوموبیلی در جادهای خلوت، سگی را زیر میگیرد، هسته بنیادین فیلم را شکل میدهد. برخورد ماشین با سگ، علاوه بر نقطه شروع اثر، ساختار نمادین اثر را بنا میکند. اگر این رویداد را a تلقی کنیم، تمام فیلم توضیحی است بر a یا همان a′، تبیینی است بر طنین یک لحظه کوچک در پهنهای بزرگتر از زندگی. پناهی بارها نشان داده که چگونه میتواند از یک حادثه خرد، مسئلهای کلان بسازد؛ همانگونه که در «تاکسی»، یک گفتوگوی ساده در صندلی عقب میتواند گرهگشای یک بحث اجتماعی شود، یا در «دایره» یک مواجهه کوتاه میان زنها میتواند ساختار سرکوب و محدودیت را آشکار کند. اینجا نیز تصادف نخستین صرفاً رویدادی دراماتیک نیست و استعارهای است از شکافی که در جامعه و روابط انسانی ایجاد شده؛ شکافی که در ادامه روایت، از سطح فردی به سطح جمعی تسری مییابد.
پناهی بار دیگر از تجربه موفق تثبیت دوربین استفاده میکند. قرار دادن دوربین در اتوموبیل یا در فضاهای تنگ و محدود، نوعی استمرار در زبان سینمایی اوست؛ زبانی که جهان بیرون را از خلال قابهای بسته و موقعیتهای نیمهمستند ترجیح میدهد. دوربین ثابت و در لوِل چشم، حضور بیطرف خود را حفظ میکند و تنها در لحظات حساس، با تعقیب سوژه ها و چرخش حداقلیاش بار معنایی مییابد. درست در همین اقتصاد حرکت است که تنش بالا میگیرد و واقعنمایی تقویت میشود. پناهی به خوبی میداند که هر حرکت اضافهای از اعتبار مستندگون فیلم میکاهد، بنابراین با نوعی خویشتنداری، زبان تصویری فیلم را میسازد. همین کنترل بر میزانسن و نگاه از یک فاصله سنجیده، قدرت اثر را چند برابر میکند.
پالت رنگی فیلم، همان سیاه، سفید و طوسی آشناست؛ پناهی بارها این رنگها را برای تأکید بر تنگنا، سادگی، خشکی موقعیت و حذف اغراق از جهان روایت به کار برده است. در اثر درخشان «دایره»، رنگ طوسی لباس زندانیان و دیوارهای بیروح، نمادی از بسته بودن جهان زنان و فقدان انتخاب بود. در «یک تصادف ساده» نیز همین رنگها به شکلی دیگر بازگشتهاند، در نمایشی غیر مستقیم از زندان و اصل در نمایش زندانی که در ذهن کاراکترها ایجاد شده؛ زندانی از پیشداوریها، کینهها، ترسها و سوءظنهایی که میان آدمها ریشه دوانده است. این رنگها مثل لایهای نازک اما ممتد بر تمام پلانها گستردهاند و جهان فیلم را در مرز میان واقعیت و نماد معلق نگه میدارند، از طرفی در بازخوانیِ فضای تاریخی فیلم «دایره» و مناسبات سختگیرانهٔ آن دوران یعنی اواخر دههٔ ۷۰ شمسی، جنسِ زنان، حتی اگر در متن ماجرا شخصیتهایی ارادهمند و فعال بودند، باز هم از انجام سادهترین کنشهای روزمره محروم میماندند؛ نمونهاش همین سیگار کشیدن است که در آن دوره برای زن علاوه بر تابو، خط قرمزی اجتماعی بود. اما در این اثر، زن بیهیچ تعارف و واهمهای سیگارش را روشن میکند، پک میزند و ادامه میدهد؛ گویی زمانه عوض شده و بدن و انتخاب او، دیگر ملکِ مشاع نگاههای سنگین نیست. این تفاوت کوچک، نشانهٔ شکافی بزرگ میان دو دوره تبدیل شده است؛ شکافی که نشان میدهد چگونه آزادیِ ظریف و شخصی، میتواند معنای جهان یک شخصیت را دگرگون کند.
