
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی
هربار که کتاب یا فیلم مستند تازه یی از دکتر بهمن مقصودلو به دستم می رسد، با شور و شوق فراوان سرگرم خواندن و دیدن آن می شوم و به خوبی می دانم که حرف های ناشنیده ی فراوانی در آن کتاب یا فیلم تازه پیدا می شود. هر اثر تازه ی این نویسنده، منتقد، پژوهشگر، مستندساز و مدرّس سینما با بیش از ۵ تا ۶ دهه پیشینه ی کار و تلاش فرهنگی – هنری، به راستی یک منبع و مرجع معتبر برگنجینه ی آثار تحقیقی و تالیفی سینمای ایران و جهان می افزاید و برای سینمادوستان و دانشجویان حوزه ی فیلم و سینما و هنرهای نمایشی هدیه یی ارزشمند به شمار می آید.
چاپ و انتشار کتاب ارزنده ی : «۵۵ سال، ۸۵ فستیوال» که عناوین فرعی: (تاریخ، خاطرات، سینمای ایران) نیز بر روی جلد آن دیده می شود، به همت «نشر گستره» در سال ۱۴۰۳ مجوّز چاپ گرفته و در امردادماه ۱۴۰۴ در ۶۵۵ صفحه، در اندازه ی رُقعی، با بهای ۷۵۰ هزارتومان، با کیفیت بسیار مناسبی به عنوان نخستین نوبت چاپ، منتشر شده است.
نویسنده ی کتاب بعد از پیشگفتار، به تاریخ کوتاهی از جشنواره ی جهانی فیلم اشاره می کند و سپس با پرداختن به پیشینه ی چند جشنواره ی فیلم در ایران از جمله جشنواره ی جهانی فیلم تهران (در سال های ۱۹۷۲ و ۱۹۷۳ و۱۹۷۴ م) و جشنواره ی جهانی فیلم کودکان و نوجوانان (تهران – ۱۹۷۳ م) جشنواره ی جهانی فیلم سوپر ۸ – انجمن سینمای آزاد تهران (۱۹۷۷ و ۱۹۷۶ م) جشنواره ی جهانی فیلم جوانان آسیا (۱۹۷۷ م) و همچنین جشنواره ی سپاس (تهران- ۱۹۷۴- ۱۹۶۹ م ) اطلاعات مفیدی ارایه می دهد. در فصل های دیگرنیز از آغازین جشنواره های جهانی فیلم که در کشورهای مختلف دنیا برگزار شده است (از دهه ی ۸۰ تا دومین دهه از سده ی ۲۱ میلادی) پرداخته است.
شاید جالب باشد بدانیم که در دهه ی ۸۰ میلادی با برگزاری ۸ جشنواره ی جهانی و یک کنفرانس در کشورهای: آمریکا، چک ، سوییس و مونترال کانادا، نخستین بنیان های برگزاری جشنواره های جهانی فیلم در دنیا پی ریزی شد. با تداوم همین جریان ،رفته رفته با رُشد و توسعه ی بیش تری، پای این جشنواره ها به کشورهای دیگری نیز باز شد ، به گونه یی که در دهه های بعدی ، شاهد برگزاری جشنواره های جهانی فیلم در قالب جشنواره های تجربی، مستقل و رقابتی در جای جای جهان بوده ایم و با نگاهی به نام کشورهای برگزار کننده چنین رویداد پُرجاذبه یی در می یابیم که این جشنواره ها ، از ایران گرفته تا کشورهای دیگری چون: فرانسه، ایتالیا، آمریکا، انگلستان، کانادا، یونان، آلمان، اسپانیا، مصر، بلژیک، چک، آلبانی، پرتغال، برزیل ، یونان، کلمبیا، امارات ، روسیه و…. طی دهه های گذشته برگزار شده است.
