از «اربعین» ناصر تقوایی تا جای خالی یک فیلم سینمایی بزرگ
به گزارش سوره سینما، هر سال با نزدیک شدن به اربعین، دهها مستند و برنامه تلویزیونی درباره این رویداد ساخته یا بازپخش میشوند؛ اما اگر بخواهیم تنها یک اثر را بهعنوان نقطه آغاز سینمای اربعین در ایران معرفی کنیم، بدون تردید باید از مستند «اربعین» ساخته ناصر تقوایی نام ببریم. فیلمی که بیش از نیم قرن از تولیدش میگذرد، اما همچنان یکی از مهمترین و تأثیرگذارترین آثار مستند مذهبی تاریخ سینمای ایران محسوب میشود.تقوایی این مستند ۲۱ دقیقهای را در سال ۱۳۴۹ برای سازمان رادیو و تلویزیون ملی ایران ساخت. فیلم در بوشهر میگذرد و مراسم اربعین و آیینهای عزاداری مردم جنوب را ثبت میکند؛ اثری که برخلاف بسیاری از مستندهای مذهبی، نه راوی دارد، نه مصاحبه و نه توضیح. همه چیز از دل تصویر، ریتم، صدا و حرکت بیرون میآید.
آنچه «اربعین» را ماندگار کرده، نگاه متفاوت تقوایی است. او بهجای آنکه صرفاً مراسم را ثبت کند، عزاداری را به یک تجربه سینمایی تبدیل میکند. دوربین با ضرباهنگ سنج و دمام حرکت میکند، تدوین با ریتم نوحه هماهنگ میشود و قابها چنان طراحی شدهاند که مخاطب خود را میان عزاداران احساس میکند، نه روبهروی یک گزارش تصویری.
بخش مهمی از هویت فیلم نیز مدیون حضور جهانبخش کردیزاده (بخشو)، نوحهخوان افسانهای بوشهر است. صدای او نه فقط بار احساسی فیلم را شکل میدهد، بلکه امروز بهعنوان یکی از مهمترین اسناد صوتی فرهنگ عزاداری جنوب ایران شناخته میشود.
تقوایی بعدها درباره این فیلم گفته بود که در عزاداری مردم بوشهر، احساسات انسانی به آرامترین و زیباترین شکل ممکن بروز پیدا میکنند؛ جملهای که بهخوبی فلسفه ساخت «اربعین» را توضیح میدهد. او به دنبال ثبت سوگواری نبود، بلکه میخواست زیباییشناسی یک آیین ریشهدار را به تصویر بکشد.
«اربعین» را تنها یک مستند مردمشناسانه نمیدانند. این فیلم در کنار «باد جن» از مهمترین آثار مستند موج نو ایران به شمار میرود و بسیاری از مستندسازان نسلهای بعد، از فرم تصویری، ریتم تدوین و شیوه روایت آن الهام گرفتهاند. حتی امروز، پس از گذشت بیش از پنجاه سال، هنوز در بسیاری از فهرستهای بهترین مستندهای ایرانی حضور دارد.
با وجود آنکه امروز پیادهروی اربعین به بزرگترین اجتماع سالانه جهان تبدیل شده و هر سال میلیونها نفر از دهها کشور در آن حضور پیدا میکنند، سهم سینمای داستانی ایران از این رویداد، تقریباً ناچیز است.
در دو دهه اخیر دهها مستند درباره اربعین ساخته شده است؛ از روایت زائران و موکبها گرفته تا مستندهای مردمنگار، اجتماعی و حتی آثار تجربی. اما وقتی صحبت از فیلم بلند سینمایی میشود، هنوز هیچ اثر شاخص و جریانسازی وجود ندارد که بتواند عظمت این رویداد را با زبان سینما روایت کند.
این در حالی است که اربعین از نظر دراماتیک، ظرفیتهای فراوانی دارد؛ سفری چندصد کیلومتری، شخصیتهایی از فرهنگها و ملیتهای مختلف، تقابل زبانها، بحرانها، ازخودگذشتگیها، مهماننوازی و روایتهایی که هرکدام میتواند پایه یک فیلم سینمایی بزرگ باشد.
در واقع، همانطور که «اربعین» ناصر تقوایی بیش از نیم قرن پیش توانست یک آیین مذهبی را به اثری ماندگار در تاریخ مستند ایران تبدیل کند، امروز نیز سینمای ایران بیش از هر زمان دیگری به یک فیلم داستانی بزرگ درباره اربعین نیاز دارد؛ فیلمی که نه صرفاً یک اثر مناسبتی، بلکه روایتی انسانی، جهانی و ماندگار از بزرگترین اجتماع مذهبی جهان باشد.