انتخاب بازیگران غیرشناخته، از دیگر دلایل موفقیت فیلم است. پناهی بارها نشان داده که چگونه میتوان با نابازیگران و چهرههای کمتر شناختهشده، احساسی باورپذیر و فراواقعی خلق کرد. او از مزیت ناشناس بودن بازیگران نزد مخاطب و داورانِ خارجی به خوبی استفاده میکند و اجازه میدهد شخصیتها بهعنوان ستاره یا چهره در نظر گرفته نشده و بهعنوان انسان و موقعیت جلوه کنند. هدایت بازیها دقیق است و گرایش به بازیهای کمدامنه، کنترلشده و مبتنی بر ریزکنشها دارد. در جهان پناهی، یک مکث کوتاه، یک نگاه نیمهپنهان یا حتی لرزش صدای کاراکتر، اهمیت دراماتیک بیشتری دارد تا فریادها یا انفجارهای احساسی.
نورپردازی فیلم در امتداد همان رویکرد مستندنما و حداقلی پیش میرود. نورهای نرم، طبیعی و بدون تأکید، فضایی ایجاد میکنند که تصنعی و رئالیستیِ محض نیستند و واقعیت را با فاصلهای شاعرانه و اندکی تلخ به تصویر میکشد. نور در این فیلم کارکردی در جهتِ کمرنگتر کردن نقش خود در صحنه دارد. نور باید غایب باشد تا واقعیت حضور یابد و فیلم دقیقاً همین تعادل را برقرار میکند.
از دلِ روایت، مضمون اصلی اثر که دعوت به آشتی، کنار گذاشتن کینهها و اتحاد ملی است، آرامآرام آشکار میشود. پناهی برخلاف بسیاری از فیلمهایی که مستقیمگویی را ترجیح میدهند، پیام خود را با روبهرو کردن کاراکترها با گذشته خود و با یکدیگر بیان میکند. شخصیتها هرکدام نماینده بخشی از جامعه هستند؛ طیفی که از اختلاف، سوءظن، ترس و بیاعتمادی به سُتوه آمدهاند و اکنون در نقطهای قرار میگیرند که باید تصمیم بگیرند، ادامه دشمنی یا پذیرشِ دیگری. فیلم مدعی است که ادامه ستیز، خستگی و فرسایش روانی بیشتری میآفریند و تنها راهِ رهایی، گذشتن از افراطهاست.
این نگاه، همسو با تمهای مکرر پناهی در کارهای اخیر اوست، یعنی تلاش برای یافتن راهی انسانی در دل بحران.
در میان لایههای اجتماعی اثر، اشاره به عقده حقارت و نظریه آدلر بسیار اهمیت دارد. کاراکتر اقبال، در پایان فیلم، پرده از انگیزههای عمیقِ خود برمیدارد و تصویر واضحتری از ریشه رفتارهایش ارائه میدهد. این اعتراف، علاوه بر اینکه شخصیت او را کامل میکند، گرهی روانشناختی را توضیح میدهد که در بسیاری از تنشهای اجتماعی و فردی نقش دارد؛ همان احساس نابسندگی و تلاش برای جبران، که گاه به رفتارهای افراطی و پرخاشگرانه میانجامد. فیلم با ظرافت این لایه را مطرح میکند و از روانشناسی شخصیت، بهعنوان ابزاری برای تحلیل جامعه بهره میگیرد.
اما سگهای ولگرد و کلاغها در «یک تصادف ساده» تنها عناصر تزئینی قاب نیستند، بلکه نشانههایی زنده از جهانی آشفتهاند؛ جهانی که در آن نظم اجتماعی فرسوده شده و طبیعتِ رهاشده ردّ قدمهای انسان را دنبال میکند.
سگهای ولگرد، با حضور دائمی و حضور و ظهورِ مضطربشان، بازتاب بیپناهی کاراکترها هستند؛ موجوداتی که میان جادهها، شهر و حاشیه سرگرداناند و همچون انسانهای فیلم، جایی برای اتکا ندارند. کلاغها نیز با آن سیاهی سنگینشان، سایهای از شومبودگی و یادآور تکرار چرخه خشونتاند؛ پرندگانی که گویی پیامآور یک تقدیر ناگزیرند و هر بار که دیده میشوند، فضای صحنه را به سمت هشداری پنهان سوق میدهند. ظهور صدا و تجسدِ تصویرِ این حیوانات در کنار هم، جهان فیلم را زندهتر میکنند و لایهای استعاری میسازند که در آن، طبیعت خود به زبان آمده تا وضعیت اخلاقی و روانی جامعه را بازتاب دهد؛ جامعهای که سرگردانی، ترس و بیاعتمادی در آن همچون سایه و صدایِ این سگها و کلاغها، در تمامی قابها حضور دارد.
