
سینماسینما، محمد ناصریراد
فیلم سینمایی «روما» ساختهٔ آلفونسو کواران، و محصول نتفلیکس در سال ۲۰۱۸ و برندهٔ شیر طلای ونیز در همان سال و جایزه بهترین فیلم خارجی زبان اسکار ۲۰۱۹، تجربهای سینمایی و انسانی است که با دقت تمام زندگی و طبقات اجتماعی مکزیک دههٔ ۱۹۷۰ را بازنمایی میکند. انتخاب سیاهوسفید و استفاده از لنز واید و لانگشاتهای طولانی و حرکتهای پن و تراکینگ، وحدت فضایی و زمانی را به مخاطب منتقل میکند و حس حضور در لحظههای تجربی شخصیتها را ایجاد میکند. دوربین در تمامی پلانها فراتر از ثبت اتفاقات عمل میکند و نقش یک ناظر دقیق و همراه شخصیتها را ایفا میکند به گونهای که مخاطب همواره با جریان زندگی و لحظات حساس همراه است و انسجام و همزمانی با رویدادها را تجربه میکند.
موتیفها و توازیهای بصری در فیلم با دقت طراحی شدهاند؛ از نمای آغازین با شستن زمین و کف گرفته تا بخار آب، لباسهای خیس، کیسهٔ آب رحم و صحنههای دریا، همه به صورت حلقههای مرتبط عمل میکنند که چرخهٔ پاکسازی، زندگی و بحرانهای انسانی را تثبیت میکنند. پرواز هواپیما در پسزمینه، همزمان حرکت زمان و جهانیبودن بحرانها را نشان میدهد، در حالی که زندگی روزمرهٔ انسانها ادامه دارد و این تضاد تصویری، حس عمیقی از جریان زمان و تداوم زندگی به مخاطب میدهد.
کواران با دقت مثالزدنی نابرابری طبقاتی و تنوع نژادی جامعه مکزیک را به تصویر کشیده است. صحنهٔ کریسمس و جشن خدمهها در زیرزمین، جدایی طبقاتی و تبعیض نژادی را نشان میدهد؛ حضور سرخپوستان در بخش محروم خانه، نمادی از حاشیهنشینی و طبقهٔ کارگر است. تمهیدات فضایی مانند پشتبام و زیرزمین، سلسلهمراتب اجتماعی و قدرت در جامعه را آشکار میکنند و به مخاطب اجازه میدهند تا درک عمیقتری از رابطهٔ طبقات مختلف با فضاهای زندگی پیدا کند. فیلم ضمن بازنمایی زندگی روزمره، نقدی دقیق بر ساختار اقتصادی و اجتماعی و جایگاه زنان و خدمتکاران ارائه میدهد و نگاه آن از زاویهٔ تجربیات کلئو، خدمتکار خانواده و شخصیت اصلی این درام، ملموس و انسانی است.
شخصیتها دارای لایههای روانی و اجتماعی پیچیده هستند. پدر خانواده با ورود و پارک ماشین لاکچری، تصویر مردان مرفه و بیمسئولیت را نشان میدهد، مردانی که زنها و خانواده را رها کردهاند. کلئو نماد کهنالگوی مادر و زنانی است که تنهایی و مسئولیت را با تمام وجود تجربه میکنند. بغض و اشک او پس از نجات بچهها از دریا تصویری انسانی و احساسی از فداکاری و مراقبت ارائه میدهد. شخصیت پسری که عقدهٔ حقارت دارد و کاراکتر اصلی را حامله کرده، نمادی از طبقهٔ فرودست و نفوذ سیستم سرکوبگر است؛ او برای التیام عقدهٔ خود به ورزشهای رزمی و همکاری با سیستم ضد عدالت روی میآورد. برخورد در مواجهه با دوست پسر سابق خود در مغازهٔ خرید سیسمونی و پاره شدن کیسه آب، تقابل فردی و اجتماعی، عدالت و سرکوب را همزمان به تصویر میکشد.
فیلم به جزئیات پزشکی و تلاش برای تولد نوزاد سالم توجه دارد و همزمان فاسدبودن حکمرانی و قتل عام نخبهها را نشان میدهد. این تضاد میان زندگی و مرگ، تولد و سیاست سرکوبگر در قاب سینمایی کواران ترکیب شده و عمق اجتماعی اثر را تقویت میکند. استفاده از مناظر و اقلیمهای مختلف مکزیک و تاکید بر طبیعت، ارتباط انسان با محیط و ریشههای فرهنگی را برجسته میکند. صحنهای که کلئو میگوید: اینجا شبیه روستای ماست، نشاندهندهٔ پیوند انسان با زادگاه و طبیعت است.
