
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی
تاخیر چندساله در نمایش برخی ازفیلم های سینمایی به هردلیلی که باشد، برای این آثارپیامدهای احساسی خاصی به همراه خواهد داشت که گاهی شاید بتواند حتی برای برخی فیلم های ضعیف و نه چندان قابل اعتنا نیز فرصتی برای دلسوزی و نوعی همدردی با سازندگان آن ها را فراهم سازد. اما واقعیت این است که درست از لحظه یی که فیلمی از مَحاقِ تعلیق بیرون می آید و به نمایش گذاشته می شود، بینندگان و به ویژه مخاطبان خاصّ اثر، جدا از همه ی مصایبی که گریبان کارگردان و تهیه کننده ی آن را گرفته است، با ذهنی خالی از هرحاشیه یی، تنها به خود اثر توجه می کنند . شاید چنین واکنشی را باید بسیار طبیعی دانست. اگر جز این باشد، یک فیلمبردار حرفه یی هم می تواند برای تصاویر مخدوش یا دارای اشکال فنی یک فیلم ، به دنبال توجیه برآید و گناهش را به گردن ماه و خورشید و فلک (هوای نامساعد روز فیلمبرداری و رعد و برق و تندباد و توفان) بیندازد! در حالی که برای مخاطب یک فیلم ، نتیجه ی کار فیلمبردار و آنچه را که بر روی پرده می بیند، مهم است و کاری به شرایط دشوار و نامساعد تولید ندارد.
عباس رافعی دانش آموخته ی کارشناسی سینما و کارشناسی ارشد ادبیات نمایشی است که از سال ۱۳۷۴ بعد از ساخت نخستین فیلم داستانی بلندش به نام «راز مینا» به عنوان نویسنده ی فیلمنامه، کارگردان و تهیه کننده، به عرصه ی فیلمسازی حرفه یی وارد شده است. این فیلمساز با تجربه ی ساخت بیش از ۱۳ فیلم سینمایی، درسال ۱۳۹۹ فیلم «غیبت موجّه» را با حضور بازیگرانی چون: ابوالفضل پورعرب، میترا حجّار، حسن زارعی، سام نوری، علی اوجی، احمدرضا اسعدی و… تولید کرد که با تاخیری ۴-۵ ساله به تازگی اجازه ی نمایش پیداکرده است.
در مواردی از این دست، گاه چنین فاصلهی زمانی میان زمان تولید تا زمان نمایش فیلم، به عنوان عاملی برای چشمپوشی از کاستیهای احتمالی تلقی میشود، اما به راستی باید تأکید کرد که تأخیر در نمایش همگانی یک فیلم، نباید دستاویزی برای نادیده گرفتن ضعفهای ساختاری یا محتوایی آن اثر در جریان ارزیابی یک فیلم باشد. آنچه اهمیت دارد، مواجههی امروزِ مخاطب با اثریست که میخواهد صدای روزگارش باشد؛ حتی اگر در گذشته ساخته شده باشد.
فیلم «غیبت موجّه» با وجود گذشت زمان تولیدش، هنوز میتواند درونمایه یی قابل اعتنا داشته باشد؛ به ویژه که به نظرم حتی با وجود این تاخیر چند ساله نیز مضمون و درونمایه ی اثر، کهنه و تکراری به نظر نمی رسد.اما پرسش اصلی این است که آیا فیلم به خوبی توانسته است در بیان این درونمایه، انسجام و یکپارچگی مضمونی خود را حفظ کند؟
در نگاه نخست، غیبت موجّه کوششیست برای خلقِ تعلیقی روانشناسانه در دل یک فضای بسته و بُحرانزده. هنرستانی که در اصل باید جایگاه نظم، تربیت وآموزش و یادگیری باشد، در این فیلم به مکانی پُر راز و رمز و آلوده به فساد و گندیدگی بدل میشود .
استعارهی گرفتگی چاه فاضلاب و پراکنده شدن بوی بد و آزاردهنده در فضای هنرستان، نهتنها کارکردی تماتیک دارد، بلکه گویی بر روان و رفتار ساکنان این فضا نیز سایه افکنده است:
“آقای پگاه” مدیر هنرستان (با بازی ابوالفضل پورعرب) درگیر معاملاتی مشکوک برای فروش بخشی از ملک است. سرایدار و پیشخدمت هنرستان ( با بازی حسن زارعی) و دخترش، دور از چشم همه، فضاهایی ازهنرستان را پنهانی به چند دختر دانشجوی بی جا شده – به دلیل اوج گیری کرونا و تعطیلی خوابگاه دانشگاه – اجاره دادهاند و مهمتر از همه، دانشآموزان – بهعنوان ساکنان واقعی این محیط آموزشی – به راستی غایباند.