«یک تصادف ساده» از منظرِ اجتماعی، اشاره به فسادهای کوچک روزمره، رشوهگیریهای ریز و انعامهایی که همهچیز را روانتر میکند، لایه دیگری از واقعنمایی فیلم است. پناهی این رفتارها را بهعنوان نشانهای از فرسودگی ساختار اجتماعی نمایش میدهد؛ جایی که رشوه دادن عملا ضرورت شده، و طبقات مختلف با آن کنار آمدهاند.
پایانبندی فیلم، با دوربین روی دست، ضربهای تمامعیار و درخشان است. این تغییر ناگهانی در زبانِ تصویری، درست در لحظهای اتفاق میافتد که تردید و دوگانگی به اوج خود رسیده. دوربین، لرزان، سیال و متزلزل، تعلیقی میسازد که مخاطب را میان دو فرض معلق نگه میدارد، او آمده که ببیند یا آمده که ببرد. این پایانبندی، یادآور پایان “دایره” است که آن نیز با حرکتی ناگهانی و شکستن ریتم پیشین، نوعی لرزش درونی در مخاطب ایجاد میکرد. در هر دو فیلم، دوربین صرفا ابزار ثبت واقعیت نیست و به عنصری دراماتیک و معناساز بدل میگردد.
از طرفی، آنچه «یک تصادف ساده» را به فیلمی کامل و قابل تأمل بدل میکند، انسجام فرمی و محتوایی آن است. فیلم بدون شتابزدگی و بدون اتکا به صحنههای پرهیجان، ما را در دل یک موقعیت انسانی فرو میبرد و نشان میدهد چگونه یک حادثه کوچک میتواند علت و معلولهای بزرگی در پی داشته باشد. جهانِ فیلم، جهانی است که در آن کینه، سوءظن، ترس، و احساس حقارت میتوانند به فاجعهای بزرگتر منتهی شوند، اما در عین حال، امکان آشتی و رهایی نیز وجود دارد. پناهی در این اثر بیش از همیشه پخته، کنترلشده و دقیق ظاهر شده و نشان داده که چگونه میتوان از دل سادگی، اثری عمیق، چندلایه و فراموشنشدنی ساخت.
با این حال بسیاری از منتقدان، تیر نقد را به سوی سادگی روایی فیلم پرتاب میکنند؛ جایی که «یک تصادف ساده» پیرنگی بیش از حد مینیمال دارد و بسیاری از کنشها بر شانه یک حادثه کوچک بنا شدهاند. ابهام در انگیزه برخی کاراکترها نیز برای آنان محل تردید است، زیرا فیلم همیشه دلایل روشن و قابل ردگیری برای تصمیمهای ناگهانی شخصیتها عرضه نمیکند. در ادامه، گروهی پناهی را به تکرار امضاهای سابقش متهم میکنند؛ از دوربین ثابت در خودرو گرفته تا ریگور رنگهای طوسی و سرد و بازی نابازیگران، که برای بعضی بیش از آنکه امضای مؤلف باشد، تبدیل به عادتی تکراری شده است. نمادگرایی آشکار، همچون سگهای ولگرد، کلاغها و مجموعه نشانههایی که بدون پیچیدگی وسیع خوانده میشوند، نیز از دیگر نقاط نقد است و برخی آن را بیش از حد مستقیم و پیشفرضپذیر میدانند. نهایتاً نگاه پیاممحور فیلم و تاکید آن بر آشتی ملی و پرهیز از افراط، برای گروهی فضیلتی اخلاقی است، اما برای منتقدان سختگیرتر، لحظاتی دارد که پیام بر سینما غلبه میکند و اثر به سمت بیانیهگرایی پیش میرود.