مولّف کتاب، با جزیی نگری بسیار دقیق برای هرپرسش احتمالی که ممکن است به ذهن یک پژوهشگر علاقه مند به سینما و فیلم و جشنواره برسد، پیشاپیش پاسخی فراهم آورده است. برای کسی که شاید از خودش بپرسد: نخستین جشنواره ی جهانی فیلم چگونه شکل گرفت؟ به روشنی پاسخ می دهد که : نخستین جشنواره ی یک روزه ی جهانی فیلم، در سال ۱۸۹۸میلادی با استفاده از نخستین فیلم های تولید شده در آن سال ها، در «موناکو» برگزار شد که درواقع پایه گذ اری جشنواره ی کن فرانسه به حساب می آید. جالب است بدانید که نخستین جایزه ی جشنواره ی رقابتی هم به فیلم «سگ شناسایی کننده») به ایتالیایی: Il Cane delinquente ) ساخته ی «جووانی ویتروتی» (سال ۱۹۰۷) از رُم ایتالیا داده شد که شاید با همین رویداد، پایه گذاری و آغاز به کار جشنواره ی ونیز در ایتالیا ، رقم خورد .
با خواندن کتاب «۵۵ سال، ۸۵ فستیوال» در می یابیم که امروزه بیش از یک هزار جشنواره ی کوچک و بزرگ در کشورهای مختلف جهان با بودجه های شخصی ، یا از سوی دولت ها و شهرداری ها و سرمایه داران خصوصی برگزار می شود و تنور پُر تاب و تب جشنواره های رقابتی را هرساله گرم تر از پیش، داغ می کند. خواننده ی چنین کتابی ، به خوبی می تواند از میان مطالب متوّع این اثر ارزنده دریابد که پیشینه ی پیدایش و رشد و شکوفایی جشنواره های مهمی چون: کن، ونیز، برلین ، تورنتو و ساندنس (به عنوان ۵ جشنواره ی بزرگ دنیا) چگونه بوده است و همچنین با ۵ جشنواره ی رقابتی مهم دیگر،همچون: لوکارنو، سن سباستین، کارلووی واری، شیکاگو و ادینبورگ نیز با جزییات دقیق آشنا شود.
واقعیت این است که حتی گردآوری تدوین ساده ی این حجم از مطالب متنوّع که در کتاب گنجانده شده است، به ماه ها و سال ها وقت نیاز دارد. بهمن مقصودلو طی ۵۵ سال، ضمن حضور در اغلب این جشنواره ی مهم – درقالب سفری شخصی یا حرفه یی- به عنوان مستندساز ، منتقد فیلم ، تهیه کننده، سخنران، گفت وگو کننده و پژوهشگر و عضو هیئت های انتخاب و داوری فیلم ها، با نگارش یادداشت های دقیق شخصی، گردآوری دفترک ها(brochure) ، دیوارکوب یا اعلان های دیواری(poster) هر جشنواره ،ویژه نامه های حاوی مشخصات و اطلاعات هرجشنواره ، دربرگیرنده ی نام فیلم های شرکت کننده در مسابقه یا بخش های جنبی و همچنین نام اعضای هیئت داوران و مهمانان ویژه و برخی چهرهای سیاسی و فرهنگی – هنری صاحب نام جهان و گفت وگوهایی که با برخی از شرکت کنندگان در جشنواره ها داشته است، چنان حجمی از اطلاعات متنوّع را با محوریت موضوع جشنواره ی جهانی فیلم در سراسر دنیا فراهم آورده است که با صفحه آرایی بسیار مناسب و با استفاده از تعداد ۵۰۰ تصویر سیاه و سفید با کیفیت و چاپ بسیار خوب ، کتاب ارزنده یی تالیف کرده است که اگرچه در آغاز قرار بود بخشی از کتاب پیشین ایشان با عنوان “سینمای ایران” باشد، اما تقدیر چنین بود که این کتاب به شکل یک اثر مستقل و پُر و پیمان ، چاپ و منتشر شود.