شاید عجیب باشد که با وجود تولید صدها مستند، هنوز هیچ فیلم سینمایی نتوانسته همان جایگاهی را در ذهن مخاطبان پیدا کند که مستند ۲۱ دقیقهای ناصر تقوایی در سال ۱۳۴۹ به دست آورد؛ فیلمی که همچنان پس از پنج دهه، نقطه آغاز هر بحثی درباره «سینمای اربعین» است.
نوشته از «اربعین» ناصر تقوایی تا جای خالی یک فیلم سینمایی بزرگ اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
آخرین خبرها
- «خائن کشی» آنلاین میشود
- مستند «در میان امواج» و روایتی زنانه از جنوب ایران
- تبری بهرام بیضایی از شبکه من و تو
- فیلم کوتاه «پیاده»؛ ایکاش وطن جای بهتری برای ماندن بود
- اکران آنلاین «قیف» از سهشنبه
- اولین اجرای «مزین السلطنه» تقدیم خبرنگاران میشود/ «ژن زامبی» در راه تماشاخانه هما
- وقتی از سینمای حرفه ای و اصیل حرف می زنیم
- نیرویی ماورایی برای فوتبالیستها؛ وقتی یک عشق زنانه میتواند کریستیانو رونالدو را هم دگرگون کند!
- بازگشت دِپ به هالیوود؛ پنه لوپه کروز و جانی دپ در یک فیلم اکشن مهیج بازی میکنند
- «پیر پسر» بهترین فیلم جشنواره لندنبریز شد
- «کیک محبوب من»؛ روایت سهل و ممتنع تنهایی
- فیلم جدید عبدالرضا کاهانی در بخش مسابقه ادینبورگ
- خواننده محبوب کشور: دوست دارم فرهاد مجیدی در ردیف اول کنسرتم مرا تماشا کند!
- رقابت «پیر پسر» در جشنواره ایرلندی
- فیلمی به تهیهکنندگی نوید محمدزاده در جشنواره لوکارنو
- چه کسی با اکران فیلم خارجی مخالف است؟
- تخریب دریک توسط تیم ملی آرژانتین با اشاره به کندریک لامار
- حکایت کوسههای مکانیکی «آروارهها» اسپیلبرگ
- ماراتن عذاب؛ کریستیانو رونالدو و اشکهایی که باید سرازیر میشد
- فیلمهای سعید سهیلی و مهران مدیری در راه سینماها/ تعویق یک هفتهای اکران «یادگار جنوب»
مرتبط با خبر
خبرهای پربازدید
روایت کمترشنیده شده از ناصر تقوایی
ناصر تقوایی میگفت: وظیفه اصلی ما فیلمسازان، نویسندگان و نقاشها این است که زبانی بومی برای این حرفهها پیدا کنیم و بزرگترین کاری که این نسل میتواند انجام بدهد، غنیتر کردن آن است.
۱۴۰۵/۰۴/۲۱
اولین نمایش نسخه مرمتشده «کاغذ بی خط» در موزه سینمای ایران
در ادامه برنامه «کلاسیکهای کانون» کانون کارگردانان سینمای ایران، سهشنبه ۲۳ تیرماه،ساعت۱۷ نخستین نمایش نسخه مرمتشده فیلم «کاغذ بی خط» به کارگردانی ناصر تقوایی، در موزه سینمای ایران برگزار خواهد شد. به گزارش سینماسینما، در این مراسم، فیلم «کاغذ بی خط»؛ اثر ماندگار ناصر تقوایی که به همت فیلمخانه ملی...
۱۴۰۵/۰۴/۲۰
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
هدیه تهرانی، خسرو شکیبایی، جمیله شیخی و... روی پرده
نسخه مرمت شده فیلم سینمایی «کاغذ بی خط» به کارگردانی ناصر تقوایی و با بازی هدیه تهرانی و خسرو شکیبایی به نمایش درمیآید.
۱۴۰۵/۰۴/۲۰
ناصر تقوایی که عاشق فوتبال بود!
ناصر تقوایی از طرفداران پروپا قرص فوتبال بود و اتفاقات فوتبال را پی میگرفت، حتی برخی او میگویند او اشراف کاملی به فوتبال داشت و مفسر فوتبال بود.