حضور مجسمه بودا، تاکسیدرمی سگها و احترام به حیوانات، بیانگر ویژگیهای فرهنگی سرخپوستی و احترام به هستی زنده است که فیلم را در لایههای فرهنگی و انسانی غنیتر میکند.
فیلمبرداری، صحنهپردازی و نورپردازی بینظیر است؛ هر نما، حرکت و تغییر نور به دقت طراحی شده و تجربهای همزمان احساسی و بصری برای مخاطب ایجاد میکند. شخصیتپردازی پدر خانواده، تقابل طبقات و نگاه فمنیستی فیلمساز که تجربهٔ زیستیاش نشأت گرفته و زنها را در موقعیت تنهایی و مسئولیت قرار میدهد، به همراه کهنالگوی مادر در شخصیت کلئو، برجستگی و عمق روایت را افزایش داده است. بغض و احساسات کاراکتر اصلی در لحظات حساس مانند نجات بچهها از دریا و مراقبت از نوزاد، مهارت کواران در ترکیب درام انسانی با تحلیل اجتماعی و فرهنگی را نشان میدهد.
در این اثر، زیست شخصی مولف و خاطرات کودکی او در محلهٔ روما مکزیکوسیتی را با دقت بازسازی میکند و همزمان تنوع جغرافیایی و اقلیمی مکزیک را به تصویر میکشد؛ از فضاهای شهری و پشتبامها و زیرزمینها گرفته تا مناظر ساحلی و روستایی، و حتی آتشسوزیها و طبیعت متکثر، هر مکان نشاندهندهٔ سلسلهمراتب اجتماعی و تجربه زیستی شخصیتهاست و پیوندی عمیق میان خاطره، محیط و طبقات اجتماعی ایجاد میکند.
در نهایت «روما» اثری است که فرم و محتوا، تجربه فردی و نقد اجتماعی، زیباییشناسی و انسانیت را با دقت و تعادل کامل ترکیب کرده و زندگی روزمره را به تجربهای سینمایی و فلسفی تبدیل میکند. فیلم مطالعهای بر طبقات اجتماعی، روابط انسانی و تجربههای زیستی است که در عین سادگی، عمق و غنای سینمایی کمنظیری دارد و میتواند به عنوان یکی از شاخصترین آثار سینمای قرن بیستویکم ثبت شود. این اثر نمونهای کامل از سینمایی است که همزمان چشمانداز فردی و جمعی، زیباییشناسی و تحلیل اجتماعی را به مخاطب عرضه میکند و تجربهٔ انسانی را در سطحی جهانی و ماندگار به تصویر میکشد.
سینماسینما، محمد ناصریراد «خشت و آینه» ساخته ابراهیم گلستان در سال ۱۳۴۳، در میانه دههای شکل میگیرد که تهران زیر فشار شتاب توسعه، مهاجرت گسترده و تغییرات اجتماعیِ پس از انقلاب سفیدِ شاه و ملت، سیمایی دوگانه یافته است؛ شهری که از یکسو ویترین مدرنیته را با خیابانهای عریض، زرق...
۱۴۰۴/۱۱/۳۰
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
سنماسینما، محمد ناصریراد با پخش مستند گفتوگومحور پگاه آهنگرانی و محصول بیبیسی فارسی با ترانه علیدوستی، و وایرال حداکثری آن، فضای رسانهای فارسیزبان بار دیگر به میدان واکنشهای احساسی، ستایشهای شتابزده و داوریهای صفر و یکی بدل شد. آنچه بیش از هر چیز در این هیاهو گم شد، خود مستند...
۱۴۰۴/۱۰/۰۹
سینماسینما، محمد ناصریراد «قمرتاج» ساخته هادی و مهدی زارعی در مرز میان سینمای مشاهدهگر، وریته و مستند مردمنگار حرکت میکند، با این تفاوت بنیادین که آگاهانه از خلوص ادعایی این سنتها عبور میکند و به قلمرو مستند داستانی وارد میشود. فیلم با حفظ ظاهر مشاهدهمحور، ساختاری را پیش میبرد که...