در میانهی این آشفتگی ها، زنی( با بازی میترا حجّار) ایستاده که ادعا میکند پسرش پس از امتحان به خانه بازنگشته است. اما همانگونه که رفته رفته در می یابیم، او نه مادر بیقرار، بلکه زنیست که بی خبر از همه، رابطه یی پنهانی و ناسالم را با یک نوجوان شکل داده و حالا بهدنبال حفظ نفوذ خود بر ذهن و روان اوست. تصویری از زنی تنها، سردرگم و متوهّم که از «مادرانگی» نقاب میسازد تا بتواند به شخصیت نوجوان «شکل» بدهد و به گمانِ خود بر لوح سفید وجود بی آلایش او خط دلخواه خودش را بنویسد. گرهگشایی پایانی فیلم، هرچند تکان دهنده است، اما فیلم در شکل بخشیدن به این گره، از انسجام روایی لازم – از دیدگاه داستان پردازی- برخوردار نیست. همچنین برخی از شخصیت های فیلم و درد و داغ هایی که دارند نیز- با توجه به شناخت کمِ تماشاگر فیلم ازآن ها – در حد تیپ هایی کلیشه یی تا پایان فیلم ، همچنان ناشناخته باقی می مانند.
حضورکوتاه پدرهنرآموزگمشده (با بازی سام نوری) و نشناختنِ زن از سوی او در حیاط هنرستان، باید نقطهی اوج درهم شکستنِ توهّم زن باشد؛ اما از آنجا که بسترهای احساسی و روانشناختی این تعلیق بهدرستی پرداخته نشدهاند، این لحظه ی مهم، تأثیر مورد انتظار را ندارد. افزون بر این، فیلم درگیر خُردهپیرنگهاییست که به تنه ی اصلی داستان فیلم پیوند زده نمی شود و بیسرانجام رها میشود: سرنوشت ملک هنرستان، ماجرای اجارهی پنهانی اتاقها، نقش دانشجویان دختر و ناکامی کارگران در بازکردن مشکل گرفتگی چاه فاضلاب و گرفتاری های فردی و خانوادگی ناظم و معلم که همگی در حدّ اشاره یی گذرا باقی میمانند؛ نشانههایی از نوعی نارسایی در نگارش فیلمنامه یا شاید عدم موفقیت در پیوند برخی از مضمون های فرعی با داستان اصلی به حساب می آیند.
نام هنرستان (آزادی) در تضاد کامل با وضعیت فعلی مکانی است که ازلحظه ی آغاز فیلم دریک نمای تعقیبی یا دنبال کننده (Following Shot) به همراه زن اصلی فیلم وارد آن می شویم، هنرستانی ست که به ظاهر محل آموزش و پرورش است، اما در واقع به پناهگاهی برای طمع، فساد، سوءاستفاده و ناکارآمدی بَدَل شده است. موقعیت مکانی هنرستان در انتهای کوچهیی بُنبست ، می تواند تمثیلی از رسیدن به یک بُنبست تاریخی و اخلاقی و سرآغاز ویرانی های بیش تر باشد.در بُن بستی که راهی برای برونرفت از آن دیده نمی شود. جایی که در آن بسیاری از آدم ها ، با توجیه گرفتار بودن وافتادن در گردابِ شرایط دشوار زندگی، در پی برداشتن سهمی از این هنرستان رو به ویرانی، برای خود هستند: کارگران مهاجر افغان به کاشیهای قدیمیِ لعابدار( نماد تاریخ کهن یک سرزمین ) پنهان شده در زیر سقف شیروانی چشم دوختهاند،سرایدار در تدارک اجاره دادن فضاهای متروکهی هنرستان است و مدیرهنرستان نیز که باید پاسدار و حافظ ارزشهای این نهاد باشد، در اندیشهی معامله یی سودآور است.
در چنین فضایی، زنِ جویندهی پسرِناپدید شده، شاید نمادیست از کسانی که میخواهند نسل تازه یی را از نو بسازند؛اما نه با مِهرورزی وپندار نیک و تربیت درست، بلکه با سُلطه و تحمیل خواست خود! پسر نوجوان، که هرگز او را نمیبینیم، شاید همان «نسل خاموش» باشد که مورد منازعهی این بحرانها و تناقضهاست؛ نسلی که همه دربارهاش تصمیم میگیرند اما خودش غایب است.