۱۴۰۵/۰۳/۲۷
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
مقایسه فیلمنامه «کوچک جنگلی» تقوایی با سریال افخمی/ از پژوهشِ روایتمحور تا روایتِ موردپسند صداوسیما
سینماسینما، سیدحسام فروزان فیلمنامه «کوچک جنگلی» نوشته ناصر تقوایی محصول سالهای پایانی دهه پنجاه و اوایل دهه شصت است؛ دورهای که سینما و تلویزیون ایران در وضعیت پرآشوب پس از انقلاب و تغییرات ساختاری نهادهای تولیدی قرار داشتند. تقوایی در ابتدا این سناریو را برای یک فیلم سینمایی سه ساعته...
۱۴۰۴/۰۹/۲۳
سیر تحول قهرمان و جبر محیط در سینمای ناصر تقوایی: از «صادق کرده» تا «ناخدا خورشید»
سینماسینما، مسعود ارجمندفر ناصر تقوایی، یکی از برجستهترین و وسواسیترین سینماگران موج نوی ایران، همواره مرزبانی ظریف بین ادبیات و سینما را بر عهده داشته است [۶]. او با پیشینه ادبی قدرتمند و شناخت عمیق از جغرافیا و فرهنگ جنوب ایران، آثاری خلق کرده که فراتر از روایت داستانی، به...
۱۴۰۴/۰۸/۱۹
«اربعین» تقوایی نبود نمیشد از «ممد نبودی» حرف زد
محسن شریفیان گفت: اگر ناصر تقوایی در سال ۴۸ مستند «اربعین» را در بوشهر ضبط نمیکرد، ما نمیتوانستیم بعدها درباره آثاری چون «ممد نبودی» حرف بزنیم.
۱۴۰۴/۰۸/۱۸
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
وقتی درختان شهر در جشنواره شهر موضوعیت ندارد
در نشست رسانهای جشنواره فیلم شهر ،اعتراض به قطع درختان شهر توسط تعدادی از خبرنگاران، بحث برانگیز شد. به گزارش سینماسینما، مریم پیرکاری، دبیر نهمین جشنواره فیلم شهر در پاسخ به پرسش درباره قطع درختان و… با تأکید بر این که جای طرح چنین مسائلی در نشست خبری یک جشنواره...
۱۴۰۴/۰۸/۱۸
«شب ناصر» در خانه سینما برگزار میشود
رویداد «شب ناصر» در پاسداشت یاد و میراث زندهیاد ناصر تقوایی شنبه ۱۷ آبان در خانه سینما برگزار میشود. نوشته «شب ناصر» در خانه سینما برگزار میشود اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۴/۰۸/۱۴
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
«سامی» ادای دین به فرهنگ و سینمای خوزستان
سینماسینما، سعید رجبی فروتن فیلم «سامی» اولین تجربه نیمه بلند حبیب باوی ساجد داستاننویس و فیلمساز عرب خوزستانی است. تماشای فیلمی که سازنده آن با احمد محمود، کیانوش عیاری و ناصر تقوایی حشرونشر داشته و با اشتیاق از مکتب ادبی و هنری آنها نکتهها آموخته است، خالی از لطف نیست....
۱۴۰۴/۰۸/۱۱
«ای ایران»؛ تابلوی یک ملت در قاب ماسوله
سینماسینما، محمد ناصریراد فیلم «ای ایران» ساختهی ناصر تقوایی، از آن دست آثاری است که در جغرافیای محدود خود، گسترهی یک سرزمین را به نمایش میگذارد. ماسوله در این فیلم، کارکردِ صرفا لوکیشن نداشته و عملا استعارهای از تمام ایران است؛ شهری پلکانی که طبقاتش از بالا تا پایین، بازتابی...
۱۴۰۴/۰۸/۰۹
محسن امیریوسفی: آقای تقوایی عزیز! شما هنوز هم ناخدای کشتی سینمای مستقل ایران هستید
عصر روز سهشنبه، ششم آبانماه مراسم یادبود ناصر تقوایی چند هفته پس از درگذشت این هنرمند در سالن شهناز خانه هنرمندان توسط کانون کارگردانان خانه سینما برپا شد. به گزارش سینماسینما، متن سخنان محسن امیریوسفی نائب رئیس خانه سینما و نماینده کانون کارگردانان سینمای ایران در مراسم یادبود ناصر تقوایی...