در نهایت در «یک تصادف سادهم، کارگر معترض هنگامی که همه رنج سالیان را در وجود یک مقصر تجسم میکند و گمان میبرد با بهدام انداختن او میتواند باری از دوشِ روان رنجور و پهلویِ پر دردِ خود بردارد، در مسیری افتاده که آرامآرام از فکر انتقام فاصله میگیرد و پس از استقرار شک در ذهنش به جستوجوی معنای تازهای از زیستن بدل حرکت میکند. در این حرکت و تعقیب ناخواسته، هنرمند عکاسی همراه اوست که لحظهها را با صبر و نگاه انسانی قاب میگیرد؛ و عروس و دامادی که بر آستانه خانه بخت ایستادهاند و امید را بیآنکه بدانند به این کاروان سرگردان میافزایند، جوانِ یاغی و عاصی میخواد کاروان را به سوی خشونت هدایت کند که زنی آبستن با دختر بچهٔ شیرین زبان و معصومش و حضورشان در میان این جمع یادآور ادامه زندگی میشوند و هنگامی که پسر به دنیا میآید، جهان فیلم دمی مکث میکند؛ گویی نعمتی فرود آمده و کشمکش درونی کارگر که از آغاز چون آتشی پنهان شعله میکشید، آرام میگیرد و در مواجهه با تولد و استمرار حیات، از درون گرهگشایی میشود.
آخرین خبرها
- «خائن کشی» آنلاین میشود
- مستند «در میان امواج» و روایتی زنانه از جنوب ایران
- تبری بهرام بیضایی از شبکه من و تو
- فیلم کوتاه «پیاده»؛ ایکاش وطن جای بهتری برای ماندن بود
- اکران آنلاین «قیف» از سهشنبه
- اولین اجرای «مزین السلطنه» تقدیم خبرنگاران میشود/ «ژن زامبی» در راه تماشاخانه هما
- وقتی از سینمای حرفه ای و اصیل حرف می زنیم
- نیرویی ماورایی برای فوتبالیستها؛ وقتی یک عشق زنانه میتواند کریستیانو رونالدو را هم دگرگون کند!
- بازگشت دِپ به هالیوود؛ پنه لوپه کروز و جانی دپ در یک فیلم اکشن مهیج بازی میکنند
- «پیر پسر» بهترین فیلم جشنواره لندنبریز شد
- «کیک محبوب من»؛ روایت سهل و ممتنع تنهایی
- فیلم جدید عبدالرضا کاهانی در بخش مسابقه ادینبورگ
- خواننده محبوب کشور: دوست دارم فرهاد مجیدی در ردیف اول کنسرتم مرا تماشا کند!
- رقابت «پیر پسر» در جشنواره ایرلندی
- فیلمی به تهیهکنندگی نوید محمدزاده در جشنواره لوکارنو
- چه کسی با اکران فیلم خارجی مخالف است؟
- تخریب دریک توسط تیم ملی آرژانتین با اشاره به کندریک لامار
- حکایت کوسههای مکانیکی «آروارهها» اسپیلبرگ
- ماراتن عذاب؛ کریستیانو رونالدو و اشکهایی که باید سرازیر میشد
- فیلمهای سعید سهیلی و مهران مدیری در راه سینماها/ تعویق یک هفتهای اکران «یادگار جنوب»
مرتبط با خبر
خبرهای پربازدید
تایید حکم غیابی جعفر پناهی به حبس و ممنوعیت خروج از کشوردر دادگاه انقلاب
وکیل مدافع جعفر پناهی گفت: شعبه ۲۶ دادگاه انقلاب به ریاست قاضی ایمان افشاری ضمن رد واخواهی حکم غیابی صادر شده علیه جعفر پناهی را عینا تایید کرد.
۱۴۰۵/۰۳/۱۷
برندگان جوایز سزار اعلام شد
سینماسینما، پاریس پنجاه و یکمین دوره مراسم سزار (معادل اسکار برای فرانسوی ها) شب پنجشنبه ۲۶ فوریه از ساعت هشت و نیم در سالن مشهور المپیا پاریس آغاز شد و بطور مستقیم نیز طبق معمول هرسال از کانال تلویزیونی «کانال پلوس» پخش شد. این مراسم در ساعت ۱۲ شب با...