فیلم «غیبت موجه» اگرچه در روایت و پرداخت برخی شخصیتها دچار گسستهاییست و پایانبندیاش نیز چندان قانعکننده از آب درنمیآید، اما در لایههای زیرین، حامل پیامهایی نمادین و روشنگرانهست که میتواند به راستی تامّل برانگیز باشد. هنرستانِ در حال فروپاشی، شاید پژواکیست از ساختارهایی که روزی قرار بود «آگاهی» و «آزادی» بسازند، اما امروز در گیر و دار فساد، نادرستی و بیهویتی، تنها بوی ناخوش و گندیدگی بر جای گذاشتهاند.
فیلم «غیبت موجّه» با وجود برخی کمداشت ها، نشانگر سعی و تلاش کارگران برای نزدیک شدن به بازنمایی دشواری های فرهنگی – اجتماعی جامعه ی روزگار ماست و با توجه به این که فیلم در رده ی فیلم های اجتماعی جای می گیرد، چنین رویکردی جای سپاس و قدردانی دارد.
فیلم سینمایی «غیبت موجه» به کارگردانی عباس رافعی از سهشنبه ۲۲ مهرماه در فیلمنت اکران آنلاین میشود. نوشته «غیبت موجه» در سینما آنلاین فیلمنت اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۴/۰۷/۲۲
با صدور پروانه نمایش فیلم بلند سینمایی «برای یک زندگی معمولی» به کارگردانی عباس رافعی و تهیهکنندگی علی اوجی، باید دید که این فیلم چه زمانی به نمایش در میآید. نوشته «برای یک زندگی معمولی» پروانه نمایش گرفت اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۴/۰۷/۱۹
عباس رافعی، کارگردان و تهیهکننده سینما گفت: اگر یک دورنما و چشمانداز برای سینمای ایران داشته باشیم، دیگر رنگ فیلم ضعیف و مبتذل را نخواهیم دید. نوشته عباس رافعی: جشنواره فجر ویترین فیلمهایی باشد که مروج اخلاق و تحکیمکننده بنیان خانوادهاند اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۰/۰۹/۰۶
«غیبت موجه» ساخته عباس رافعی برای حضور در جشنواره فیلم فجر، همزمان در مرحله صداگذاری و ساخت موسیقی قرار دارد. به گزارش سینماسینما، حسین ابوالصدق هم اکنون مشغول صداگذاری «غیبت موجه» است و سیاوش امامی، ساخت موسیقی فیلم برای حضور در سی ونهمین جشنواره فیلم فجر را برعهده دارد. «غیبت...
۱۳۹۹/۱۰/۱۳
فیلمبرداری فیلم سینمایی «غیبت موجه» جدیدترین فیلم سینمایی عباس رافعی در تهران به پایان رسید.
۱۳۹۹/۱۰/۰۷
سینماپرس: فیلمبرداری فیلم سینمایی «غیبت موجه» جدیدترین اثر عباس رافعی در تهران به پایان رسید.
۱۳۹۹/۱۰/۰۷
سینماپرس: فیلم «غیبت موجه» درباره دوست داشتن و عشق ورزیدن به وطن با نگاهی نزدیک به عرفان و شعر منطق الطیر عطار نیشابوری است که داستانی عاشقانه دارد.
۱۳۹۹/۱۰/۰۲
سینماپرس: پیشتولید تازه ترین فیلم سینمایی عباس رافعی با نام «غیبت موجه» آغاز شد.
۱۳۹۹/۰۸/۱۰
سینماپرس: ریال «پروانه» به کارگردانی عباس رافعی در شبکه نمایش خانگی تولید خواهد شد.
۱۳۹۹/۰۲/۱۷
سینماپرس: تهیه کننده «بهت» از تلاش برای اکران فیلمش پس ازحدود ۲ سال انتظار، در پاییز سال جاری خبر داد.
۱۳۹۸/۰۵/۰۱
سینماپرس: عباس رافعی کارگردان سینما پس از اتمام سی و هفتمین جشنواره فیلم فجر گفت: ناهماهنگی در چینش فیلم های جشنواره فجر همیشه وجود وجود دارد و اتفاقی آزاردهنده است، رویکرد جشنواره به درستی روشن نیست و همین باعث می شود مثلاً دبیر جشنواره فیلمی را رد کند که شورای...