۱۴۰۴/۰۸/۰۷
سیری در سینمای ناصر تقوایی/ سفری به آبهای آنسوی کرانهی رویا
سینماسینما، شهرام اشرف ابیانه ۱ نوشتن دربارهی تو کار سختی است ناصر خان. تویی که کلاسهای فیلمسازیات از دههی هفتاد شمسی زبانزد خاص و عام بوده. البته ادعاهایی هم مبنی بر کلاسهای بازیگری در دههی شصت هم بواسطهی یکی دو عکس نقل این و آن بود، اما هیچوقت تایید نشد....
۱۴۰۴/۰۸/۰۷
یادبود ناصر تقوایی برگزار شد/ خالق «کاغذ بیخط» غریب بود
جمعی از کارگردانان و سینماگران برای یادبود ناصرتقوایی در خانه هنرمندان ایران گردهم آمدند. به گزارش سینماسینما، عصر روز سهشنبه، ششم آبانماه مراسم یادبود ناصر تقوایی چند هفته پس از درگذشت این هنرمند در سالن شهناز خانه هنرمندان توسط کانون کارگردانان خانه سینما برپا شد. در این برنامه بجز مرضیه...
۱۴۰۴/۰۸/۰۷
مراسم یابود ناصر تقوایی برگزار میشود
کانون کارگردانان سینمای ایران مراسم یادبود زندهیاد ناصر تقوایی را در سالن استاد شهناز خانه هنرمندان برگزار میکند. نوشته مراسم یابود ناصر تقوایی برگزار میشود اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۴/۰۸/۰۴
کانون کارگردانان سینمای ایران برگزار میکند؛ یادبود زندهیاد «ناصر تقوایی»
مراسم یادبود زنده یاد «ناصر تقوایی» نویسنده و کارگردان برجسته سینما روز سه شنبه ششم آبان ماه ساعت ۱۷ در خانه هنرمندان، سالن استاد شهناز برگزار میشود. به گزارش سینماسینما به نقل از روابط عمومی خانه سینما، ناصر تقوایی نویسنده و فیلمساز – سهشنبه ۲۲ مهرماه – در سن ۸۴...
۱۴۰۴/۰۸/۰۴
از ساعدی تا همینگوی؛ ناصر تقوایی و رویای ترجمهی ادبیات به تصویر
سینماسینما، فریبا جمور ناصر تقوایی از معدود فیلمسازان ایرانی است که سینما را نه در تقابل با ادبیات، بلکه در امتداد آن میفهمد. اقتباس برای او فرایندی مکانیکی از انتقال داستان به تصویر نیست، بلکه «ترجمهای فرهنگی» است؛ تلاشی برای بازآفرینی جهان ادبی از خلال امکانات بصری و صوتی سینما....
۱۴۰۴/۰۸/۰۲
خوانشی از نخستین فیلم ناصر تقوایی/ در ستایش سکوت و انزوا
سینماسینما، فرزانه متین اصطلاح موج نو نخستینبار در ادبیات انتقادی اوایل دهه ۱۳۵۰ در ایران بهکار رفت و برای توصیف مجموعهای از فیلمهای متفاوت و بحثبرانگیز ایرانی که در دهههای ۴۰ و ۵۰ توسط گروهی از فیلمسازان جوان و روشنفکر ساخته شده بودند، استفاده شد. فیلمسازانی همچون فرخ غفاری، ابراهیم...
۱۴۰۴/۰۸/۰۱
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
چالشهای حفظ حریم خصوصی، از ناصر تقوایی تا پژمان جمشیدی
سینماسینما، محدثه واعظیپور دو اتفاق مهم در هفتهای که سپری شد، دو وجه از مسئله مهم «حفظ حریم خصوصی» را عریان کردند. «حریم خصوصی» برای افراد مشهور تا چه اندازه قابل رعایت و محافظت است؟ آیا مشهور بودن این اجازه را به دیگران (به ویژه عموم مردم) میدهد تا در...
۱۴۰۴/۰۷/۳۰
یادداشت «کیانوش عیاری» در سوگ ناصر تقوایی
کیانوش عیاری در یادداشتی اختصاصی در روزنامه ایران نوشت : برخی فقدان ها جایی در روح آدم باز می کنند که نه با زمان پر می شود، نه با فراموشی. سال ۱۹۸۴ بود، فرانسوا تروفو بر اثر سرطان مغز درگذشت. من آن زمان هنوز وارد سینمای حرفه ای نشده بودم؛...
۱۴۰۴/۰۷/۲۹
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
یادداشت بهرام بیضایی در یادبود ناصر تقوایی؛ آخرین درس
سینماسینما، بهرام بیضایی؛ سرانجام ناصر تقوایی، روزی که کسی انتظارش را نداشت، موفق شد دستکم مرگِ خود را چون آخرین فیلمِ مستقلش در آزادی کامل ــ بی دستدرازیِ مجوّزها ــ کارگردانی کند و تماشگرانَش در پشتیبانی بهپا خاستند و ناگهان صدای سالها گمشدهی همسرش صدای وِی شد! برخی در اندازهی...