۱۴۰۴/۱۲/۰۸
محک خوردن نامزدهای اسکار در جوایر اسپیریت
سینماسینما، پاریس مراسم جوایز Spirit Awards ویژه سینمای مستقل و هنری یکشنبه شب در لسآنجلس برپا شد و «مامورمخفی» از برزیل بهترین فیلم بینالمللی شناخته شد. برندگان این جایزه همچون برندگان گلدن گلوب از شانش بسیار بالایی برای دربافت اسکار بهترین فیلم بینالمللی (غیرانگلیسی زبان) هستند. مراسم اسکار ۱۵ مارس...
۱۴۰۴/۱۱/۲۷
نامزدهای جوایز سزار فرانسه معرفی شدند
فیلم «موج نو» ساخته ریچارد لینکلیتر با ۱۰ نامزدی، از جمله برای بهترین فیلم، کارگردانی و فیلمنامه اورجینال، پیشتاز جوایز سزار ۲۰۲۶ است. به گزارش سینماسینما، «موج نو» ساخته ریچارد لینکلیتر، نامهای عاشقانه به جنبش سینمایی فرانسه که با عنوان موج نو شناخته می شود، با کسب ۱۰ نامزدی پیشتاز...
۱۴۰۴/۱۱/۰۹
با حضور سینماگران ایرانی؛ نامزدهای اسکار ۲۰۲۶ معرفی شدند
فهرست نامزدهای نهایی نود و هشتمین دوره جوایز سینمایی اسکار در ۲۴ شاخه اعلام شد و فیلم «گناهگاران» با ثبت رکوردی تاریخی در ۱۶ شاخه نامزد دریافت جایزه شد. همچنین سینماگران ایرانی در میان نامزدها حضور دارند. به گزارش سینماسینما، فهرست نامزدهای نود و هشتمین دوره جوایز سینمایی اسکار در...
۱۴۰۴/۱۱/۰۴
جعفر پناهی با «یک تصادف ساده» از منتقدان آمریکایی جایزه گرفت
سینماسینما، پاریس انجمن ملی منتقدان آمریکا شنبه شب به وقت این کشور آرای نهایی خود را درباره بهترینهای سال اعلام کرد. این انجمن از سال ۱۹۶۶ بنیانگذاری شده و بیش از ۶۰ منتقد از رسانههای برجسته کشور در آن عضویت دارند. در این رایگیری، به ترتیب اهمیت، فیلم اول، دوم...
۱۴۰۴/۱۰/۱۴
یک پنجره برای دیدن ایرانیها؛ «یک تصادف ناکام»
سینماسینما، سحر عصرآزاد؛ فیلم «یک تصادف ساده» یک درام جنایی- معمایی دلهره آور مبتنی بر کشف هویت بازجو- شکنجه گری است که روند شناسایی او تبدیل به چالش قربانیان می شود. چالشی به گستره تقابل و تضاد آنها بر سر چندراهی انتقام، اخلاق، عدالت، وجدان و … طرح یک پرسش...
۱۴۰۴/۱۰/۱۳
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
سینمای مستقل ایران را به رسمیت بشناسید
سینماسینما غزاله سلطانی در لوموند در یادداشتی که بخشهایی از آن در ادامه میآید، نوشت: در اتفاقی بیسابقه در تاریخ سینما، چهار فیلمساز ایرانی با چهار پرچم متفاوت راهی اسکار شدهاند: «یک تصادف ساده» ساخته جعفر پناهی زیر پرچم فرانسه؛ «چیزهایی که میکُشی» ساخته علیرضا خاتمی بهعنوان نماینده کانادا؛ «خرگوش...
۱۴۰۴/۱۰/۰۴
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
«یک تصادف ساده»، فیلم مورد علاقه باراک اوباما
سینماسینما، منصور جهانی؛ «باراک اوباما» رئیس جمهور سابق آمریکا فیلم سینمایی «یک تصادف ساده» آخرین ساخته «جعفر پناهی» کارگردان مطرح ایرانی را جزو سومین فیلم مورد علاقه خود در میان ۱۱ فیلم سینمایی در سال ۲۰۲۵ انتخاب کرد. «باراک اوباما» Barack Obama رئیس جمهور آمریکا در دورههای چهلوچهارم و چهلوپنجم...