۱۴۰۴/۱۰/۰۱
سینماسینما، محمد ناصریراد جشنواره جهانی فیلم فجر در دوره چهلوسوم، با همهی موافقتها و مخالفتها، تجربهای متفاوت و قابل تأمل بود؛ تجربهای که بیش از هر اتفاقی، مسئلهی مکان برگزاری را دوباره به یکی از موضوعات اصلی سینمای ایران تبدیل کرد. انتقال جشنواره به شیراز، صرفاً یک جابهجایی جغرافیایی نبود،...
۱۴۰۴/۰۹/۳۰
سینماسینما، محمد ناصریراد؛ «یک تصادف ساده» تازهترین ساختهٔ جعفر پناهی، بار دیگر نشان میدهد که او چگونه در دل محدودیت، گسترهای وسیع از امکانات سینمایی را خلق میکند؛ سینمایی که هم به تجربه پیشین وفادار است و هم افق تازهای را پیش چشمِ مخاطب میگشاید. پناهی بار دیگر با صبوری...
۱۴۰۴/۰۹/۱۷
سینماسینما، محمد ناصریراد؛ ابراهیم امینی را سالهاست میشناسم، در هیبت و قامتِ فیلمنامه نویس میشناسم، اما اثرِ «چشمبادومی» که ساختهٔ اوست، تلاشی است برای ورود به جهان ذهنی نسلی که سرعت تحولات رسانهای و فرهنگی آن از توان درک بسیاری از والدین پیشی گرفته و همین فاصله نسلی به نقطه...
۱۴۰۴/۰۹/۱۶
سینماسینما، محمد ناصریراد؛ در باکس سوم که شامل پنج اثر است، اثار بخش فجر پلاس و متعلق به فیلمسازان سینمای کوتاه شیراز، مورد بررسی قرار میگیرد. فیلم اول؛ اضافی – ساختهٔ احمد علی نژاد نفروش تخمک یا رهایی فرزند؟ اضافی، از همان پلانهای نخست نشان میدهد که جسارت تجربهگری در...
۱۴۰۴/۰۹/۰۹
سینماسینما، محمد ناصریراد؛ فیلم «معامله در مرز» (مرزهای نامرئی) ساختهٔ Dastan Zhapar Ryskeldi فیلمساز جوانِ قرقیزستانی جهانش را در قلمرو سرد و آبیفام مرز بنا میکند؛ جایی که واقعیتِ فقر، جابهجایی انسانها و خشونت پنهان در بافتهای روزمره در سکوت جریان دارد. فضای اثر از همان نماهای آغازین بهواسطه رنگ...
۱۴۰۴/۰۹/۰۸
سینماسینما، محمد ناصریراد؛ فیلم «مرد خاموش» ادامه طبیعی جهان بسته و خفقانزده سهگانه احمد بهرامی است؛ جهانی که باد در آن فرمان میراند و خاک حضور دائمی دارد و انسان در حد سایهٔ خاطرههای فرسوده تقلیل یافته است. این اثرِ دقیق و کم نقص با غنای صوتی و بصریِ بالا،...
۱۴۰۴/۰۹/۰۷
سینماسینما، محمد ناصریراد؛ فیلم «خون مقدس» ساخته آلخاندرو خودوروفسکی جایگاهی کمنظیر در تاریخ سینمای اواخر قرن بیستم دارد، چون همزمان با تکیه بر ژانرهای وحشت و تریلر روانشناختی، به قلمرویی قدم میگذارد که معمولاً از دسترس روایتهای کلاسیک دور مانده است؛ قلمروی ناخودآگاه. این اثر را میتوان تلفیقی از اسطورهپردازی...
۱۴۰۴/۰۹/۰۵
سینماسینما،محمد ناصریراد «استاکر» تارکوفسکی در زمرهی آثاری قرار میگیرد که در آن تجربهی سینمایی از سطح روایت فراتر میرود و به قلمرویی وارد میشود که روان، فلسفه و زیباییشناسی را در یک میدان مشترک گرد میآورد. این فیلم، بیش از آنکه ماجراجویی سه مرد باشد، سیر تدریجی فرو رفتن در...
۱۴۰۴/۰۸/۱۹
سینماسینما، محمد ناصریراد؛ با انتخاب شیراز بهعنوان میزبان چهلوسومین جشنواره جهانی فیلم فجر، انتظارات جامعه سینمایی جنوب کشور بهشکل بیسابقهای افزایش یافته است. در همین راستا، محمد ناصریراد، مستندساز و فعال فرهنگی استان فارس، در نامهای تحلیلی خطاب به رائد فریدزاده، رئیس سازمان سینمایی کشور، بستهای از پیشنهادهای عملیاتی و...