۱۳۹۷/۱۱/۳۰
مستند «تا کربلا راهی نیست» ساخته محمود کاملی که روایتی از پیاده روی اربعین را دربردارد به پایان رسید. به گزارش مهر، فیلم مستند «تا کربلا راهی نیست» به کارگردانی محمود کاملی با موضوع پیاده روی اربعین، روایتگر عاشقان و زائران امام حسین (ع) است. این مستند به تهیه کنندگی...
۱۳۹۷/۰۸/۰۸
سینماپرس: عباس رافعی کارگردان سینما در رابطه با انتظارات سینماگران از مدیریت سینمای کشور گفت: مشکلات سینمای کشور این روزها به حد اعلای خود رسیده و متأسفانه ما با مسائل و مصائب زیادی در سینمای کشورمان مواجه هستیم که یکی از مهمترین آن ها تولید انبوه فیلم های سخیف، نازل...
۱۳۹۷/۰۷/۱۷
سینماپرس: عباس رافعی با تأکید بر اینکه اتفاقات چند سال گذشته از یک سو جز پراکندن بذر یأس و سرخوردگی در بین سینماگران ارزشی، انقلابی، مستقل، مؤمن و معتقد و از سوی دیگر زمینه ساز تشویق فیلمسازان به سمت ابتذالگرایی بود، خاطر نشان میکند: من نمیخواهم برای رئیس جدید سازمان...
۱۳۹۷/۰۷/۱۶
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی فیلمبردار در سینما، تنها مجریِ فنِ فیلمبرداری و ثبت تصاویرپویا (dynamic) نیست؛ او طرّاح جهان دیداری فیلم است. تصویر، پیش از روایت (narrative) و گفتوگو (dialogue)، نخستین لایهی معنا را به مخاطب منتقل میکند و این لایه، حاصل انتخابهای آگاهانهی فیلمبردار است: نور، قاب، حرکت، رنگ...
۱۴۰۴/۱۱/۳۰
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی نمایش «جزیرهی آزاد» نوشتهی محمّدرضا عطاییفر با یک موقعیتِ نمایشی جذّاب آغاز میشود: گروهی از افراد برای سپری کردن اوقات خوش، از سوی آدمی ناشناس به جزیرهیی دعوت میشوند و رفتهرفته در شرایطی پیچیده و پُرتنش گرفتار میشوند که همهی رویاهای شیرین آنها برباد میرود! این...
۱۴۰۴/۱۰/۰۲
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی نمایش «سرِ انقلاب» به نویسندگی و کارگردانی محمدعلی شفاعت، در مجموعهی تماشاخانهی هما، اثری است با لحن شادیآور که آگاهانه از مسیر کمدی موقعیت (situation comedy) و طنز کلامی (verbal humor)، به یکی از ملتهبترین و تراژیکترین بزنگاههای تاریخ معاصر ایران نزدیک میشود: روز دوازدهم بهمن...
۱۴۰۴/۰۹/۲۹
سینماسینما، عزیزالله حاجیمشهدی چهرهپردازی در سینما، تنها یک فعالیت فنی و تفنّنی نیست، بلکه حوزهیی میانرشتهیی است که در پیوند مستقیم با روانشناسی شخصیت، تاریخ، فرهنگ دیداری، مردمشناسی و حتی انسانشناسی چهره عمل میکند. در هر اثر سینمایی، چهرهپرداز نقشی بسیار کلیدی در شکلدهی به هویت شخصیتها و انتقال دقیق...
۱۴۰۴/۰۹/۲۵
سینماسینما، عزیزالله حاجیمشهدی؛ نمایش موسیقایی یا خنیاگرانه (Musical Theater) «رابین هود» ( Robin Hood ) تازهترین تجربهی نمایشی «ماهان حیدری» در تکمیل سهگانهی خیال پردازانه و واقع گرای( با تکیه بر «واقع گرایی جادویی») او پس از دو نمایش پربینندهی «دیو و دلبر» و «شازده کوچولو» است که در تالار...
۱۴۰۴/۰۹/۰۷
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی فیلم «چای سرد» ساخته امیر قاسم راضی بهخوبی توانسته است در فضایی بسته از یک آپارتمان ساده و بیپیرایه در گیرودار یک اسبابکشی؛ با نمایش دغدغههای همیشگی یک خانواده ی کوچک اجارهنشین؛ پیچیدگیهای درونی و اجتماعی انسان امروزی را در جغرافیای امروزی زیست بوم ما به...