۱۴۰۴/۱۰/۰۱
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
از «بادکنک سفید» تا «طعم گیلاس» در نیویورک
سالن سینمای بزرگ نیویورک میزبان مرور آثار جعفر پناهی و استاد و راهنمای او عباس کیارستمی خواهد بود؛ دو فیلمساز ایرانی که تنها برندگان نخل طلای جشنواره کن از ایران به شمار میروند. به گزارش سینماسینما، مرکز «IFC» نیویورک از ۲ تا ۸ ژانویه ۲۰۲۶ (۱۲ تا ۱۸ دی ۱۴۰۴)...
۱۴۰۴/۰۹/۳۰
از استعفای اعتراضی جعفر پناهی تا تقابل با هیاتمدیره؛ پشت پرده اختلافات صنفی سینماگران
در پی بروز اختلافات درباره مطالبه حذف پروانه ساخت در انجمن صنفی تهیهکننده-کارگردانان سینما، یکسومِ اعضا خواهان برگزاری مجمع عمومی فوق العاده شدند. به گزارش سینماسینما، در پی بروز اختلافات درباره مطالبه حذف پروانه ساخت در انجمن صنفی تهیهکننده-کارگردانان سینما، یکسومِ اعضا خواهان برگزاری مجمع عمومی فوق العاده شدند. بر...
۱۴۰۴/۰۹/۲۷
با رای منتقدان مجله IndieWire؛ آخرین ساخته جعفر پناهی در میان بهترینهای ۲۰۲۵
سایت معتبر و تخصصی سینمایی «ایندیوایر» برترین آثار ۲۰۲۵ از نگاه منتقدان بینالمللی را معرفی کرد. به گزارش سینماسینما، فیلم سینمایی «یک تصادف ساده» به کارگردانی جعفر پناهی در نظرسنجی سالانه سایت IndieWire با رأی ۱۴۸ منتقد بینالمللی در ۴ بخش در میان برترینهای ۲۰۲۵ قرار گرفت. این فیلم که...
۱۴۰۴/۰۹/۲۵
بازیگر «پاریس تگزاس» در فیلم تازه نادر ساعیور
سینماسینما، پاریس: ناستازیا کینسکی، بازیگر فیلم «پاریس تگزاس» در فیلم ساعیور بازی کرده و جعفر پناهی تدوینگر این فیلم است. فیلمبرداری جدید ترین اثر سینماگر ایرانی «حجامت» اخیرا در برلین به پایان رسید و هم اکنون تدوین آن توسط جعفر پناهی در برلین آغاز شده است. یکی از بازیگران این...
۱۴۰۴/۰۹/۲۵
سیویکمین دوره جوایز سینمایی لومیر فرانسه؛ نامزدی ۲ سینماگر ایرانی/ «بیگانه» نامزد ۶ جایزه شد
سیویکمین دوره جوایز سینمایی لومیر فرانسه فهرست نامزدهای خود را با پیشتازی فیلم «بیگانه» ساخته فرانسوا اوزون با اقتباس از رمان معروف نوشته آلبر کامو، اعلام کرد. به گزارش سینماسینما، فیلم «بیگانه» که اقتباسی از شاهکار ادبی آلبر کامو است، با حمایت کمپانی گومون ساخته شده و نخستین نمایش جهانی...
۱۴۰۴/۰۹/۲۲
بهترین فیلمهای ۲۰۲۵ از نگاه سایت راجر ایبرت؛ «نبردی پس از دیگری» در صدر، «یک تصادف ساده» در رده دوم
سینماسینما، ترجمه: فریبا جمور؛ بهسادگی میتوان پذیرفت که سال ۲۰۲۵ برای دوستداران سینما سالی نسبتاً گیجکننده بوده است. آیا این همان سالی بود که فیلم ابرقهرمانی بالاخره لغزید؟ («سوپرمن» سرگرمکننده بود، اما بههیچوجه آن تحول بنیادینی نبود که انتظارش را داشتیم؛ «چهار شگفتانگیز» هم با وجود درخشش دههشصتیاش نتوانست جهان...
۱۴۰۴/۰۹/۱۹
«روما»؛ تجربهای بصری و انسانی از زندگی و طبقات جامعه
سینماسینما، محمد ناصریراد فیلم سینمایی «روما» ساختهٔ آلفونسو کواران، و محصول نتفلیکس در سال ۲۰۱۸ و برندهٔ شیر طلای ونیز در همان سال و جایزه بهترین فیلم خارجی زبان اسکار ۲۰۱۹، تجربهای سینمایی و انسانی است که با دقت تمام زندگی و طبقات اجتماعی مکزیک دههٔ ۱۹۷۰ را بازنمایی میکند....