۱۴۰۴/۰۸/۱۴
سینماسینما، محمد ناصریراد در خوانشی فشرده، اما دقیق از فیلم سینمایی «ایدا» ساخته پاوئو پاولیکوفسکی فیلمساز لهستانی، باید از دو لایه کلیدی آغاز کرد، یکی زبان فرمی (میزانسن، قاببندی، روشنایی، صداسازی، و ریتمِ تدوین) که فیلم را به اثری تصویری و معرفتشناسانه بدل میکند؛ و دیگری ساختار معنایی و اسطورهای...
۱۴۰۴/۰۸/۱۳
سینماسینما، محمد ناصریراد «آرامش در حضور دیگران» اثری است که از اولین قاب، جهان خود را بهطور تمامعیار اثبات میکند؛ جهانی که در آن معماری فضای روایت به مثابه پیکرهای فعال و معرف وضعیت روانی و اجتماعی شخصیتها عمل میکند. خانه سیروس طاهباز صرفاً لوکیشنی برای رخداد نیست؛ مجموعهای از...
۱۴۰۴/۰۸/۱۱
سینماسینما، محمد ناصریراد فیلم «ای ایران» ساختهی ناصر تقوایی، از آن دست آثاری است که در جغرافیای محدود خود، گسترهی یک سرزمین را به نمایش میگذارد. ماسوله در این فیلم، کارکردِ صرفا لوکیشن نداشته و عملا استعارهای از تمام ایران است؛ شهری پلکانی که طبقاتش از بالا تا پایین، بازتابی...
۱۴۰۴/۰۸/۰۹
سینماسینما، وحید مباشری مستند «سرکوهی» ساخته محمد ناصریراد تلاشی است برای احیا؛ کوششی که با ترسیم لحظاتی صمیمی و بیپیرایه، مخاطب را بیواسطه با رنجِ نبودن روبهرو میکند. فیلم به جای توسل به شعارهای رایج دربارهی حفظ میراث فرهنگی، از نیستی سخن میگوید و غیاب را به تصویر میکشد. زاویهی...
۱۴۰۴/۰۸/۰۵
سینماسینما، محمد ناصریراد فیلم کوتاه «خداحافظ آشغال» از آن دست آثاریست که در ظاهر، قصهای ساده و فانتزی روایت میکند، اما در لایههای زیرین خود، جهانی از معنا، روان و فلسفه را آشکار میسازد. روایتی از مواجههی یک پیرزن تنها با چیزی به ظاهر بیجان و در حقیقت، با خویشتنِ...
۱۴۰۴/۰۸/۰۲
سینماسینما، محمد ناصریراد «دختر قاصدکها»؛ قاصدکی در بادِ شالیزار در کنار شالیزار، جایی میان سبزی و باد، دخترک برخلاف میل مادرش چکمه پلاستیکی و آبی را از پا در آورده و جسارت کرده و نیم پوتینی که بر قامتش بزرگ است پوشیده و پا به زمین بازی میگذارد؛ تصمیمی کودکانه...
۱۴۰۴/۰۷/۳۰
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
سینماسینما، محمد ناصریراد فیلم «ارتفاع پست» به کارگردانی ابراهیم حاتمیکیا و فیلمنامهای مشترک از اصغر فرهادی، بیانیهای تصویری است از جامعهای که میان زمین و آسمان، میان زیستن و رهایی، میان وطن و رؤیای فرار، در آن دهه یعنی آغاز دهه هشتاد خورشیدی در حال تردید است، تردیدی که کماکان...
۱۴۰۴/۰۷/۲۹
سینماسینما، محمد ناصریراد دریا همیشه در سینمای ناصر تقوایی، استعارهای از سرنوشت است و در «ناخدا خورشید»، این سرنوشت چهره مییابد، زنده میشود، میجوشد و قهرمان را در بر میگیرد. اما راز اصلی فیلم در جایی نهفته است که ناخدا و خالقش، در یک مدار به هم میرسند. ناخدا خورشید،...