در بیان ارزشمندی چنبین کتابی همین بس که بازخوانی خاطره های شیرین و تحلیل های کارشناسانه نویسنده ی کتاب،چنان آمیزه ی مناسبی فراهم ساخته است که گویی استادی جهندیده و بسیار سفرکرده، به شیوه یی تازه ، به مرور تاریخ معاصر سینمای جهان می پردازد. به گمان من حتی نمایه های الفبایی این کتاب که از همه ی کسانی که دربخش های مختلف ، نامی از آن ها به میان آمده است وهمچنین نام فیلم های مطرح شده در کتاب (از صفحه ی ۵۸۷ تا ۶۵۲) به تنهایی مرجع مناسبی برای پژوهشگران و دانشجویان حوزه ی سینما خواهد بود.
کتاب تازه ی دکتر بهمن مقصودلو در مقایسه با برخی از کتاب پیشین ایشان از صفحه آرایی، چاپ و صحّافی مناسب تری برخوردار است. ویرایش نوشتار کتاب (کار مسعود نیک طبع) اگرچه با سلیقه و «رسم خط» من اندکی تفاوت دارد، اما در مجموع، بسیار پاکیزه و پالوده از کار درآمده است و جای سپاس و قدردانی فراوان دارد.

سینماسینما، فرزانه متین «چریکه تارا» یکی از فیلمهای ماندگار در حوزه اسطوره و افسانه، به کارگردانی و نویسندگی بهرام بیضایی است؛ اثری که از آن بهعنوان یکی از نخستین فیلمهای توقیفی در ایران پس از پیروزی انقلاب ۱۳۵۷ یاد میشود. بیضایی در کتاب «موزاییک استعارهها: گفتوگو با بهرام بیضایی» اثر...
۱۴۰۴/۱۰/۰۵
سینماسینما، عزیزالله حاجیمشهدی؛ کتاب «سینماگر متفکر: گفتوگو با داریوش مهرجویی» تازهترین اثر ارزشمند دکتر بهمن مقصودلو، پژوهشگر، مستند ساز؛ منتقد و مدرس نام آشنای سینما؛ تجربه یی بینظیر از تاریخ و هنر سینمای ایران در اختیار خواننده میگذارد. مقصودلو، که دانشآموخته مطالعات سینما در مقطع دکتری از دانشگاه کلمبیا و...
۱۴۰۴/۰۸/۱۸
سینماسینما، بهمن مقصودلو کبری امین سعیدی معروف به نام هنری شهرزاد، رقصنده، بازیگر، شاعر، فیلمنامهنویس، نقاش و فیلمساز، پس از ۷۵ سال زندگی پُرفراز و نشیب و سراسر رنج، سرانجام در روز ۲۷ مرداد ۱۴۰۴ در یکی از بیمارستانهای شهر کرمان، زندگی را بدرود گفت و روح آزردهاش پرواز کرد....
۱۴۰۴/۰۶/۱۲
سینماسینما، بهمن مقصودلو؛ «سعید راد» (احمد حقپرست راد: ۱۴۰۳-۱۳۲۳) بازیگر خوشچهرهی سینمای ایران، متولد تهران، روز اول مردادماه در آستانهی هشتادسالگی در تهران درگذشت. جنبش موج نوی سینمای ایران در اواخر دههی چهل خورشیدی آغاز شد و در اوایل دههی پنجاه شکل گرفت. فیلمسازان موج نو با داستانهای واقع گرایانه،...
۱۴۰۳/۰۵/۰۹
سینماسینما، پاریس؛ فیلم مستند «ساختن فیلم گاو» در پاریس به نمایش در میآید. برای ستایش داریوش مهرجویی، فیلمساز مهم تاریخ سینمای ایران روز شنبه دوم مارس ( ۱۲ اسفند) اخرین نسخهی فیلم مستند «ساختن فیلم گاو» اثر بهمن مقصودلو با حضور او بهنمایش در خواهد آمد. در این فیلم با...
