
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی
فرصت تازه یی پیش آمد تا به اتفاق دوستان سینمایی گروه سینما گفت وگو در تالار حافظ به تماشای نمایش «بهارنامک» به کارگردانی گووان مهر اسماعیلپور بنشینیم. نویسنده و کارگردانی که اجرای نمایش هایی چون: «نمایش بازیچگان» (۱۳۹۳) و «پایمردان دیو» (۱۴۰۲) و ترجمه و نمایش خوانی اثر معروف شکسپیر (تاجر ونیزی – ۱۳۹۹) را درکارنامهی خود دارد و در طراحی صحنه و حتی بازیگری نیز تجربه دارد.
به نظر می رسد که همواره باید به نمایشنامه نویسانی که فراتر از متن های معمول در گفت وگو نویسی متناسب با زمان و زبان آدم های نمایش، از زبان درست و سنجیده یی استفاده می کنند، نگاهی قدرشناسانه داشت. نخستین امتیاز نمایش کارنامک برای نگارنده ی این نوشتار که به ظرافت های زبانی و رعایت سبک و لحن گفت وگو نویسی در نمایشنامه یا فیلمنامه اهمیت می دهد، رویکرد درست نویسنده ی نمایش در استفاده از زبانی تبارمند و ریشه دار با توجه به توانمندی های بسیار گسترده ی زبان پارسی است. هرچند، برای بسیاری از مخاطبان جوان امروزی که شوربختانه با گنجینه های ادب پارسی و با گذشته ی تاریخی این مرز و بوم بیگانه مانده اند، درک معنای درست ساده ترین واژه ها نیز شاید چندان آسان نباشد. برای نمونه وقتی خلیفه با تندخویی فریاد می زند: «خَبه!» نباید انتظار داشت که همه ی مخاطبان جوان بدانند که خبه شکل دگرگون شده ی خفه است. با این همه، نمایشنامه نویسی که بخواهد به رعایت فضای زمانه و زبان شخصیت های نمایش خود وفادار بماند، نباید بر پایه ی دانش و توانش زبانی این گروه از مخاطبان خود گفت و گو نویسی کند.
نمایش «بهارنامک» که از آغاز تا پایان با ترکیبی از موسیقی و آواز و اجرای آدم های نمایش در صحنه، تلفیق دلپسندی پدیدآورده است تا از بار یکنواختی تک گویی ها یا گفت گوهای شخصیت های نمایش کاسته شود، در یک نگاه کلی کاری نوآورانه تلقی می شود که با تمرکز بر پیشینه ی تاریخی ایران که در سده های گذشته بارها و بارها مورد تاخت و تاز و هجوم بیگانگان قرار گرفته است، می کوشد تا از طریق تمثیل و برخی تداعی سازی ها، به شرایط امروزمان نیز نگاهی گذرا داشته باشد. از نگاه مضمون شناسی، درونمایه ی چنین اثری، فارغ از این که مهاجمان تاریخی این سرزمین از دیروز تا امروز؛ عرب باشند یا ترک و مغول و غربی و شرقی، درست مثل استثمارگران سده های ۱۵ تا ۱۹ میلادی، به ظاهر قصد ترویج و توسعه ی بهداشت و رفاه جوامع عقب مانده یا توسعه نیافته را به رخ می کشیدند، درحالی که هدف اصلی و واقعی آنان دسترسی به منابع ارزشمند نفتی، معدنی و طبیعی مستعمره هایشان بوده است. تناسب عمده ی صد البته تلویحی درونمایه ی این نمایش به شرایط روزگاری که درآن زیست می کنیم بر ضرورت تقویت انسجام ملی و حفظ اتحاد و همبستگی در برابر هرگونه تجاوز به سرزمین مان، یکی دیگر از ارزش های مضمونی چنین نمایشی است. نمایش «بهارنامک» می کوشد تا با نگاهی گذرا با تمرکز بر یک برهه ی کوتاه از تاریخ این کهن بوم وبر، به حضور خلفای عباسی در ایران تا مقطع حمله و استیلای مغولان بر بخش های عمده یی از ایران، سخن به میان آوَرد و به گوشه هایی از ستمگری های خلیفه یی که بر جان و مال و ناموس این سرزمین چنگ انداخته و غرق در خوش گذرانی بوده است ، اشاره کند. گرچه به گونه ی مستقیم از آخرین خلیفه ی عباسی در ایران نامی برده نمی شود، اما به گواهی تاریخ، می