۱۴۰۴/۰۸/۲۱
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی در روزگاری که بسیاری از فیلمهای ما از اقلیم و ریشهی فرهنگی خویش فاصله گرفتهاند، فیلم «سامی» (Sami) از همان نخستین نماها یادآور حقیقتی است که هنوز در لایههای زیرینِ خاک جنوب و در حافظهی زخمخوردهی مردمانش زنده است. فیلمی آرام، تلخ و در عین حال...
۱۴۰۴/۰۸/۱۴
سینماسینما، عزیزالله حاجیمشهدی روز جهانی لکنت (۲۲ اکتبر۲۰۲۵ برابر با ۲ آبان ۱۴۰۴) بهانهیی شد برای بازخوانی مستندی که خود، از جنس خاموشی و سکوت میان واژهها است. فیلم مستند «لکنت» ساختهی منصوره میرمعرب، پس از چند سال از تولیدش، همچنان تازه مینماید؛ زیرا به جای آن که از بیرون...
۱۴۰۴/۰۸/۰۸
سینماسینما، عزیزالله حاجیمشهدی نمایش «ارزشهای نسبی» نوشتهی نوئل پیرس کاورد (Noël Peirce Coward )در نگاه نخست، اثری بهظاهر شادی آور(Comedy) و سرشار از طنازیهای اجتماعی است، اما در لایههای درونی خود به جدالی عمیقتر میان صداقت و ریا، میان حقیقت و نقابهای اجتماعی میپردازد. اجرای تازهی میکاییل شهرستانی نویسنده و...
۱۴۰۴/۰۷/۲۷
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی احمد طالبینژاد، نویسنده، منتقد فیلم و فیلمساز نامآشنای سینمای ایران، از جمله کسانی است که در چهار دههی گذشته با نوشتهها و ساختههای کم شمارِ خود، همواره در عرصهی نقد سینما حضوری پُررنگ داشته است. انتشار تازهترین کتاب او با عنوان: «لُعبتکها» (سیر تحوّل تیپهای ثابت...
۱۴۰۴/۰۷/۱۰
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی وقتی فاجعهای جمعی رُخ میدهد، پُرسش اصلی این نیست که چه کسانی جان باختهاند، بلکه این است که بازماندگان چه میکنند؟ نمایشنامهی «۱۱/۱۱» تازهترین کار نمایشی بهاره رهنما بعد از نمایش: «دورهمی بانوی اول» که در خردادماه امسال از او دیده بودم، میکوشد تا به تحلیل...
۱۴۰۴/۰۷/۰۷
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی در روزگارما، فضای مجازی بدل به عرصهیی شده است که بسیاری آن را با میدان هنر و اندیشه یکی گرفتهاند. در صفحهی فردی دوستان، بارها پیش میآید که با شعری، دلنوشتهیی یا عبارتی رو به رو میشویم که گاه از سر احساس صادقانه نوشته شده است،...
۱۴۰۴/۰۶/۲۰
سینماسینما، عزیزالله حاجیمشهدی امروز خبری تلخ و ناگوار شنیدم؛ ایرج صغیری، بازیگر و کارگردان نامآشنای تئاتر و چهرهیی دوستداشتنی برای مردم بوشهر، پس از مدتها مبارزه با بیماری؛ چشم از جهان فروبست. آشنایی من با ایرج، (با نام اصلی ابوالحسن صغیری) به سال ۱۳۴۷ بازمیگردد، در روزگاری که هر دو...
۱۴۰۴/۰۶/۱۱
سینماسینما، عزیزالله حاجیمشهدی در سرزمین هنر، نقد همچون نسیمی است که بر آینه میوزد تا زنگار از رخ آن بزداید. خانوادهی پرشمار و رنگارنگ منتقدان سینمایی نیز، همچون دیگر شاخههای هنر، ترکیبی است ناهمگون: در کنار اهل اندیشه و قلمهای متعهد، گاه صدای «شبهمنتقدان» نیز به گوش میرسد؛ صداهایی که...
۱۴۰۴/۰۶/۱۰
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی بهره بُردن از درونمایهی برخی از آثار نمایشی ویلیام شکسپیر (William Shakespeare) نمایشنامهنویس، شاعر و بازیگر بلندآوازهی انگلیسی، در قالب اقتباس های سینمایی و نمایشی در میان فیلمنامه نویسان و نمایشنامه پردازان تازگی ندارد. مهم ترین دلیل این توجّه به تراژدی هایی از نوع «مکبث» (Macbeth)...
۱۴۰۴/۰۵/۱۹