۱۴۰۴/۰۷/۲۹
تقوایی و عشق فوتبال
سینماسینما، سینا حسینی؛ ناصر تقوایی را معمولاً با سینما میشناسیم؛ با ناخدا خورشید، داییجان ناپلئون و نگاهی که جنوب ایران را به بخشی از جغرافیای زیباییشنــــــاســـی سینمایی بدل کرد. اما در ورای این چهره سینمایی، تقوایی انسانی بود که فوتبال را نیز با همان وسواس، دقت و شور هنری درک...
۱۴۰۴/۰۷/۲۸
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
محسن امیریوسفی: روزی در این مملکت دادگاه رسیدگی به جنایات فرهنگی تشکیل میشود
محسن امیریوسفی در مراسم کانون کارگردانان در مورد ناصر تقوایی گفت: شاید آقایان تقوایی و مهرجویی و کیارستمی و بیضایی و دیگران همه سانسورچی ها را بخشیده باشند ولی تاریخ باید درست روایت شود. به گزارش سینماسینما، در برنامه نمایش فیلم تنگنا از امیرنادری در سینما فرهنگ، محسن امیریوسفی –...
۱۴۰۴/۰۷/۲۷
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
آغاز رسمی جشنواره «تهران» با یاد ناصر تقوایی و شهدای جنگ ۱۲ روزه
بهروز شعیبی دبیر جشنواره بینالمللی فیلم کوتاه تهران با حضور در اولین نشست تخصصی ۲۰۴۲، رسماً دوره چهل و دوم این رویداد را آغاز کرد. نوشته آغاز رسمی جشنواره «تهران» با یاد ناصر تقوایی و شهدای جنگ ۱۲ روزه اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۴/۰۷/۲۷
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
صمیمت و زلالی به سبک سینمای محمد کاسبی/ دوقطبی نسازیم
برنامه تلویزیونی «هفت» در قالب یک پرونده ویژه به بزرگداشت محمد کاسبی و ناصر تقوایی بهعنوان دو هنرمند فقید سینمای ایران در هفتهای که گذشت، پرداخت. نوشته صمیمت و زلالی به سبک سینمای محمد کاسبی/ دوقطبی نسازیم اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۴/۰۷/۲۶
روایت حسین مهکام از تهیهکنندگیاش در سینما/ اعتراف
حسین مهکام نویسنده، کارگردان و تهیهکننده با نگارش متنی درباره نقش خود در سینما و تهیه فیلم «جزایر قناری» توضیحاتی ارائه کرد. متن نوشته شده به قلم مهکام به این شرح است: اینجانب، حسین مهکام، فیلمنامهنویس و کارگردان و تهیهکننده سینما، ضمن عرض تسلیت صعود جناب ناصر تقوایی، به دلیل...
۱۴۰۴/۰۷/۲۵
ناخدا و خالقش؛ دو چهره از یک دریا
سینماسینما، محمد ناصریراد دریا همیشه در سینمای ناصر تقوایی، استعارهای از سرنوشت است و در «ناخدا خورشید»، این سرنوشت چهره مییابد، زنده میشود، میجوشد و قهرمان را در بر میگیرد. اما راز اصلی فیلم در جایی نهفته است که ناخدا و خالقش، در یک مدار به هم میرسند. ناخدا خورشید،...
۱۴۰۴/۰۷/۲۵
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
یادبود ناصر تقوایی و محمد کاسبی در برنامه «هفت»
جدیدترین قسمت از برنامه «هفت» با بررسی فیلم «مجنون» و پرونده ویژه به یاد استادان ناصر تقوایی و محمد کاسبی برگزار میشود. نوشته یادبود ناصر تقوایی و محمد کاسبی در برنامه «هفت» اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۴/۰۷/۲۵
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
از وداع باشکوه با «ناخدا» تا بازگشت «سحر» به صحنه
در هفتهای که پشت سر گذاشتیم ناصر تقوایی، بهروز شعیبی، الناز شاکردوست، سحر دولتشاهی و مهدی زمینپرداز از مهمترین چهرههای خبرساز در محافل رسانهای بودند. نوشته از وداع باشکوه با «ناخدا» تا بازگشت «سحر» به صحنه اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۴/۰۷/۲۵