۱۴۰۲/۱۲/۰۹
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
بانیفیلم: برای سینمادوستان و علاقمندان فیلم، دانستن چگونگی تولید فیلمها جذابیت خاصی دارد؛ اینکه یک فیلم سینمایی مطرح که شاخصی برای سنجش کیفیت فیلمهای دیگر است، چطور جلوی دوربین رفت ...ادامه مطلب نوشته ساخت یک مستند در باره «گاو»؛ شاهکار تاریخ سینمای ایران، چگونه ساخته شد؟ اولین بار در بانی...
۱۴۰۲/۱۲/۰۹
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی “دکتر بهمن مقصودلو” منتقدِ فیلم ، پژوهشگر و مستندساز نام آشنا و پُرتلاش، سازنده ی فیلم مستند ” موزاییک استعاره ها” ( ۲۰۱۹ م ) با پشتوانه ی نزدیک به دو دهه پی جویی و شکیبایی فراوانش – در فاصله ی سال های ۱۳۸۱ تا ۱۳۹۶-...
۱۴۰۲/۱۰/۱۹
سینماسینما، مهگان فرهنگ: با بهمن مقصودلو درباره سهراب شهید ثالث و مفهوم کودکی در فیلمهایش گفتگویی تلفنی بین من از سوئد و مقصودلو در آمریکا در ژوئن ۲۰۲۱ انجام شد. این گفتگو در شب سال نو میلادی با همراهی دکتر مقصودلو به سرانجام رسید. پیش از این نیز با او...
۱۴۰۰/۱۰/۱۲
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی نگارش و انتشار کتاب «رئالیسم شاعرانهی ژان رنوار»، بی هیچ گفت و گویی، برگ زرّین دیگری برکارنامهی پُرافتخار دکتر بهمن مقصودلو -نویسنده، پژوهشگر، فیلمساز و مدرّسِ نام آشنای سینما- در عرصهی ادبیات سینمایی و نظریه پردازی و نقد و بررسی و معرفی فیلمسازان و نظریه پردازان...
۱۴۰۰/۰۷/۲۰
سینماسینما، مهگان فرهنگ: بهمن مقصودلو نویسنده، منتقد، پژوهشگر، فیلمساز و تهیه کننده سینما، فارغ التحصیل فوق لیسانس مطالعات سینما از دانشگاه نیویورک و دکترا از دانشگاه کلمبیا است. او عضو انجمن قلم آمریکا است و در نیویورک زندگی می کند. مقصودلو در نشست های سینمایی وهیئت داوران (آمریکا، اسپانیا، دوبی،...
۱۴۰۰/۰۷/۰۷
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی اجرای برخی طرح ها در عرصهی تولید فیلم – به ویژه فیلم مستند – به دلیل دشوارهای خاص آن، جز با تلاش مضاعف و شور و شوقی از سرِ دلسپردگی، امکان پذیر نخواهد شد. شهامت و پُردلی دکتر بهمن مقصودلو کارشناس نام آشنای سینما با پشتوانهی...
۱۴۰۰/۰۶/۳۱
کتاب «رئالیسم شاعرانهی ژان رنوار» نوشته بهمن مقصودلو منتشر شد.
۱۴۰۰/۰۴/۲۵
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی مجموعه سه بخشی مستند «موزائیک استعاره ها» (۲۰۱۹) ساخته بهمن مقصودلو داستان ناگفته های بهرام بیضایی است. حکایت مرد دانا، با سال های سال بُغض های فرو خورده و در گلو مانده! با نگاهی گذرا به این مستند تامل برانگیز که بر پایه پژوهشی پُردامنه و...
۱۳۹۹/۱۲/۰۴
محمد حقیقت بدون شک فیلم سه اپیزودی بهمن مقصودلو که درباره بهرام بیضائی به نام «موزائیک اسطوره ها» ساخته، یکی از باارزش ترین فیلم هائی است که برای شناخت بهرام بیضائی، این سینماگر سرشناس و قابل احترام ایران تاکنون ساخته شده است. بهرام بیضائی در این اثر بی پروا درباره...