دانیم که سی و هشتمین آخرین خلیفه عباسی که بر ایران حکومت میکرد و با حمله ی مغولان از بین رفت، المُستَعصم بالله بود که در سال ۶۵۶ هجری قمری (۱۲۵۸ میلادی) به دست هلاکوخان مغول کشته شد. همان خلیفه یی که حتی باشنیدن نام فردوسی توسی و خراسان و توس نیز برمی آشوبد و خشمگین می شود. چرا که فردوسی در شاهنامه ی خود پیام همدلی و همبستگی می دهد ومروّج روحیه ی پهلوانی، جوانمردی، نیک اندیشی و دشمن ستیزی است. در صحنه یی که خلیفه میل خوشگذرانی شبانه دارد تا تلخی های دیدار خواجه نصیر الدین توسی و شنیدن سخنان گزنده ی او را به فراموشی بسپارد، وزیراعظمی که برایش خدمت کردن به خلیفه با خان مغول تازه از راه رسیده تفاوتی ندارد، ایراندخت را که به تازگی اسیر شده – در حالی که جوان خوش سیمایی از خیل عیاران نیز با دختر همراه شده است- به نزد او می آورد. جوانی از تبار عیاران سیستانی که پیشینه ی تاریخیِ پیدایش آنان را باید در ایران پیش از اسلام جُست وجو کرد. جوانمردانی که با وفاداری به آیین عیاری ، ایثار، فداکاری، یاری ستمدیدگان را پیشه ی خود ساخته بودند. ناکامی خلیفه در دست درازی به بهار ایراندخت دلاور، همزمان با ورود خان مغول، تلخکامی بیش تری را برای خلیفه به همراه دارد. فرجام تلخ خلیفه که به بهانه ی ترویج باورهای دینی بر این سرزمین سلطه یافته است، یک حقیقت تلخ تر را نیز به رخ مان می کشد، این که او پیام آوری است که به اصلی ترین سرچشمه های سعادت بخش بشری یعنی پیامبر و جانشینان وی نیز باورچندانی ندارد!
تهیه ی چنین نمایش هایی، در شرایطی که هنرهای نمایشی- به ویژه هنر تئاتر- از کم ترین پشتیبانی های مادی و معنوی بی بهره مانده است، جای قدردانی فراوان دارد. به همین روی در کنارنویسنده و کارگردان این نمایش باید از سامان خلیلیان به عنوان تهیه کننده نیز قدردانی کرد. بازیگران نمایش : مهرداد ضیایی، گیلدا حمیدی، کرامت رودساز و….. همگی بازی های قابل قبولی داشته اند، اما نباید از تلاش چشمگیر مهرداد ضیایی (در نقش خلیفه) با تک گویی های نفسگیری که داشته به سادگی گذشت. اگرچه حجم تک گویی ها و گفت و گوی به راستی سنگین او با ساختار زبانی درست در لحظه هایی از نمایش که پشت به تماشاگران به عمقِ صحنه می رود ، شنیدنِ درستِ برخی از واژه هایی که بر زبان می آورد، کمی دشوار می شود. از بیان رسا و بازی خوب گیلدا حمیدی ( در نقش بهار) نیز نمی توان به سادگی گذشت. هرچند که به گمان من ، از کنار بازی وزیر اعظم ( کرامت رودساز) و جوان عیّار پشتیبان بهار (حسین عارف) و حرکات موزون رقصندگانی که همچون بالرین های حرفه یی، بی وقفه در صحنه ی نمایش در پیچ و تاب بوده اند و سماع صوفیانه یی داشته اند که گویی در خلسه یی جادویی فرو رفته بودند ،نیز نمی توان به سادگی گذشت. موسیقی و آواز در نمایش بهارنامک نقش عناصر فاصله گذاری را برعهده دارند و کار آهنگسازی فرید حامدی با خوانندگی حسنمهدی اعتباری در فضای نمایش تنفسگاه مناسبی پدید آورده است.
صد البته، به دلیل سال های سال تمرکز کار نمایش پردازان و کارگردان های ایرانی بر نمایشنامه های ترجمه شده ی خارجی- که به جای خود کار ارزنده یی هم بوده است – اما به دلیل کم توجهی به نمایشنامه های مبتنی بر ادبیات پُربار ایران، متاسفانه ذایقه ی بسیاری از مخاطبان تئاتر با نمایش هایی که در شکل و محتوا ، رنگ وبویی شاعرانه – عاشقانه و ایرانی و بومی داشته باشند، بیگانه مانده است .