۱۴۰۴/۱۲/۰۸
خوانشی فرمال و اجتماعی از «خشت و آینه»؛ خشتِ توسعه، آینه تنهایی
سینماسینما، محمد ناصریراد «خشت و آینه» ساخته ابراهیم گلستان در سال ۱۳۴۳، در میانه دههای شکل میگیرد که تهران زیر فشار شتاب توسعه، مهاجرت گسترده و تغییرات اجتماعیِ پس از انقلاب سفیدِ شاه و ملت، سیمایی دوگانه یافته است؛ شهری که از یکسو ویترین مدرنیته را با خیابانهای عریض، زرق...
۱۴۰۴/۱۱/۳۰
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
نقدی بر مستند گفتوگومحور از پگاه آهنگرانی؛ پرترهای در فضای بسته
سنماسینما، محمد ناصریراد با پخش مستند گفتوگومحور پگاه آهنگرانی و محصول بیبیسی فارسی با ترانه علیدوستی، و وایرال حداکثری آن، فضای رسانهای فارسیزبان بار دیگر به میدان واکنشهای احساسی، ستایشهای شتابزده و داوریهای صفر و یکی بدل شد. آنچه بیش از هر چیز در این هیاهو گم شد، خود مستند...
۱۴۰۴/۱۰/۰۹
«قمرتاج»؛ از ثبتِ واقعیت تا سازماندهی روایت
سینماسینما، محمد ناصریراد «قمرتاج» ساخته هادی و مهدی زارعی در مرز میان سینمای مشاهدهگر، وریته و مستند مردمنگار حرکت میکند، با این تفاوت بنیادین که آگاهانه از خلوص ادعایی این سنتها عبور میکند و به قلمرو مستند داستانی وارد میشود. فیلم با حفظ ظاهر مشاهدهمحور، ساختاری را پیش میبرد که...
۱۴۰۴/۱۰/۰۱
چهلوسومین جشنواره جهانی فیلم فجر؛ آزمونی جدی و نگاهی رو به آینده
سینماسینما، محمد ناصریراد جشنواره جهانی فیلم فجر در دوره چهلوسوم، با همهی موافقتها و مخالفتها، تجربهای متفاوت و قابل تأمل بود؛ تجربهای که بیش از هر اتفاقی، مسئلهی مکان برگزاری را دوباره به یکی از موضوعات اصلی سینمای ایران تبدیل کرد. انتقال جشنواره به شیراز، صرفاً یک جابهجایی جغرافیایی نبود،...
۱۴۰۴/۰۹/۳۰
خوانشی روانشناختی از «چشمبادومی»؛ روایت گسسته در آینه هویتِ متلاشی
سینماسینما، محمد ناصریراد؛ ابراهیم امینی را سالهاست میشناسم، در هیبت و قامتِ فیلمنامه نویس میشناسم، اما اثرِ «چشمبادومی» که ساختهٔ اوست، تلاشی است برای ورود به جهان ذهنی نسلی که سرعت تحولات رسانهای و فرهنگی آن از توان درک بسیاری از والدین پیشی گرفته و همین فاصله نسلی به نقطه...
۱۴۰۴/۰۹/۱۶
نقدی بر فیلمهای کوتاه باکس شیراز در جشنواره جهانی فیلم فجر
سینماسینما، محمد ناصریراد؛ در باکس سوم که شامل پنج اثر است، اثار بخش فجر پلاس و متعلق به فیلمسازان سینمای کوتاه شیراز، مورد بررسی قرار میگیرد. فیلم اول؛ اضافی – ساختهٔ احمد علی نژاد نفروش تخمک یا رهایی فرزند؟ اضافی، از همان پلانهای نخست نشان میدهد که جسارت تجربهگری در...