۱۴۰۴/۰۷/۲۵
سینماسینما، محمد ناصریراد؛ امروز، جنوب خاموش شد. بادِ جن، از خلیج برخاست و تا دلِ تهرانِ پاییزی وزید، با دودی غلیظ از چای تلخِ ناتمام، با بوی کاغذی که هرگز خط نخورَد. ناصر تقوایی رفت؛ بزرگمردی که داییجان ناپلئون را از صفحههای ادبیات بیرون کشید و به جانِ مردم بخشید؛...
۱۴۰۴/۰۷/۲۲
سینماسینما، محمد ناصریراد؛ در چهارمین شب از مجموعهٔ «شبهای روایت و تصویر» که در پانزدهم مهرماه ۱۴۰۴ در گالری سروناز شیراز با همکاری موسسه فرهنگیـهنری اردیبهشت عودلاجان برگزار شد، مستند «نقاشِ باد» ساختهی عزتالله پروازه بر پرده رفت. فیلم، پرترهای از بیژن بهادری کشکولی، نقاش ایل قشقایی است؛ هنرمندی که...
۱۴۰۴/۰۷/۱۶
سینماسینما، محمد ناصریراد؛ شهرام مکری در «جنایت بیدقت» بار دیگر نشان میدهد که دغدغه اصلیاش صرفاً بازنمایی وقایع تاریخی نیست، بلکه کاوش در ماهیت زمان، روایت و سینما است. اگر “ماهی و گربه” تجربهای جسورانه در یکپلان و «هجوم» تمرینی در فشردگی فضا بود، «جنایت بیدقت» ترکیب پختهای است از...
۱۴۰۴/۰۷/۱۳
سینماسینما، محمد ناصری راد؛ دیشب، در شامگاه اول مهرماه ۱۴۰۴، تالار کوچک و صمیمی گالری سروناز میزبان شبی بزرگ بود؛ شبی که به همت خانه اردیبهشت اودلاجان و گالری سروناز و با همکاری کلینیک سلامت پایدار، در چارچوب سومین شب مستند در شهر شیراز برگزار شد. هنرمندان و فرهیختگان شیرازی...
۱۴۰۴/۰۷/۰۲
سینماسینما، محمد ناصریراد اثرِ «فریاد ساز» با هدایتِ قیام کرمی شیرازی شهریورماه در پردیس سینمایی نگین شیراز روی پرده رفت؛ اثری که میکوشد با شکوه میزانسن و پرداخت بصری، پرچم تصویر را برافرازد، اما در ساحتِ روایت و انسجام زبانی از ظفر بازمیماند. در سطح طراحی لباس و گریم، دقت...
۱۴۰۴/۰۶/۱۸
سینماسینما، محمد ناصریراد؛ در تقویم نوشته بودند شب چهاردهم شهریور، برج آزادی میزبان خواهد بود؛ همایون شجریان، صدایی آشنا، فرزند یک تاریخ آواز. سازها آماده شدند، پردهها در خیال بالا رفتند، اما صحنه خالی ماند. کنسرت لغو شد، اما ماجرا از همان لحظه آغاز شد. در این چند روز روایتهای...
۱۴۰۴/۰۶/۱۲
سینماسینما، محمد ناصریراد مستند «قلعه خاموش» به کارگردانی حنیف شهپرراد و تهیهکنندگی فرهاد ورهرام، محصول شبکه مستند سیما، در نگاه نخست بیش از هر چیز به دلیل اهمیت سوژهاش، یعنی قلعهی تاریخی ایزدخواست، جایگاه ویژهای مییابد. قلعهای که خود در مقام نشانهای فرهنگی و تاریخی، حامل یک متن است؛ متنی...
۱۴۰۴/۰۶/۰۹
سینماسینما، محمد ناصریراد سوم شهریور ۱۴۰۴ پردیس سینمایی امینتارخ شیراز، نخستین پاتوق فیلم کوتاه شیراز پس از ماهها تأخیر برگزار شد. در این رویداد، پنج فیلم کوتاه به نمایش درآمد که در این نوشته قصد دارم به نقد و تحلیل هر یک از آنها بپردازم. در نخستین اثر به نمایش...
۱۴۰۴/۰۶/۰۶
سینماسینما، محمد ناصریراد سینمای شاعرانه، بیش از آنکه یک ژانر مستقل باشد، شیوهای از مواجهه با سینماست؛ مواجههای که تصویر را به جای کلمه، حس را به جای منطق، و شهود را به جای ساختار برمیگزیند. در این قلمرو، فیلم به یک ابزار صرف برای روایت داستان محدود نمیشود، بلکه...
۱۴۰۴/۰۵/۲۸