ضمن تقدیر از پرویز جاهد، عزیزالله حاجیمشهدی، طهماسب صلحجو، کامران ملکی و عباس یاری در مراسم «سینما به روایت قلم»، نکوداشت مسعود مهرابی در سازمان سینمایی برگزار شد. نوشته مراسم «سینما به روایت قلم» برگزار شد/ نکوداشت مسعود مهرابی اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۵/۰۴/۲۵
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی حال و هوای نقاشیهای به نمایش درآمده در بیست و دومین نمایشگاه انفرادی مریم نمین در گالری سوهام بیتردید برای هر بیننده دوستدار هنر نقاشی، تجربهیی تازه به همراه خواهد داشت. چرا که در همهی نقشهای پُررنگ و نوری که بر بوم نقاشی دیده میشود، آشکارا...
۱۴۰۵/۰۳/۲۵
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی فیلمبردار در سینما، تنها مجریِ فنِ فیلمبرداری و ثبت تصاویرپویا (dynamic) نیست؛ او طرّاح جهان دیداری فیلم است. تصویر، پیش از روایت (narrative) و گفتوگو (dialogue)، نخستین لایهی معنا را به مخاطب منتقل میکند و این لایه، حاصل انتخابهای آگاهانهی فیلمبردار است: نور، قاب، حرکت، رنگ...
۱۴۰۴/۱۱/۳۰
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی نمایش «جزیرهی آزاد» نوشتهی محمّدرضا عطاییفر با یک موقعیتِ نمایشی جذّاب آغاز میشود: گروهی از افراد برای سپری کردن اوقات خوش، از سوی آدمی ناشناس به جزیرهیی دعوت میشوند و رفتهرفته در شرایطی پیچیده و پُرتنش گرفتار میشوند که همهی رویاهای شیرین آنها برباد میرود! این...
۱۴۰۴/۱۰/۰۲
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی نمایش «سرِ انقلاب» به نویسندگی و کارگردانی محمدعلی شفاعت، در مجموعهی تماشاخانهی هما، اثری است با لحن شادیآور که آگاهانه از مسیر کمدی موقعیت (situation comedy) و طنز کلامی (verbal humor)، به یکی از ملتهبترین و تراژیکترین بزنگاههای تاریخ معاصر ایران نزدیک میشود: روز دوازدهم بهمن...
۱۴۰۴/۰۹/۲۹
سینماسینما، عزیزالله حاجیمشهدی چهرهپردازی در سینما، تنها یک فعالیت فنی و تفنّنی نیست، بلکه حوزهیی میانرشتهیی است که در پیوند مستقیم با روانشناسی شخصیت، تاریخ، فرهنگ دیداری، مردمشناسی و حتی انسانشناسی چهره عمل میکند. در هر اثر سینمایی، چهرهپرداز نقشی بسیار کلیدی در شکلدهی به هویت شخصیتها و انتقال دقیق...
۱۴۰۴/۰۹/۲۵
سینماسینما، عزیزالله حاجیمشهدی؛ نمایش موسیقایی یا خنیاگرانه (Musical Theater) «رابین هود» ( Robin Hood ) تازهترین تجربهی نمایشی «ماهان حیدری» در تکمیل سهگانهی خیال پردازانه و واقع گرای( با تکیه بر «واقع گرایی جادویی») او پس از دو نمایش پربینندهی «دیو و دلبر» و «شازده کوچولو» است که در تالار...
۱۴۰۴/۰۹/۰۷
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی فیلم «چای سرد» ساخته امیر قاسم راضی بهخوبی توانسته است در فضایی بسته از یک آپارتمان ساده و بیپیرایه در گیرودار یک اسبابکشی؛ با نمایش دغدغههای همیشگی یک خانواده ی کوچک اجارهنشین؛ پیچیدگیهای درونی و اجتماعی انسان امروزی را در جغرافیای امروزی زیست بوم ما به...
۱۴۰۴/۰۸/۲۱
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی در روزگاری که بسیاری از فیلمهای ما از اقلیم و ریشهی فرهنگی خویش فاصله گرفتهاند، فیلم «سامی» (Sami) از همان نخستین نماها یادآور حقیقتی است که هنوز در لایههای زیرینِ خاک جنوب و در حافظهی زخمخوردهی مردمانش زنده است. فیلمی آرام، تلخ و در عین حال...
۱۴۰۴/۰۸/۱۴
سینماسینما، عزیزالله حاجیمشهدی روز جهانی لکنت (۲۲ اکتبر۲۰۲۵ برابر با ۲ آبان ۱۴۰۴) بهانهیی شد برای بازخوانی مستندی که خود، از جنس خاموشی و سکوت میان واژهها است. فیلم مستند «لکنت» ساختهی منصوره میرمعرب، پس از چند سال از تولیدش، همچنان تازه مینماید؛ زیرا به جای آن که از بیرون...