۱۳۹۹/۱۰/۲۲
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی فیلمبردار در سینما، تنها مجریِ فنِ فیلمبرداری و ثبت تصاویرپویا (dynamic) نیست؛ او طرّاح جهان دیداری فیلم است. تصویر، پیش از روایت (narrative) و گفتوگو (dialogue)، نخستین لایهی معنا را به مخاطب منتقل میکند و این لایه، حاصل انتخابهای آگاهانهی فیلمبردار است: نور، قاب، حرکت، رنگ...
۱۴۰۴/۱۱/۳۰
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی نمایش «جزیرهی آزاد» نوشتهی محمّدرضا عطاییفر با یک موقعیتِ نمایشی جذّاب آغاز میشود: گروهی از افراد برای سپری کردن اوقات خوش، از سوی آدمی ناشناس به جزیرهیی دعوت میشوند و رفتهرفته در شرایطی پیچیده و پُرتنش گرفتار میشوند که همهی رویاهای شیرین آنها برباد میرود! این...
۱۴۰۴/۱۰/۰۲
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی نمایش «سرِ انقلاب» به نویسندگی و کارگردانی محمدعلی شفاعت، در مجموعهی تماشاخانهی هما، اثری است با لحن شادیآور که آگاهانه از مسیر کمدی موقعیت (situation comedy) و طنز کلامی (verbal humor)، به یکی از ملتهبترین و تراژیکترین بزنگاههای تاریخ معاصر ایران نزدیک میشود: روز دوازدهم بهمن...
۱۴۰۴/۰۹/۲۹
سینماسینما، عزیزالله حاجیمشهدی چهرهپردازی در سینما، تنها یک فعالیت فنی و تفنّنی نیست، بلکه حوزهیی میانرشتهیی است که در پیوند مستقیم با روانشناسی شخصیت، تاریخ، فرهنگ دیداری، مردمشناسی و حتی انسانشناسی چهره عمل میکند. در هر اثر سینمایی، چهرهپرداز نقشی بسیار کلیدی در شکلدهی به هویت شخصیتها و انتقال دقیق...
۱۴۰۴/۰۹/۲۵
سینماسینما، عزیزالله حاجیمشهدی؛ نمایش موسیقایی یا خنیاگرانه (Musical Theater) «رابین هود» ( Robin Hood ) تازهترین تجربهی نمایشی «ماهان حیدری» در تکمیل سهگانهی خیال پردازانه و واقع گرای( با تکیه بر «واقع گرایی جادویی») او پس از دو نمایش پربینندهی «دیو و دلبر» و «شازده کوچولو» است که در تالار...
۱۴۰۴/۰۹/۰۷
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی فیلم «چای سرد» ساخته امیر قاسم راضی بهخوبی توانسته است در فضایی بسته از یک آپارتمان ساده و بیپیرایه در گیرودار یک اسبابکشی؛ با نمایش دغدغههای همیشگی یک خانواده ی کوچک اجارهنشین؛ پیچیدگیهای درونی و اجتماعی انسان امروزی را در جغرافیای امروزی زیست بوم ما به...
۱۴۰۴/۰۸/۲۱
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی در روزگاری که بسیاری از فیلمهای ما از اقلیم و ریشهی فرهنگی خویش فاصله گرفتهاند، فیلم «سامی» (Sami) از همان نخستین نماها یادآور حقیقتی است که هنوز در لایههای زیرینِ خاک جنوب و در حافظهی زخمخوردهی مردمانش زنده است. فیلمی آرام، تلخ و در عین حال...