۱۴۰۴/۰۹/۰۹
«معامله در مرز»؛ وقتی معامله به آزمون وجدان بدل میشود
سینماسینما، محمد ناصریراد؛ فیلم «معامله در مرز» (مرزهای نامرئی) ساختهٔ Dastan Zhapar Ryskeldi فیلمساز جوانِ قرقیزستانی جهانش را در قلمرو سرد و آبیفام مرز بنا میکند؛ جایی که واقعیتِ فقر، جابهجایی انسانها و خشونت پنهان در بافتهای روزمره در سکوت جریان دارد. فضای اثر از همان نماهای آغازین بهواسطه رنگ...
۱۴۰۴/۰۹/۰۸
یادداشتی بر فیلم سینمایی «مرد خاموش»؛ آنجا که باد سخن میگوید و انسان خاموش میماند
سینماسینما، محمد ناصریراد؛ فیلم «مرد خاموش» ادامه طبیعی جهان بسته و خفقانزده سهگانه احمد بهرامی است؛ جهانی که باد در آن فرمان میراند و خاک حضور دائمی دارد و انسان در حد سایهٔ خاطرههای فرسوده تقلیل یافته است. این اثرِ دقیق و کم نقص با غنای صوتی و بصریِ بالا،...
۱۴۰۴/۰۹/۰۷
خوانش سینمایی و روانکاوانهٔ «خون مقدس»؛ سایههای سرخِ ناخودآگاه
سینماسینما، محمد ناصریراد؛ فیلم «خون مقدس» ساخته آلخاندرو خودوروفسکی جایگاهی کمنظیر در تاریخ سینمای اواخر قرن بیستم دارد، چون همزمان با تکیه بر ژانرهای وحشت و تریلر روانشناختی، به قلمرویی قدم میگذارد که معمولاً از دسترس روایتهای کلاسیک دور مانده است؛ قلمروی ناخودآگاه. این اثر را میتوان تلفیقی از اسطورهپردازی...
۱۴۰۴/۰۹/۰۵
خوانشی روانکاوانه از جهانِ فیلم «استاکر» آندری تارکوفسکی
سینماسینما،محمد ناصریراد «استاکر» تارکوفسکی در زمرهی آثاری قرار میگیرد که در آن تجربهی سینمایی از سطح روایت فراتر میرود و به قلمرویی وارد میشود که روان، فلسفه و زیباییشناسی را در یک میدان مشترک گرد میآورد. این فیلم، بیش از آنکه ماجراجویی سه مرد باشد، سیر تدریجی فرو رفتن در...
۱۴۰۴/۰۸/۱۹
شیراز در آستانه یک آزمون تاریخی؛ ۱۰ مطالبه برای برگزاری یک «جشنواره واقعی»
سینماسینما، محمد ناصریراد؛ با انتخاب شیراز بهعنوان میزبان چهلوسومین جشنواره جهانی فیلم فجر، انتظارات جامعه سینمایی جنوب کشور بهشکل بیسابقهای افزایش یافته است. در همین راستا، محمد ناصریراد، مستندساز و فعال فرهنگی استان فارس، در نامهای تحلیلی خطاب به رائد فریدزاده، رئیس سازمان سینمایی کشور، بستهای از پیشنهادهای عملیاتی و...
۱۴۰۴/۰۸/۱۴
«ایدا»؛ سفری در جستجوی حقیقتِ گمشده
سینماسینما، محمد ناصریراد در خوانشی فشرده، اما دقیق از فیلم سینمایی «ایدا» ساخته پاوئو پاولیکوفسکی فیلمساز لهستانی، باید از دو لایه کلیدی آغاز کرد، یکی زبان فرمی (میزانسن، قاببندی، روشنایی، صداسازی، و ریتمِ تدوین) که فیلم را به اثری تصویری و معرفتشناسانه بدل میکند؛ و دیگری ساختار معنایی و اسطورهای...
۱۴۰۴/۰۸/۱۳
ترکیببندیِ بحران: واکاوی منطق قاب، نور و مونتاژ در نخستین فیلم تقوایی
سینماسینما، محمد ناصریراد «آرامش در حضور دیگران» اثری است که از اولین قاب، جهان خود را بهطور تمامعیار اثبات میکند؛ جهانی که در آن معماری فضای روایت به مثابه پیکرهای فعال و معرف وضعیت روانی و اجتماعی شخصیتها عمل میکند. خانه سیروس طاهباز صرفاً لوکیشنی برای رخداد نیست؛ مجموعهای از...
۱۴۰۴/۰۸/۱۱