۱۴۰۴/۰۸/۰۸
سینماسینما، عزیزالله حاجیمشهدی نمایش «ارزشهای نسبی» نوشتهی نوئل پیرس کاورد (Noël Peirce Coward )در نگاه نخست، اثری بهظاهر شادی آور(Comedy) و سرشار از طنازیهای اجتماعی است، اما در لایههای درونی خود به جدالی عمیقتر میان صداقت و ریا، میان حقیقت و نقابهای اجتماعی میپردازد. اجرای تازهی میکاییل شهرستانی نویسنده و...
۱۴۰۴/۰۷/۲۷
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی احمد طالبینژاد، نویسنده، منتقد فیلم و فیلمساز نامآشنای سینمای ایران، از جمله کسانی است که در چهار دههی گذشته با نوشتهها و ساختههای کم شمارِ خود، همواره در عرصهی نقد سینما حضوری پُررنگ داشته است. انتشار تازهترین کتاب او با عنوان: «لُعبتکها» (سیر تحوّل تیپهای ثابت...
۱۴۰۴/۰۷/۱۰
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی وقتی فاجعهای جمعی رُخ میدهد، پُرسش اصلی این نیست که چه کسانی جان باختهاند، بلکه این است که بازماندگان چه میکنند؟ نمایشنامهی «۱۱/۱۱» تازهترین کار نمایشی بهاره رهنما بعد از نمایش: «دورهمی بانوی اول» که در خردادماه امسال از او دیده بودم، میکوشد تا به تحلیل...
۱۴۰۴/۰۷/۰۷
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی در روزگارما، فضای مجازی بدل به عرصهیی شده است که بسیاری آن را با میدان هنر و اندیشه یکی گرفتهاند. در صفحهی فردی دوستان، بارها پیش میآید که با شعری، دلنوشتهیی یا عبارتی رو به رو میشویم که گاه از سر احساس صادقانه نوشته شده است،...
۱۴۰۴/۰۶/۲۰
سینماسینما، عزیزالله حاجیمشهدی امروز خبری تلخ و ناگوار شنیدم؛ ایرج صغیری، بازیگر و کارگردان نامآشنای تئاتر و چهرهیی دوستداشتنی برای مردم بوشهر، پس از مدتها مبارزه با بیماری؛ چشم از جهان فروبست. آشنایی من با ایرج، (با نام اصلی ابوالحسن صغیری) به سال ۱۳۴۷ بازمیگردد، در روزگاری که هر دو...
۱۴۰۴/۰۶/۱۱
سینماسینما، عزیزالله حاجیمشهدی در سرزمین هنر، نقد همچون نسیمی است که بر آینه میوزد تا زنگار از رخ آن بزداید. خانوادهی پرشمار و رنگارنگ منتقدان سینمایی نیز، همچون دیگر شاخههای هنر، ترکیبی است ناهمگون: در کنار اهل اندیشه و قلمهای متعهد، گاه صدای «شبهمنتقدان» نیز به گوش میرسد؛ صداهایی که...
۱۴۰۴/۰۶/۱۰
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی بهره بُردن از درونمایهی برخی از آثار نمایشی ویلیام شکسپیر (William Shakespeare) نمایشنامهنویس، شاعر و بازیگر بلندآوازهی انگلیسی، در قالب اقتباس های سینمایی و نمایشی در میان فیلمنامه نویسان و نمایشنامه پردازان تازگی ندارد. مهم ترین دلیل این توجّه به تراژدی هایی از نوع «مکبث» (Macbeth)...
۱۴۰۴/۰۵/۱۹
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی هربار که کتاب یا فیلم مستند تازه یی از دکتر بهمن مقصودلو به دستم می رسد، با شور و شوق فراوان سرگرم خواندن و دیدن آن می شوم و به خوبی می دانم که حرف های ناشنیده ی فراوانی در آن کتاب یا فیلم تازه پیدا...
۱۴۰۴/۰۵/۱۶
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی تاخیر چندساله در نمایش برخی ازفیلم های سینمایی به هردلیلی که باشد، برای این آثارپیامدهای احساسی خاصی به همراه خواهد داشت که گاهی شاید بتواند حتی برای برخی فیلم های ضعیف و نه چندان قابل اعتنا نیز فرصتی برای دلسوزی و نوعی همدردی با سازندگان آن...