۱۴۰۴/۰۸/۱۴
سینماسینما، عزیزالله حاجیمشهدی روز جهانی لکنت (۲۲ اکتبر۲۰۲۵ برابر با ۲ آبان ۱۴۰۴) بهانهیی شد برای بازخوانی مستندی که خود، از جنس خاموشی و سکوت میان واژهها است. فیلم مستند «لکنت» ساختهی منصوره میرمعرب، پس از چند سال از تولیدش، همچنان تازه مینماید؛ زیرا به جای آن که از بیرون...
۱۴۰۴/۰۸/۰۸
سینماسینما، عزیزالله حاجیمشهدی نمایش «ارزشهای نسبی» نوشتهی نوئل پیرس کاورد (Noël Peirce Coward )در نگاه نخست، اثری بهظاهر شادی آور(Comedy) و سرشار از طنازیهای اجتماعی است، اما در لایههای درونی خود به جدالی عمیقتر میان صداقت و ریا، میان حقیقت و نقابهای اجتماعی میپردازد. اجرای تازهی میکاییل شهرستانی نویسنده و...
۱۴۰۴/۰۷/۲۷
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی احمد طالبینژاد، نویسنده، منتقد فیلم و فیلمساز نامآشنای سینمای ایران، از جمله کسانی است که در چهار دههی گذشته با نوشتهها و ساختههای کم شمارِ خود، همواره در عرصهی نقد سینما حضوری پُررنگ داشته است. انتشار تازهترین کتاب او با عنوان: «لُعبتکها» (سیر تحوّل تیپهای ثابت...
۱۴۰۴/۰۷/۱۰
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی وقتی فاجعهای جمعی رُخ میدهد، پُرسش اصلی این نیست که چه کسانی جان باختهاند، بلکه این است که بازماندگان چه میکنند؟ نمایشنامهی «۱۱/۱۱» تازهترین کار نمایشی بهاره رهنما بعد از نمایش: «دورهمی بانوی اول» که در خردادماه امسال از او دیده بودم، میکوشد تا به تحلیل...
۱۴۰۴/۰۷/۰۷
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی در روزگارما، فضای مجازی بدل به عرصهیی شده است که بسیاری آن را با میدان هنر و اندیشه یکی گرفتهاند. در صفحهی فردی دوستان، بارها پیش میآید که با شعری، دلنوشتهیی یا عبارتی رو به رو میشویم که گاه از سر احساس صادقانه نوشته شده است،...
۱۴۰۴/۰۶/۲۰
سینماسینما، عزیزالله حاجیمشهدی امروز خبری تلخ و ناگوار شنیدم؛ ایرج صغیری، بازیگر و کارگردان نامآشنای تئاتر و چهرهیی دوستداشتنی برای مردم بوشهر، پس از مدتها مبارزه با بیماری؛ چشم از جهان فروبست. آشنایی من با ایرج، (با نام اصلی ابوالحسن صغیری) به سال ۱۳۴۷ بازمیگردد، در روزگاری که هر دو...
۱۴۰۴/۰۶/۱۱
سینماسینما، عزیزالله حاجیمشهدی در سرزمین هنر، نقد همچون نسیمی است که بر آینه میوزد تا زنگار از رخ آن بزداید. خانوادهی پرشمار و رنگارنگ منتقدان سینمایی نیز، همچون دیگر شاخههای هنر، ترکیبی است ناهمگون: در کنار اهل اندیشه و قلمهای متعهد، گاه صدای «شبهمنتقدان» نیز به گوش میرسد؛ صداهایی که...
۱۴۰۴/۰۶/۱۰
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی بهره بُردن از درونمایهی برخی از آثار نمایشی ویلیام شکسپیر (William Shakespeare) نمایشنامهنویس، شاعر و بازیگر بلندآوازهی انگلیسی، در قالب اقتباس های سینمایی و نمایشی در میان فیلمنامه نویسان و نمایشنامه پردازان تازگی ندارد. مهم ترین دلیل این توجّه به تراژدی هایی از نوع «مکبث» (Macbeth)...
۱۴۰۴/۰۵/۱۹