۱۴۰۴/۰۵/۱۵
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی؛ “پیرپسر” به عنوان دومین فیلم سینمایی” اُکتای براهنی” با تفاوت های آشکاری در مقایسه با فیلمِ ماجراجویانه ی “پل خواب”) ۱۳۹۳ ) نخستین کار حرفه یی این فیلمساز، به خوبی نشان می دهد که اکنون کارگردانی روبه روی ما ایستاده است که قواعدبازی را در ساخت...
۱۴۰۴/۰۵/۰۷
عزیزالله حاجی مشهدی منتقد و مدرس سینما گفت: فضای مجازی از یک سو فرصتهایی ایجاد کرده برای علاقهمندان به سینما اما از سوی دیگر، باعث نوعی «شبه منتقد پروری» شده است. به گزارش سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی، منتقد و مدرس سینما درخصوص وجود رسانهها غیررسمی که بدون نام و نشان...
۱۴۰۴/۰۴/۳۰
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی تماشای نمایش «دورهمی بانوی اول» به کارگردانی بهاره رهنما در تالار حافظ ، بهانه یی شد تا بازهم در روزهایی که پرده ی سینماها هنوز رنگ نمایش فیلم هایی در خور اعتنا را به خود نمی بینند، باردیگر به سراغ نمایش های درخور توجه برویم. با...
۱۴۰۴/۰۳/۱۰
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی؛ اجرای موفّق نمایش «جگر هندی» به نویسندگی و کارگردانی «رحمت امینی» (دانش آموختهی دانشکدهی سینما تئاتر- دانشگاه هنر) در تالار سنگلج، فرصت مناسبی فراهم آورده است تا دوستداران هنرتئاتر، به ویژه دانشجویان این رشته، با تماشای چنین اثری دریابند که چگونه میتوان با پرهیز از اجرای...
۱۴۰۴/۰۱/۲۶
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی تازهترین کار نمایشی مجید زارعزاده کارگردان تئاتر که تجربه ی سال ها بازیگری و کارگردانی تئاتر را در کارنامه ی خود دارد، با اجرای نمایش «عطر لیموهای سیسیل» نوشته ی لوئیجی پیراندللو (به ایتالیایی: Luigi Pirandello)نمایشنامهنویس و رُماننویس مشهور سده ی بیستم ایتالیا (۱۸۶۷ –۱۹۳۶) و...
۱۴۰۳/۱۰/۲۳
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی میکاییل شهرستانی نویسنده، بازیگر، مدرّس و کارگردان نام آشنای تئاتر در جایگاه طرّاح و کارگردانِ نمایش، یکی از نمایشنامه های معروف هنریک یوهان ایبسن (Henrik Johan Ibsen) شاعر و نمایشنامه نویس نامدار نروژی با عنوانِ «خانهی عروسک» (A Dolls House) را در فرهنگسرای نیاوران بر روی...
۱۴۰۳/۱۰/۱۹
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی حدود سالهای ۱۳۸۶- ۱۳۸۷ زمانی که برای نخستین بار محمدرضا رحمانی طرح فیلمنامهی «دلخون» را به مدرسه ی کارگاهی فیلمنامه نویسی در حوزه ی هنری آورد، از آنجایی که مدیریت مدرسه ی کارگاهی را برعهده داشتم، طی دیدارها و نشست هایی ، فیلمنامهی «دلخون» (با انتخاب...
۱۴۰۳/۰۸/۱۵
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی در روزهایی که فیلم های قابل تامُلی بر پرده ی سینماها به نمایش در نمی آید، دیدن نمایش های خوب، بسیار دلشاد کننده است. «سعید ذهنی» کارگردان تئاتر، آهنگساز و مدرّس دانشگاه، دانش آموخته ی رشته ی کارگردانی نمایش از دانشکده ی هنرهای زیبا ، دانشگاه...
۱۴۰۳/۰۸/۰۸
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
بعد از اکران «شور عاشقی» به کارگردانی داریوش یاری در سینماها، عزیزالله حاجیمشهدی منتقد سینما در یادداشتی به این فیلم سینمایی پرداخت. نوشته خوابِ شیرینِ درختِ سیبهای سرخ! اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.
۱۴۰۳/۰۴/۲۵
منتظر بمانید..
منتظر بمانید..
سینماسینما، عزیزالله حاجی مشهدی ساخت فیلم های تاریخی ، به ویژه آثاری که به رُخدادهای تاریخ دینی یک سرزمین یا دین وآیینی مربوط می شود ، بدون پشتوانه ی پژوهش هایی جدّی و دقیق و پُردامنه ، کار چندان آسانی نخواهد بود.گذشته از همه ی این ها، تولید فیلم هایی...
۱۴۰۳/۰۴/۲۱